The Compendium of Suśruta 6.21: ekoviṃśatitamo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 6.21
- Language
- Sanskrit
ekoviṃśatitamo+adhyāyaḥ/
6.21.1
athātaḥ karṇagatarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
6.21.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
6.21.3
sāmānyaṃ karṇarodheṣu ghṛtapānaṃ rasāyanam/
avyāyāmo+aśiraḥsnānaṃ brahmacaryamakatthanam//
6.21.4
karṇaśūle praṇāde ca bādhiryakṣveḍayorapi/
caturṇāmapi rogāṇāṃ sāmānyaṃ bheṣajaṃ viduḥ//
6.21.5
snigdhaṃ vātaharaiḥ svedairnaraṃ snehavirecitam/
nāḍīsvedairupacaretpiṇḍasvedaistathaiva ca//
6.21.6
bilvairaṇḍārkavarṣābhūdadhitthonmattaśigrubhiḥ/
bastagandhāśvagandhābhyāṃ tarkārīyavaveṇubhiḥ//
6.21.7
āranālaśṛtairebhirnāḍīsvedaḥ prayojitaḥ/
kaphavātasamutthānaṃ karṇaśūlaṃ nirasyati//
6.21.8
mīnakukkuṭalāvānāṃ māṃsajaiḥ payasā+api vā/
piṇḍaiḥ svedaṃ ca kurvīta karṇaśūlanivāraṇam//
6.21.9
aśvatthapatrakhallaṃ vā vidhāya bahupatrakam/
tadaṅgāraiḥ susaṃpūrṇaṃ nidadhyāchravaṇopari//
6.21.10
yattailaṃ cyavate tasmāt khallādaṅgāratāpitāt/
tat prāptaṃ śravaṇasrotaḥ sadyo gṛhṇāti vedanām//
6.21.11
kṣaumaguggulvagurubhiḥ saghṛtairdhūpayecca tam/
bhaktopari hitaṃ sarpirbastikarma ca pūjitam//
6.21.12
niranno niśi tatsarpiḥ pītvopari pibet payaḥ/
mūrdhvastiṣu nasye ca mastiṣke pariṣecane//
6.21.13
śatapākaṃ balātailaṃ praśastaṃ cāpi bhojane/
kaṇṭakārīmajākṣīre paktvā kṣīreṇa tena ca//
6.21.14
vipacet kukkuṭavasāṃ karṇayostatprapūraṇam/
taṇḍulīyakamūlāni phalamaṅkolajaṃ tathā//
6.21.15
ahiṃsākendukānmūlaṃ saralaṃ devadāru ca/
laśunaṃ śṛṅgaveraṃ ca tathā vaṃśāvalekhanam//
6.21.16
kalkaireṣāṃ tathā+amlaiśca pacet snehaṃ caturvidham/
vedanāyāḥ praśāntyarthaṃ hitaṃ tatkarṇapūraṇam//
6.21.17
laśunārdrakaśigrūṇāṃ muraṅgyā mūlakasya ca/
kadalyāḥ svarasaḥ śreṣṭhaḥ kaduṣṇaḥ karṇapūraṇe//
6.21.18
śṛṅgaverarasaḥ kṣaudraṃ saindhavaṃ tailameva ca/
kaduṣṇaṃ karṇayordeyametadvā vedanāpaham//
6.21.19
vaṃśāvalekhanāyukte mūtre cājāvike bhiṣak/
sarpiḥ pacettena karṇaṃ pūrayet karṇaśūlinaḥ//
6.21.20
mahataḥ pañcamūlasya kāṇḍamaṣṭādaśāṅgulam/
kṣaumeṇāveṣṭya saṃsicya tailenādīpayettataḥ//
6.21.21
yattailaṃ cyavate tebhyo dhṛtebhyo bhājanopari/
jñeyaṃ taddīpikātailaṃ sadyo gṛhṇāti vedanām//
6.21.22
kuryādevaṃ bhadrakāṣṭhe kuṣṭhe kāṣṭhe ca sārale/
matimān dīpikātailaṃ karṇaśūlanibarhaṇam//
6.21.23
arkāṅkurānamlapiṣṭāṃstailāktān lavaṇānvitān/
sannidadhyāt sruhīkāṇḍe korite tacchadāvṛte//
6.21.24
puṭapākakramasvinnān pīḍayedārasāgamāt/
sukhoṣṇaṃ tadrasaṃ karṇe dāpayecchūlaśāntaye//
6.21.25
kapitthamātuluṅgāmlaśṛṅgaverarasaiḥ śubhaiḥ/
sukhoṣṇaiḥ pūrayet karṇaṃ tacchūlavinivṛttaye//
6.21.26
karṇaṃ koṣṇena cukreṇa pūrayet karṇaśūlinaḥ/
samudraphenacūrṇena yuktyā cāpyavacūrṇayet//
6.21.27
aṣṭānāmiha mūtrāṇāṃ mūtreṇānyatamena tu/
koṣṇena pūrayet karṇaṃ karṇaśūlopaśāntaye//
6.21.28
mūtreṣvamleṣu vātaghne gaṇe ca kvathite bhiṣak/
paceccaturvidhaṃ snehaṃ pūraṇaṃ tacca karṇayoḥ//
6.21.29
etā eva kriyāḥ kuryāt pittaghnaiḥ pittasaṃyute/
kākolyādau daśakṣīraṃ tiktaṃ cātra hitaṃ haviḥ//
6.21.30
kṣīravṛkṣapravāleṣu madhuke candane tathā/
kalkakvāthe paraṃ pakvaṃ śarkarāmadhukaiḥ saraiḥ//
6.21.31
iṅgudīsarṣapasnehau sakaphe pūraṇe hitau/
tiktauṣadhānāṃ yūṣāśca svedāśca kaphanāśanāḥ//
6.21.32
surasādau kṛtaṃ tailaṃ pañcamūle mahatyapi/
mātuluṅgarasaḥ śuktaṃ laśunārdrakayo rasaḥ//
6.21.33
ekaikaḥ pūraṇe pathyastailaṃ teṣvapi vā kṛtam/
tīkṣṇā mūrdhavirekāśca kavalāścātra pūjitāḥ//
6.21.34
karṇaśūlavidhiḥ kṛtsnaḥ pittaghnaḥ śoṇitāvṛte/
śūlapraṇādabādhiryakṣveḍānāṃ tu prakīrtitam//
6.21.35
sāmānyato viśeṣeṇa† bādhirye pūraṇaṃ śṛṇu/
gavāṃ mūtreṇa bilvāni piṣṭvā tailaṃ vipācayet//
6.21.36
sajalaṃ ca sadugdhaṃ ca bādhirye karṇapūraṇam/
sitāmadhukabimbībhiḥ siddhaṃ vā++āje payasyapi//
6.21.37
bimbīkvāthe vimathyoṣṇaṃ śītībhūtaṃ taduddhṛtam/
punaḥ paceddaśakṣīraṃ sitāmadhukacandanaiḥ//
6.21.38
bilvāmbugāḍhaṃ tattailaṃ bādhirye karṇapūraṇam/
vakṣyate yaḥ pratiśyāye vidhiḥ so+apyatra pūjitaḥ//
6.21.39
vātavyādhiṣu yaścokto vidhiḥ sa ca hito bhavet/
karṇasrāve pūtikarṇe tathaiva kṛmikarṇake//
6.21.40
samānaṃ karma kurvīta yogān vaiśeṣikānapi/
śirovirecanaṃ caiva dhūpanaṃ pūraṇaṃ tathā//
6.21.41
pramārjanaṃ dhāvanaṃ ca vīkṣya vīkṣyāvcārayet/
rājavṛkṣāditoyena surasādigaṇena vā//
6.21.42
karṇaprakṣālanaṃ kāryaṃ cūrṇaireṣāṃ ca pūraṇam/
kvāthaṃ pañjcakaṣāyaṃ tu kapittharasayojitam//
6.21.43
karṇasrāve praśaṃsanti pūraṇaṃ madhunā saha/
sarjatvakcūrṇasaṃyuktaḥ kārpāsīphalajo rasaḥ//
6.21.44
yojito madhunā vā+api karṇasrāve praśasyate/
lākṣā rasāñjanaṃ sarjaścūrṇitaṃ karṇapūraṇam//
6.21.45
saśaivalaṃ mahāvṛkṣajambvāmraprasavāyutam/
kulīrakṣaudramaṇḍūkīsiddhaṃ tailaṃ ca pūjitam//
6.21.46
tindukānyabhayā rodhraṃ samaṅgā++āmalakaṃ madhu/
pūraṇaṃ cātra† pathyaṃ syātkapittharasayojitam//
6.21.47
rasamāmrakapitthānāṃ madhūkadhavaśālajam/
pūraṇārthaṃ praśaṃsanti tailaṃ vā tairvipācitam//
6.21.48
priyaṅgumadhukāmbaṣṭhādhātakīśilaparṇibhiḥ/
mañjiṣṭhālobhralākṣābhiḥ kapitthasya rasena vā//
6.21.49
pacettailaṃ tadāsrāvamavagṛhṇāti pūraṇāt/
ghṛtaṃ rasāñjnaṃ nāryāḥ kṣīreṇa madhusaṃyutam//
6.21.50
tatpraśastaṃ cirotthe+api sāsrāve pūtikarṇake/
nirguṇḍīsvarasastailaṃ sindhurdhūmarajo guḍaḥ//
6.21.51
pūraṇaḥ pūtikarṇasya śamano madhusaṃyutaḥ/
kṛmikarṇakanāśārthaṃ kṛmighnaṃ yojayedvidhim//
6.21.52
vārtākudhūmaśca hitaḥ sārṣapasneha eva ca/
kṛmighnaṃ haritālena gavāṃ mūtrayutena ca//
6.21.53
gugguloḥ karṇadaurgandhye dhūpanaṃ śreṣṭhamucyate/
chardanaṃ dhūmapānaṃ ca kavalasya ca dhāraṇam//
6.21.54
karṇakṣveḍe hitaṃ tailaṃ sārṣapaṃ caiva pūraṇam/
vidradhau cāpi kurvīta vidradhyuktaṃ cikitsitam//
6.21.55
prakledya dhīmāṃstailena svedena pravilāyya ca/
śodhayetkarṇaviṭkaṃ tu bhiṣak samyak śalākayā//
6.21.56
nāḍīsvedo+atha vamanaṃ dhūmo mūrdhavirecanam/
vidhiśca kaphahṛtsarvaḥ karṇakaṇḍūmapohati//
6.21.57
atha karṇapratīnāhe snehasvedau prayojayet/
tato viriktaśirasaḥ kriyāṃ prāptāṃ samācaret//
6.21.58
karṇapākasya bhaiṣajyaṃ kuryātpittavisarpavat/
karṇacchidre vartamānaṃ kīṭaṃ kledamalādi vā//
6.21.59
śṛṅgeṇāpahareddhīmānathavā+api śalākayā/
śeṣāṇāṃ tu vikārāṇāṃ prāk cikitsitamīritam//
6.21.59_1
iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre karṇagatarogapratiṣedho nāmaikaviṃśo+adhyāyaḥ //21//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Vīrasiṃha — Bhoja, Sanskrit