Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 6.19: ekonaviṃśatitamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.19

Language
Sanskrit

ekonaviṃśatitamo+adhyāyaḥ/

6.19.1

athāto nayanābhighātapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.19.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.19.3

abhyāhate tu nayane bahudhā narāṇāṃ saṃrambharāgatumulāsu rujāsu dhīmān/
nasyāsyalepapariṣecanatarpaṇādyamuktaṃ punaḥ kṣatajapittajaśūlapathyam//

6.19.4

dṛṣṭiprasādajananaṃ vidhimāśu kuryāt snigdhairhimaiśca madhuraiśca tathā prayogai/
svedāgnidhūmabhayaśokarujābhighātairabhyāhatāmapi tathaiva bhiṣak cikitset//

6.19.5

sadyohate nayana eṣa vidhistadūrdhvaṃ syanderito bhavati doṣamavekṣya kāryaḥ/
abhyāhataṃ nayanamīṣadathāsyabāṣpasaṃsveditaṃ bhavati tannirujaṃ kṣaṇena//

6.19.6

sādhyaṃ kṣataṃ paṭalamekamubhe tu kṛcchre trīṇi kṣatāni paṭalāni vivarjayattu/
syāt piccitaṃ ca nayanaṃ hyati cāvasannaṃ srastaṃ cyutaṃ ca hatadṛk ca bhavettu yāpyam//

6.19.7

vistīrṇadṛṣṭitanurāgamasatpradarśi sādhyaṃ yathāsthitamanāviladarśanaṃ ca/
prāṇoparodhavamanakṣutakaṇṭharodhairunnamyamāśu nayanaṃ yadatipraviṣṭam//

6.19.8

netre vilambini vidhirvihitaḥ purastāducchiṅghanaṃ śirasi vāryavasecanaṃ ca/
ṣaṭsaptatirnayanajā ya ime pradiṣṭā rogā bhavantyamahatāṃ mahatāṃ ca tebhyaḥ//

6.19.9

stanyaprakopakaphamārutapittaraktairbalākṣivartmabhava eva kukūṇako+anyaḥ/
mṛdnāti netramatikaṇḍumathākṣikūṭaṃ nāsālalāṭamapi tena śiśuḥ sa nityam//

6.19.10

sūryaprabhāṃ na sahate sravati prabaddhaṃ tasyāharedrudhiramāśu vinirlikhecca/
kṣaudrāyutaiśca kaṭubhiḥ pratisārayettu mātuḥ śiśorabhihitaṃ ca vidhiṃ vidadhyāt//

6.19.11

taṃ vāmayettu madhusaindhavasaṃprayuktaiḥ pītaṃ payaḥ khalu phalaiḥ kharamañjarīṇām//

6.19.12

syātpippalīlavaṇamākṣikasaṃyutairvā nainaṃ vamantamapi vāmayituṃ yateta/
dattvā vacāmaśanadugdhabhuje prayojyamūrdhvaṃ tataḥ phalayutaṃ vamanaṃ vidhijñaiḥ//

6.19.13

jambvāmradhātryaṇudalaiḥ paridhāvanārthaṃ kāryaṃ kaṣāyamavasecanameva cāpi/
āścyotane ca hitamatra ghṛtaṃ guḍūcīsiddhaṃ tathā++āhurapi ca triphalāvipakvam//

6.19.14

nepālajāmaricaśaṅkharasāñjanāni sindhuprasūtaguḍamākṣikasaṃyutāni/
syādañjanaṃ madhurasāmadhukāmrakairvā kṛṣṇāyasaṃ ghṛtapayo madhu vā+api dagdham//

6.19.15

vyoṣaṃ palāṇḍu madhukaṃ lavaṇottamaṃ ca lākṣāṃ ca gairikayutāṃ guṭikāñjanaṃ vā/
nimbacchadaṃ madhukadārvi satāmralodhramicchanti cātra bhiṣajo+añjanamaṃśatulyam//

6.19.16

srotojaśaṅkhadadhisaindhavamardhapakṣaṃ śukraṃ śiśornudati bhāvitamañjanena/
syande kaphādabhihitaṃ kramamācarecca bālasya rogakuśalo+akṣigadaṃ jighāṃsuḥ//

6.19.17

samudra iva gambhīraṃ naiva śakyaṃ cikitsitam/
vaktuṃ niravaśeṣeṇa ślokānāmayutairapi//

6.19.18

sahasrairapi vā proktamarthamalpamatirnaraḥ/
tarkagranthārtharahito naiva gṛhṇātyapaṇḍitaḥ//

6.19.19

tadidaṃ bahugūḍhārthaṃ cikitsābījamīritam/
kuśalenābhipannaṃ tadbahudhā+abhiprarohati//

6.19.20

tasmānmatimatā nityaṃ nānāśāstrārthadarśinā/
sarvamūhyamagādhārthaṃ śāstramāgamabuddhinā//

6.19.20_1

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre nayanābhighātacikitsitaṃ nāmaikonaviṃśo+adhyāyaḥ //19//

Commentaries (1)