The Compendium of Suśruta 6.23: trayoviṃśatitamo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 6.23
- Language
- Sanskrit
trayoviṃśatitamo+adhyāyaḥ/
6.23.1
athāto nāsāgatarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
6.23.2
athovāca bhagavān dhanvantariḥ//
6.23.3
pūrvoddiṣṭe pūtinasye ca jantoḥ snehasvedau chardanaṃ sraṃsanaṃ ca/
yuktaṃ bhaktaṃ tīkṣṇamalpaṃ laghu syāduṣṇaṃ toyaṃ dhūmapānaṃ ca kāle//
6.23.4
hiṅgu vyoṣaṃ vatsakākhyaṃ śivāṭī lākṣā bījaṃ saurabhaṃ kaṭphalaṃ ca/
ugrā kuṣṭhaṃ tīkṣṇagandhā viḍaṅgaṃ śreṣṭhaṃ nityaṃ cāvapīḍe karañjam//
6.23.5
etairdravyaiḥ sārṣapaṃ mūtrayuktaṃ tailaṃ dhīmānnasyahetoḥ paceta/
nāsāpāke pittahṛtsaṃvidhānaṃ kāryaṃ sarvaṃ bāhyamābhyantaraṃ ca//
6.23.6
hṛtvā raktaṃ kṣīravṛkṣatvacaśca sājyāḥ sekā yojanīyāśca lepāḥ/
vakṣyāmyūrdhvaṃ raktapītopaśāntiṃ nāḍīvatsyāt pūyarakte cikitsā//
6.23.7
vānte samyak cāvapīḍaṃ vadanti tīkṣṇaṃ dhūmaṃ śodhanaṃ cātra nasyam/
kṣepyaṃ nasyaṃ mūrdhavairecanīyairnāḍyā cūrṇaṃ kṣavathau bhraṃśathau ca//
6.23.8
kuryāt svedān mūrdhni vātāmayaghnān snigdhān dhūmān yadyanyaddhitaṃ ca/
dīpte roge paittikaṃ saṃvidhānaṃ kuryāt sarvaṃ svādu yacchītalaṃ ca//
6.23.9
nāsānāhe snehapānaṃ pradhānaṃ snigdhā dhūmā mūrdhabastiśca nityam/
balātailaṃ sarvathaivopayojyaṃ vātavyādhāvanyaduktaṃ ca yadyat//
6.23.10
nāsāsrāve ghrāṇataścūrṇamuktaṃ nāḍyā deyaṃ yo+avapīḍaśca tīkṣṇaḥ/
tīkṣṇaṃ dhūmaṃ devadārvagnikābhyāṃ māṃsaṃ vā++ājaṃ yuktamatrādiśanti//
6.23.11
nāsāśoṣe kṣīrasarpiḥ pradhānaṃ siddhaṃ tailaṃ cāṇukalpena nasyam/
sarpiḥpānaṃ bhojanaṃ jāṅgalaiśca snehaḥ svedaḥ snaihikaścāpi dhūmaḥ//
6.23.12
śeṣān rogān ghrāṇajān sanniyaccheduktaṃ teṣāṃ yadyathā saṃvidhānam//
6.23.12_1
iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre nāsāgatarogapratiṣedho nāma trayoviṃśo+adhyāyaḥ //23//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit