<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 6.25

# The Compendium of Suśruta 6.25: pañcaviṃśatitamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.25

- **Language:** Sanskrit

### pañcaviṃśatitamo+adhyāyaḥ/

### [6.25.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.1)

athātaḥ śirorogavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [6.25.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [6.25.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.3)

śiro rujati martyānāṃ vātapittakaphaistribhiḥ/  
sannipātena raktena kṣayeṇa krimibhistathā//

### [6.25.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.4)

sūryāvartānantavātārdhāvabhedakaśaṅkhakaiḥ/  
ekādaśaprakārasya† lakṣaṇaṃ saṃpravakṣyate//

### [6.25.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.5)

yasyānimittaṃ śiraso rujaśca bhavanti tīvrā niśi cātimātram/  
bandhopatāpaiśca bhavedviśeṣaḥ śirobhitāpaḥ sa samīraṇena//

### [6.25.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.6)

yasyoṣṇamaṅgāracitaṃ yathaiva †dahyeta dhūpyeta śiroksināsam/  
śītena rātrau ca bhavedviśeṣaḥ śirobhitāpaḥ sa tu pittakopāt//

### [6.25.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.7)

śirogalaṃ yasya kaphopadigdhaṃ guru pratiṣṭabdhamatho himaṃ ca/  
śūnākṣikūṭaṃ vadanaṃ ca yasya śirobhitāpaḥ sa kaphaprakopāt//

### [6.25.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.8)

śirobhitāpe tritayapravṛtte sarvāṇi liṅgāni samudbhavanti†/  
raktātmakaḥ pittasamānaliṅgaḥ sparśāsahatvaṃ śiraso bhavecca//

### [6.25.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.9)

vasābalāsakṣatasṃbhavānāṃ śirogatānāmiha saṃkṣayeṇa/  
kṣayapravṛttaḥ śiraso+abhitāpaḥ kaṣṭo bhavedugrarujo+atimātram//

### [6.25.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.10)

saṃsvedanacchardanadhūmanasyairasṛgvimokṣaiśca vivṛddhimeti/  
nistudyate yasya śiro+atimātraṃ saṃbhakṣyamāṇaṃ †sphuṭatīva cāntaḥ//

### [6.25.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.11)

ghrāṇācca gacchetsalilaṃ saraktaṃ śirobhitāpaḥ kṛmibhiḥ sa ghoraḥ/  
sūryodayaṃ yā prati mandamandamakṣibhruvaṃ ruk samupaiti gāḍham//

### [6.25.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.12)

vivardhate cāṃśumatā sahaiva sūryāpavṛttau vinivartate ca/  
śītena śāntiṃ labhate kadāciduṣṇena jantuḥ sukhamāpnuyācca//

### [6.25.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.13)

taṃ bhāskarāvartamudāharanti sarvātmakaṃ kaṣṭatamaṃ vikāram/  
doṣāstu duṣṭāstraya eva manyāṃ saṃpīḍya ghāṭāsu rujāṃ sutīvrām//

### [6.25.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.14)

kurvanti sākṣibhruvi śaṅkhadeśe sthitiṃ karotyāśu viśeṣatastu/  
gaṇḍasya pārśve tu karoti kampaṃ hanugrahaṃ locanajāṃśca rogān//

### [6.25.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.15)

anantavātaṃ tamudāharanti doṣatrayotthaṃ śiraso vikāram/  
yasyottamāṅgārdhamatīva jantoḥ saṃbhedatodabhramaśūlajuṣṭam//

### [6.25.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.16)

pakṣāddaśāhādathavā+apyakasmāttasyārdhamedaṃ tritayādvyavasyet/  
śaṅkhāśrito vāyurudīrṇavegaḥ kṛtānuyātraḥ kaphapittaraktaiḥ//

### [6.25.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.17)

rujaḥ sutīvrāḥ pratanoti mūrdhni viśeṣataścāpi hi śaṅkhayostu/  
sukaṣṭamenaṃ khalu śaṅkhakākhyaṃ maharṣayo vedavidaḥ purāṇāḥ//

### [6.25.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.18)

vyādhiṃ vadantyudgatamṛtyukalpaṃ bhiṣaksahasrairapi durnivāram//

### [6.25.18\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25.18_1)

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre śirorogavijñānīyo nāma pañcaviṃśo+adhyāyaḥ //25//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.158.4) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

## Linked texts (5)

- [Mādhavanidāna (Rugviniścaya)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.madhavanidana.65.2) — Mādhavakara, Sanskrit
- [Mādhavacikitsā](https://indike.org/pramana/in.med.nidana.madhavacikitsa.72.1-2) — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- [Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.vangasena.80.1) — Vaṅgasena, Sanskrit
- [Basavarājīya](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.daksina.basavarajiya.p2153) — Nīlakaṇṭhakoṭṭūru Basavarāja 1500, Sanskrit
- [Vīrasiṃha](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.karmavipaka.virasimha.28.p1) — Bhoja, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.25) · Pramāṇa
