<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.23 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 6.23

# The Compendium of Suśruta 6.23: trayoviṃśatitamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.23

- **Language:** Sanskrit

### trayoviṃśatitamo+adhyāyaḥ/

### [6.23.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.23.1)

athāto nāsāgatarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [6.23.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.23.2)

athovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [6.23.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.23.3)

pūrvoddiṣṭe pūtinasye ca jantoḥ snehasvedau chardanaṃ sraṃsanaṃ ca/  
yuktaṃ bhaktaṃ tīkṣṇamalpaṃ laghu syāduṣṇaṃ toyaṃ dhūmapānaṃ ca kāle//

### [6.23.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.23.4)

hiṅgu vyoṣaṃ vatsakākhyaṃ śivāṭī lākṣā bījaṃ saurabhaṃ kaṭphalaṃ ca/  
ugrā kuṣṭhaṃ tīkṣṇagandhā viḍaṅgaṃ śreṣṭhaṃ nityaṃ cāvapīḍe karañjam//

### [6.23.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.23.5)

etairdravyaiḥ sārṣapaṃ mūtrayuktaṃ tailaṃ dhīmānnasyahetoḥ paceta/  
nāsāpāke pittahṛtsaṃvidhānaṃ kāryaṃ sarvaṃ bāhyamābhyantaraṃ ca//

### [6.23.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.23.6)

hṛtvā raktaṃ kṣīravṛkṣatvacaśca sājyāḥ sekā yojanīyāśca lepāḥ/  
vakṣyāmyūrdhvaṃ raktapītopaśāntiṃ nāḍīvatsyāt pūyarakte cikitsā//

### [6.23.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.23.7)

vānte samyak cāvapīḍaṃ vadanti tīkṣṇaṃ dhūmaṃ śodhanaṃ cātra nasyam/  
kṣepyaṃ nasyaṃ mūrdhavairecanīyairnāḍyā cūrṇaṃ kṣavathau bhraṃśathau ca//

### [6.23.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.23.8)

kuryāt svedān mūrdhni vātāmayaghnān snigdhān dhūmān yadyanyaddhitaṃ ca/  
dīpte roge paittikaṃ saṃvidhānaṃ kuryāt sarvaṃ svādu yacchītalaṃ ca//

### [6.23.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.23.9)

nāsānāhe snehapānaṃ pradhānaṃ snigdhā dhūmā mūrdhabastiśca nityam/  
balātailaṃ sarvathaivopayojyaṃ vātavyādhāvanyaduktaṃ ca yadyat//

### [6.23.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.23.10)

nāsāsrāve ghrāṇataścūrṇamuktaṃ nāḍyā deyaṃ yo+avapīḍaśca tīkṣṇaḥ/  
tīkṣṇaṃ dhūmaṃ devadārvagnikābhyāṃ māṃsaṃ vā++ājaṃ yuktamatrādiśanti//

### [6.23.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.23.11)

nāsāśoṣe kṣīrasarpiḥ pradhānaṃ siddhaṃ tailaṃ cāṇukalpena nasyam/  
sarpiḥpānaṃ bhojanaṃ jāṅgalaiśca snehaḥ svedaḥ snaihikaścāpi dhūmaḥ//

### [6.23.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.23.12)

śeṣān rogān ghrāṇajān sanniyaccheduktaṃ teṣāṃ yadyathā saṃvidhānam//

### [6.23.12\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.23.12_1)

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre nāsāgatarogapratiṣedho nāma trayoviṃśo+adhyāyaḥ //23//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.156.3) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.23) · Pramāṇa
