<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 6.20

# The Compendium of Suśruta 6.20: viṃśatitamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.20

- **Language:** Sanskrit

### viṃśatitamo+adhyāyaḥ/

### [6.20.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20.1)

athātaḥ karṇagatarogavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [6.20.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [6.20.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20.3)

karṇaśūlaṃ praṇādaśca bādhiryaṃ kṣveḍa eva ca/  
karṇasrāvaḥ karṇakaṇḍūḥ karṇavarcastathaiva ca//

### [6.20.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20.4)

kṛmikarṇapratināhau vidradhirdvividhastathā/  
karṇapākaḥ pūtikarṇastathaivārśaścaturvidham//

### [6.20.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20.5)

karṇārbudaṃ saptavidhaṃ śophaścāpi caturvidhaḥ/  
ete karṇagatā rogā aṣṭāviṃśatirīritāḥ//

### [6.20.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20.6)

samīraṇaḥ śrotragato+anyathācaraḥ samantataḥ śūlamatīva karṇayoḥ/  
karoti doṣaiśca yathāsvamāvṛtaḥ sa karṇaśūlaḥ kathito durācaraḥ//

### [6.20.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20.7)

yadā tu nāḍīṣu vimārgamāgataḥ sa eva śabdābhivahāsu tiṣṭhati/  
śrṇoti śabdān vividhāṃstadā naraḥ praṇādamenaṃ kathayanti cāmayam//

### [6.20.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20.8)

sa eva śabdānuvahā yadā sirāḥ kaphānuyāto vyanusṛtya tiṣṭhati/  
tadā narasyāpratikārasevino bhavettu bādhiryamasaṃśayaṃ khalu//

### [6.20.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20.9)

śramāt kṣayādrūkṣakaṣāyabhojanāt samīraṇaḥ śabdapathe pratiṣṭhitaḥ/  
viriktaśīrṣasya ca śītasevinaḥ karoti hi kṣveḍamatīva karṇayoḥ//

### [6.20.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20.10)

śirobhighātādathavā nimajjato jale prapākādayavā+api vidradheḥ/  
sravettu pūyaṃ śravaṇo+anilāvṛtaḥ sa karṇasaṃsrāva iti prakīrtitaḥ//

### [6.20.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20.11)

kaphena kaṇḍūḥ pracitena karṇayorbhṛśaṃ bhavet srotasi karṇasaṃjñite/  
viśoṣite śleṣmaṇi pittatejasā nṛṇāṃ bhavet srotasi karṇagūthakaḥ//

### [6.20.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20.12)

sa karṇaviṭko dravatāṃ yadā gato vilāyito ghrāṇamukhaṃ prapadyate/  
tadā sa karṇapratināhasaṃjñito bhavedvikāraḥ śiraso+abhitāpanaḥ//

### [6.20.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20.13)

yadā tu mūrcchantyathavā+api jantavaḥ sṛjantyapatyānyathavā+api makṣikāḥ/  
tadañjanatvācchravaṇo nirucyate bhiṣagbhirādyaiḥ kṛmikarṇako gadaḥ//

### [6.20.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20.14)

kṣatābhighātaprabhavastu vidradhirbhavettathā doṣakṛto+aparaḥ punaḥ/  
saraktapītāruṇamasramāsravet pratodadhūmāyanadāhacopavān//

### [6.20.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20.15)

bhavet prapākaḥ khalu pittakopato vikothavikledakaraśca karṇayoḥ/  
sthite kaphe srotasi pittatejasaḥ vilāyyamāne bhṛśasaṃpratāpavān//

### [6.20.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20.16)

avedano vā+apyathavā savedano ghanaṃ sravet pūti ca pūtikarṇakaḥ/  
pradiṣṭaliṅgānyaraśāṃsi tattvatastathaiva śophārbudaliṅgamīritam/  
mayā purastāt prasamīkṣya yojayedihaiva tāvat prayato bhiṣagvaraḥ//

### [6.20.16\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20.16_1)

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre karṇagatarogavijñānīyo nāma viṃśatitamo+adhyāyaḥ //20//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.153.2) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.20) · Pramāṇa
