Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 6.21: ekoviṃśatitamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.21

Language
Sanskrit

ekoviṃśatitamo+adhyāyaḥ/

6.21.1

athātaḥ karṇagatarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.21.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.21.3

sāmānyaṃ karṇarodheṣu ghṛtapānaṃ rasāyanam/
avyāyāmo+aśiraḥsnānaṃ brahmacaryamakatthanam//

6.21.4

karṇaśūle praṇāde ca bādhiryakṣveḍayorapi/
caturṇāmapi rogāṇāṃ sāmānyaṃ bheṣajaṃ viduḥ//

6.21.5

snigdhaṃ vātaharaiḥ svedairnaraṃ snehavirecitam/
nāḍīsvedairupacaretpiṇḍasvedaistathaiva ca//

6.21.6

bilvairaṇḍārkavarṣābhūdadhitthonmattaśigrubhiḥ/
bastagandhāśvagandhābhyāṃ tarkārīyavaveṇubhiḥ//

6.21.7

āranālaśṛtairebhirnāḍīsvedaḥ prayojitaḥ/
kaphavātasamutthānaṃ karṇaśūlaṃ nirasyati//

6.21.8

mīnakukkuṭalāvānāṃ māṃsajaiḥ payasā+api vā/
piṇḍaiḥ svedaṃ ca kurvīta karṇaśūlanivāraṇam//

6.21.9

aśvatthapatrakhallaṃ vā vidhāya bahupatrakam/
tadaṅgāraiḥ susaṃpūrṇaṃ nidadhyāchravaṇopari//

6.21.10

yattailaṃ cyavate tasmāt khallādaṅgāratāpitāt/
tat prāptaṃ śravaṇasrotaḥ sadyo gṛhṇāti vedanām//

6.21.11

kṣaumaguggulvagurubhiḥ saghṛtairdhūpayecca tam/
bhaktopari hitaṃ sarpirbastikarma ca pūjitam//

6.21.12

niranno niśi tatsarpiḥ pītvopari pibet payaḥ/
mūrdhvastiṣu nasye ca mastiṣke pariṣecane//

6.21.13

śatapākaṃ balātailaṃ praśastaṃ cāpi bhojane/
kaṇṭakārīmajākṣīre paktvā kṣīreṇa tena ca//

6.21.14

vipacet kukkuṭavasāṃ karṇayostatprapūraṇam/
taṇḍulīyakamūlāni phalamaṅkolajaṃ tathā//

6.21.15

ahiṃsākendukānmūlaṃ saralaṃ devadāru ca/
laśunaṃ śṛṅgaveraṃ ca tathā vaṃśāvalekhanam//

6.21.16

kalkaireṣāṃ tathā+amlaiśca pacet snehaṃ caturvidham/
vedanāyāḥ praśāntyarthaṃ hitaṃ tatkarṇapūraṇam//

6.21.17

laśunārdrakaśigrūṇāṃ muraṅgyā mūlakasya ca/
kadalyāḥ svarasaḥ śreṣṭhaḥ kaduṣṇaḥ karṇapūraṇe//

6.21.18

śṛṅgaverarasaḥ kṣaudraṃ saindhavaṃ tailameva ca/
kaduṣṇaṃ karṇayordeyametadvā vedanāpaham//

6.21.19

vaṃśāvalekhanāyukte mūtre cājāvike bhiṣak/
sarpiḥ pacettena karṇaṃ pūrayet karṇaśūlinaḥ//

6.21.20

mahataḥ pañcamūlasya kāṇḍamaṣṭādaśāṅgulam/
kṣaumeṇāveṣṭya saṃsicya tailenādīpayettataḥ//

6.21.21

yattailaṃ cyavate tebhyo dhṛtebhyo bhājanopari/
jñeyaṃ taddīpikātailaṃ sadyo gṛhṇāti vedanām//

6.21.22

kuryādevaṃ bhadrakāṣṭhe kuṣṭhe kāṣṭhe ca sārale/
matimān dīpikātailaṃ karṇaśūlanibarhaṇam//

6.21.23

arkāṅkurānamlapiṣṭāṃstailāktān lavaṇānvitān/
sannidadhyāt sruhīkāṇḍe korite tacchadāvṛte//

6.21.24

puṭapākakramasvinnān pīḍayedārasāgamāt/
sukhoṣṇaṃ tadrasaṃ karṇe dāpayecchūlaśāntaye//

6.21.25

kapitthamātuluṅgāmlaśṛṅgaverarasaiḥ śubhaiḥ/
sukhoṣṇaiḥ pūrayet karṇaṃ tacchūlavinivṛttaye//

6.21.26

karṇaṃ koṣṇena cukreṇa pūrayet karṇaśūlinaḥ/
samudraphenacūrṇena yuktyā cāpyavacūrṇayet//

6.21.27

aṣṭānāmiha mūtrāṇāṃ mūtreṇānyatamena tu/
koṣṇena pūrayet karṇaṃ karṇaśūlopaśāntaye//

6.21.28

mūtreṣvamleṣu vātaghne gaṇe ca kvathite bhiṣak/
paceccaturvidhaṃ snehaṃ pūraṇaṃ tacca karṇayoḥ//

6.21.29

etā eva kriyāḥ kuryāt pittaghnaiḥ pittasaṃyute/
kākolyādau daśakṣīraṃ tiktaṃ cātra hitaṃ haviḥ//

6.21.30

kṣīravṛkṣapravāleṣu madhuke candane tathā/
kalkakvāthe paraṃ pakvaṃ śarkarāmadhukaiḥ saraiḥ//

6.21.31

iṅgudīsarṣapasnehau sakaphe pūraṇe hitau/
tiktauṣadhānāṃ yūṣāśca svedāśca kaphanāśanāḥ//

6.21.32

surasādau kṛtaṃ tailaṃ pañcamūle mahatyapi/
mātuluṅgarasaḥ śuktaṃ laśunārdrakayo rasaḥ//

6.21.33

ekaikaḥ pūraṇe pathyastailaṃ teṣvapi vā kṛtam/
tīkṣṇā mūrdhavirekāśca kavalāścātra pūjitāḥ//

6.21.34

karṇaśūlavidhiḥ kṛtsnaḥ pittaghnaḥ śoṇitāvṛte/
śūlapraṇādabādhiryakṣveḍānāṃ tu prakīrtitam//

6.21.35

sāmānyato viśeṣeṇa† bādhirye pūraṇaṃ śṛṇu/
gavāṃ mūtreṇa bilvāni piṣṭvā tailaṃ vipācayet//

6.21.36

sajalaṃ ca sadugdhaṃ ca bādhirye karṇapūraṇam/
sitāmadhukabimbībhiḥ siddhaṃ vā++āje payasyapi//

6.21.37

bimbīkvāthe vimathyoṣṇaṃ śītībhūtaṃ taduddhṛtam/
punaḥ paceddaśakṣīraṃ sitāmadhukacandanaiḥ//

6.21.38

bilvāmbugāḍhaṃ tattailaṃ bādhirye karṇapūraṇam/
vakṣyate yaḥ pratiśyāye vidhiḥ so+apyatra pūjitaḥ//

6.21.39

vātavyādhiṣu yaścokto vidhiḥ sa ca hito bhavet/
karṇasrāve pūtikarṇe tathaiva kṛmikarṇake//

6.21.40

samānaṃ karma kurvīta yogān vaiśeṣikānapi/
śirovirecanaṃ caiva dhūpanaṃ pūraṇaṃ tathā//

6.21.41

pramārjanaṃ dhāvanaṃ ca vīkṣya vīkṣyāvcārayet/
rājavṛkṣāditoyena surasādigaṇena vā//

6.21.42

karṇaprakṣālanaṃ kāryaṃ cūrṇaireṣāṃ ca pūraṇam/
kvāthaṃ pañjcakaṣāyaṃ tu kapittharasayojitam//

6.21.43

karṇasrāve praśaṃsanti pūraṇaṃ madhunā saha/
sarjatvakcūrṇasaṃyuktaḥ kārpāsīphalajo rasaḥ//

6.21.44

yojito madhunā vā+api karṇasrāve praśasyate/
lākṣā rasāñjanaṃ sarjaścūrṇitaṃ karṇapūraṇam//

6.21.45

saśaivalaṃ mahāvṛkṣajambvāmraprasavāyutam/
kulīrakṣaudramaṇḍūkīsiddhaṃ tailaṃ ca pūjitam//

6.21.46

tindukānyabhayā rodhraṃ samaṅgā++āmalakaṃ madhu/
pūraṇaṃ cātra† pathyaṃ syātkapittharasayojitam//

6.21.47

rasamāmrakapitthānāṃ madhūkadhavaśālajam/
pūraṇārthaṃ praśaṃsanti tailaṃ vā tairvipācitam//

6.21.48

priyaṅgumadhukāmbaṣṭhādhātakīśilaparṇibhiḥ/
mañjiṣṭhālobhralākṣābhiḥ kapitthasya rasena vā//

6.21.49

pacettailaṃ tadāsrāvamavagṛhṇāti pūraṇāt/
ghṛtaṃ rasāñjnaṃ nāryāḥ kṣīreṇa madhusaṃyutam//

6.21.50

tatpraśastaṃ cirotthe+api sāsrāve pūtikarṇake/
nirguṇḍīsvarasastailaṃ sindhurdhūmarajo guḍaḥ//

6.21.51

pūraṇaḥ pūtikarṇasya śamano madhusaṃyutaḥ/
kṛmikarṇakanāśārthaṃ kṛmighnaṃ yojayedvidhim//

6.21.52

vārtākudhūmaśca hitaḥ sārṣapasneha eva ca/
kṛmighnaṃ haritālena gavāṃ mūtrayutena ca//

6.21.53

gugguloḥ karṇadaurgandhye dhūpanaṃ śreṣṭhamucyate/
chardanaṃ dhūmapānaṃ ca kavalasya ca dhāraṇam//

6.21.54

karṇakṣveḍe hitaṃ tailaṃ sārṣapaṃ caiva pūraṇam/
vidradhau cāpi kurvīta vidradhyuktaṃ cikitsitam//

6.21.55

prakledya dhīmāṃstailena svedena pravilāyya ca/
śodhayetkarṇaviṭkaṃ tu bhiṣak samyak śalākayā//

6.21.56

nāḍīsvedo+atha vamanaṃ dhūmo mūrdhavirecanam/
vidhiśca kaphahṛtsarvaḥ karṇakaṇḍūmapohati//

6.21.57

atha karṇapratīnāhe snehasvedau prayojayet/
tato viriktaśirasaḥ kriyāṃ prāptāṃ samācaret//

6.21.58

karṇapākasya bhaiṣajyaṃ kuryātpittavisarpavat/
karṇacchidre vartamānaṃ kīṭaṃ kledamalādi vā//

6.21.59

śṛṅgeṇāpahareddhīmānathavā+api śalākayā/
śeṣāṇāṃ tu vikārāṇāṃ prāk cikitsitamīritam//

6.21.59_1

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre karṇagatarogapratiṣedho nāmaikaviṃśo+adhyāyaḥ //21//

Commentaries (1)

Linked texts (1)