<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 6.22

# The Compendium of Suśruta 6.22: dvāviṃśatitamo+adhyāyaḥ//

Suśrutasaṃhitā 6.22

- **Language:** Sanskrit

### dvāviṃśatitamo+adhyāyaḥ//

### [6.22.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.1)

athāto nāsāgatarogavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [6.22.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [6.22.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.3)

apīnasaḥ pūtinasyaṃ† nāsāpākastathaiva ca/  
tathā śoṇitapittaṃ ca pūyaśoṇitameva ca//

### [6.22.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.4)

kṣavathurbhraṃśathurdīpto nāsānāhaḥ parisravaḥ/  
nāsāśoṣeṇa sahitā daśaikāśceritā gadāḥ//

### [6.22.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.5)

catvāryarśāṃsi catvāraḥ śophāḥ saptārbudāni ca/  
pratiśyāyāśca ye pañca vakṣyante sacikitsitāḥ/  
†ekatriṃśanmitāste tu nāsārogāḥ prakīrtitāḥ//

### [6.22.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.6)

ānahyate yasya vidhūpyate ca praklidyate śuṣyati† cāpi nāsā/  
na vetti yo gandharasāṃśca janturjuṣṭaṃ vyavasyettamapīnasena//

### [6.22.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.7)

taṃ cānilaśleṣmabhavaṃ vikāraṃ brūyāt pratiśyāyasamānaliṅgam/  
doṣairvidagdhairlatālumūle saṃvāsito yasya samīraṇastu//

### [6.22.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.8)

nireti pūtirmukhanāsikābhyāṃ taṃ pūtināsaṃ pravadanti rogam/  
vrāṇāśritaṃ pittamarūṃṣi kuryādyasmin vikāre balavāṃśca pākaḥ//

### [6.22.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.9)

taṃ nāsikāpākamiti vyavasyedvikledakothāvapi yatra dṛṣṭau/  
caturvidhaṃ dviprabhavaṃ vakṣyāmi bhūyaḥ khalu raktapittam//

### [6.22.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.10)

doṣairvidagdhairathavā+api jantorlalāṭadeśe+abhihatasya taistu/  
nāsā sravet pūyamasṛgvimiśraṃ taṃ pūyaraktaṃ pravadanti rogam//

### [6.22.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.11)

ghrāṇāśrite marmaṇi saṃpraduṣṭe† yasyānilo nāsikayā nireti//

### [6.22.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.12)

kaphānuyāto bahuśaḥ saśabdastaṃ rogamāhuḥ kṣavathuṃ vidhijñāḥ/  
tīkṣṇopayogādatijighrato vā bhāvān kaṭūnarkanirīkṣaṇādvā//

### [6.22.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.13)

sūtrādibhirvā taruṇāsthimarmaṇyudghāṭite+anyaḥ kṣavathurnireti/  
prabhraśyate nāsikayaiva yaśca† sāndro vidagdho lavaṇaḥ kaphastu//

### [6.22.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.14)

prāk saṃcito mūrdhani pittataptastaṃ bhraṃśathuṃ vyādhimudāharanti/  
ghrāṇe bhṛśaṃ dāhasamanvite tu viniḥsareddhūma iveha vāyuḥ//

### [6.22.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.15)

nāsā pradīpteva ca yasya jantorvyādhiṃ tu taṃ dīptamudāharanti/  
kaphāvṛto vāyurudānasaṃjño yadā svamārge viguṇaḥ sthitaḥ syāt//

### [6.22.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.16)

ghrāṇaṃ vṛṇotīva tadā sa rogo nāsāpratīnāha iti pradiṣṭaḥ/  
ajasramacchaṃ salilaprakāśaṃ yasyāvivarṇe sravatīha nāsā//

### [6.22.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.17)

rātrau viśeṣeṇa hi taṃ vikāraṃ nāsāparisrāvamiti vyavasyet/  
ghrāṇāśrite śleṣmaṇi mārutena pittena gāḍhaṃ pariśoṣite ca//

### [6.22.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.18)

samucchvasityūrdhvamadhaśca kṛcchrādyastasya nāsāpariśoṣa uktaḥ/  
doṣaiśtribhistaiḥ pṛthagekaśaśca brūyāttathā+arśāṃsi tathaiva śophān//

### [6.22.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.19)

śālākyasiddhāntamavekṣya cāpi sarvātmakaṃ saptamamarbudaṃ tu/  
rogaḥ pratiśyāya ihopadiṣṭaḥ sa vakṣyate pañcavidhaḥ purastāt//

### [6.22.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.20)

(nāsāsrotogatā rogāstriṃśadekaśca kīrtitāḥ/  
srotaḥpathe yadvipulaṃ kośavaccārbudaṃ bhavet†//)

### [6.22.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.21)

śophāstu śophavijñānā nāsāsrotovyavasthitāḥ/  
nidāne+arśāṃsi nirdiṣṭānyevaṃ tāni vibhāvayet//

### [6.22.21\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22.21_1)

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre nāsāgatarogavijñānīyo nāma dvāviṃśo+adhyāyaḥ //22//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.155.2) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

## Linked texts (2)

- [Basavarājīya](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.daksina.basavarajiya.p2071) — Nīlakaṇṭhakoṭṭūru Basavarāja 1500, Sanskrit
- [Vīrasiṃha](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.karmavipaka.virasimha.26.p9) — Bhoja, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.22) · Pramāṇa
