<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 6.40

# The Compendium of Suśruta 6.40: catvāriṃśattamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.40

- **Language:** Sanskrit

### catvāriṃśattamo+adhyāyaḥ/

### [6.40.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.1)

athāto+atīsārapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [6.40.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [6.40.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.3)

gurvatisnigdharūkṣoṣṇadravasthūlātiśītalaiḥ/  
viruddhādhyaśanājīrṇairasātmyaiścāpi bhojanaiḥ//

### [6.40.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.4)

snehādyairatiyuktaiśca mithyāyuktairviṣādbhayāt/  
śokādduṣṭāmbumadyātipānāt sātmyartuparyayāt//

### [6.40.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.5)

jalātiramaṇairvegavighātaiḥ kṛmidoṣataḥ/  
nṛṇāṃ bhavatyatīsāro lakṣaṇaṃ tasya vakṣyate//

### [6.40.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.6)

saṃśamyāpāṃdhāturantaḥ kṛśānuṃ varcomiśro mārutena praṇunnaḥ/  
vṛddho+atīvādhaḥ saratyeṣa yasmādvyādhiṃ ghoraṃ taṃ tvatīsāramāhuḥ//

### [6.40.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.7)

ekaikaśaḥ sarvaśaścāpi doṣaiḥ śokenānyaḥ ṣaṣṭha āmena coktaḥ/  
kecit prāhurnaikarūpaprakāraṃ naivetyevaṃ kāśirājastvavocat//

### [6.40.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.8)

doṣāvasthāstasya naikaprakārāḥ kāle kāle vyādhitasyodbhavanti/  
hṛnnābhipāyūdarakukṣitodagātrāvasādānilasannirodhāḥ//

### [6.40.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.9)

viṭsaṅga ādhmānamathāvipāko bhaviṣyatastasya puraḥsarāṇi/  
śūlāviṣṭaḥ saktamūtro+antrakūjī srastāpānaḥ sannakaṭyūrugaṅghaḥ//

### [6.40.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.10)

varco muñcatyalpamalpaṃ saphenaṃ rūkṣaṃ śyāvaṃ sānilaṃ mārutena/  
durgandhyuṣṇaṃ vegavanmāṃsatoyaprakhyaṃ bhinnaṃ svinnadeho+atitīkṣṇam//

### [6.40.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.11)

pittāt pītaṃ nīlamālohitaṃ vā tṛṣṇāmūrcchādāhapākajvarārtaḥ/  
tandrānidrāgauravotkleśasadīvegāśaṅkī sṛṣṭaviṭko+api bhūyaḥ//

### [6.40.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.12)

śuklaṃ sāndraṃ śleṣmaṇā śleṣmayuktaṃ bhaktadveṣī niḥsvanaṃ hṛṣṭaromā/  
tandrāyukto mohasādāsyaśoṣī varcaḥ kuryānnaikavarṇaṃ tṛṣārtaḥ//

### [6.40.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.13)

sarvodbhūte sarvaliṅgopapattiḥ kṛcchraścāyaṃ bālavṛddheṣvasādhyaḥ/  
taistairbhāvaiḥ paktimāvidhya(āviśya)jantoḥ//

### [6.40.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.14)

koṣṭhaṃ gatvā kṣobhayatyasya raktaṃ taccādhastāt kākaṇantīprakāśam/  
varcomiśraṃ niḥpurīṣaṃ sagandhaṃ nirgandhaṃ vā sāryate tena kṛcchrāt//

### [6.40.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.15)

śokotpanno duścikitsyo+atimātraṃ rogo vaidyaiḥ kaṣṭa eṣa pradiṣṭaḥ/  
āmājīrṇopadrutāḥ kṣobhayantaḥ koṣṭhaṃ doṣāḥ saṃpraduṣṭāḥ sabhaktam//

### [6.40.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.16)

nānāvarṇaṃ naikaśaḥ sārayanti kṛcchrājjantoḥ ṣaṣṭhamenaṃ vadanti/

### [6.40.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.17)

saṃsṛṣṭamebhirdoṣaistu nyastamapsvavasīdati/  
purīṣaṃ bhṛśadurgandhi vicchinnaṃ †cāmasaṃjñakam//

### [6.40.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.18)

etānyeva tu liṅgāni viparītāni yasya tu/  
lāghavaṃ ca manuṣyasya tasya pakvaṃ vinirdiśet//

### [6.40.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.19)

sarpirbhedovesavārāmbutailamajjākṣīrakṣaudrarūpaṃ sravedyat/  
mañjiṣṭhābhaṃ mastuluṅgopamaṃ vā visraṃ śītaṃ pretagandhyañjanābham//

### [6.40.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.20)

rājīmadvā candrakaiḥ santataṃ vā pūyaprakhyaṃ kardamābhaṃ tathoṣṇam/  
hanyādetadyat pratīpaṃ bhavecca kṣīṇaṃ hanyuścopasargāḥ prabhūtāḥ//

### [6.40.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.21)

asaṃvṛtagudaṃ kṣīṇaṃ durādhmātamupadrutam/  
gude pakve gatoṣmāṇamatīsārakiṇaṃ tyajet//

### [6.40.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.22)

śarīriṇāmatīsāraḥ saṃbhūto yena kenacit/  
doṣāṇāmeva liṅgāni kadācinnātivartate//

### [6.40.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.23)

snehājīrṇanimittastu bahuśūlapravāhikaḥ/  
visūcikānimittastu cānyo+ajīrṇanimittajaḥ/  
viṣārśaḥkṛmisaṃmūto yathāsvaṃ doṣalakṣaṇaḥ//

### [6.40.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.24)

āmapakvakramaṃ hitvā nātisāre kriyā yataḥ/  
ataḥ sarve+atisārāstu jñeyāḥ pakvāmalakṣaṇaiḥ//

### [6.40.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.25)

†tatrādau laṅghanaṃ kāryamatisāreṣu dehinām/  
tataḥ pācanasaṃyukto yavāgvādikramo hitaḥ//

### [6.40.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.26)

athavā vāmayitvā++āme śūlādhmānanipīḍitam/  
pippalīsaindhavāmbhobhirlaṅghanādyairupācaret//

### [6.40.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.27)

kāryaṃ ca vamanasyānte pradravaṃ laghubhojanam/  
khaḍayūṣayavāgūṣu pippalyādyaṃ ca yojayet//

### [6.40.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.28)

anena vidhinā cāmaṃ yasya vai nopaśāmyati/  
haridrādiṃ vacādiṃ vā pibet prātaḥ sa mānavaḥ//

### [6.40.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.29)

āmātīsāriṇāṃ kāryaṃ nādau saṃgrahaṇaṃ nṛṇām/  
teṣāṃ doṣā vibaddhāḥ prāgjanayantyāmayānimān//

### [6.40.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.30)

plīhapāṇḍvāmayānāhamehakuṣṭhodarajvarān/  
śophagulmagrahaṇyarśaḥśūlālasakahṛdgrahān//

### [6.40.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.31)

saśūlaṃ bahuśaḥ kṛcchrādvibaddhaṃ yo+atisāryate/  
doṣān sannicitān tasya pathyābhiḥ saṃpravartayet//

### [6.40.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.32)

yo+atidravaṃ prabhūtaṃ ca purīṣamatisāryate/  
tasyādau vamanaṃ kuryāt paścāllaṅghanapācanam//

### [6.40.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.33)

stokaṃ stokaṃ vibaddhaṃ vā saśūlaṃ yo+atisāryate/  
abhayāpippalīkalkaiḥ sukhoṣṇaistaṃ virecayet//

### [6.40.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.34)

āme ca laṅghanaṃ śastamādau pācanameva vā/  
yogāścātra pravakṣyante tvāmātīsāranāśanāḥ//

### [6.40.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.35)

kaliṅgātiviṣāhiṅgusauvarcalavacābhayāḥ/  
devadāruvacāmustānāgarātiviṣābhayāḥ//

### [6.40.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.36)

abhayā dhānyakaṃ mustaṃ pippalī nāgaraṃ vacā/  
nāgaraṃ dhānyakaṃ mustaṃ vālakaṃ bilvameva ca//

### [6.40.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.37)

mustaṃ parpaṭakaṃ śuṇṭhī vacā prativiṣā+abhayā/  
abhayā+ativiṣā hiṅgu vacā sauvarcalaṃ tathā//

### [6.40.38](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.38)

citrakaḥ pippalīmūlaṃ vacā kaṭukarohiṇī/  
pāṭhā vatsakabījāni harītakyo mahauṣadham//

### [6.40.39](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.39)

mūrvā nirdahanī pāṭhā tryūṣaṇaṃ gajapippalī/  
siddhārthakā bhadradāru śatāhvā kaṭurohiṇī//

### [6.40.40](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.40)

elā sāvarakaṃ kuṣṭhaṃ haridre kauṭajā yavāḥ/  
meṣaśṛṅgī tvagele ca kṛmighnaṃ vṛkṣakāṇi ca//

### [6.40.41](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.41)

vṛkṣādanī vīratarurbṛhatyau dve sahe tathā/  
aralutvak taindukī ca dāḍimī kauṭajī śamī//

### [6.40.42](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.42)

pāṭhā tejovatī mustaṃ pippalī kauṭajaṃ phalam/  
paṭolaṃ(paṭolī) dīpyako bilvaṃ haridre devadāru ca//

### [6.40.43](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.43)

viḍaṅgamabhayā pāṭhā śṛṅgaveraṃ ghanaṃ vacā/  
vacā vatsakabījāni saindhavaṃ kaṭurohiṇī//

### [6.40.44](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.44)

hiṅgurvatsakabījāni vacā bilvaśalāṭu ca/  
nāgarātiviṣe mustaṃ pippalyo vātsakaṃ phalam//

### [6.40.45](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.45)

mahauṣadhaṃ prativiṣā mustaṃ cetyāmapācanāḥ/  
prayojyā viṃśatiryogāḥ ślokārdhavihitāstvime//

### [6.40.46](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.46)

dhānyāmloṣṇāmbumadyānāṃ pibedanyatamena vā/  
niṣkvāthān vā pibedeṣāṃ sukhoṣṇān sādhu sādhitān//

### [6.40.47](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.47)

payasyutkvāthya mustānāṃ viṃśatiṃ triguṇāmbhasi/  
kṣīrāvaśiṣṭaṃ tatpītaṃ hantyāmaṃ śūlameva ca//

### [6.40.48](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.48)

nikhilenopadiṣṭo+ayaṃ vidhirāmopaśāntaye/  
harītakīmativiṣāṃ hiṅgu sauvarcalaṃ vacām//

### [6.40.49](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.49)

pibet sukhāmbunā janturāmātisārapīḍitaḥ/  
paṭolaṃ dīpyakaṃ bilvaṃ vacāpippalināgaram//

### [6.40.50](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.50)

mustaṃ kuṣṭhaṃ viḍaṅgaṃ ca pibedvā+api sukhāmbunā/  
śṛṅgaveraṃ guḍūcīṃ ca pibeduṣṇena vāriṇā//

### [6.40.51](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.51)

lavaṇānyatha pippalyo viḍaṅgāni harītakī/  
citrakaṃ śiṃśapā pāṭhā śārṅgeṣṭā lavaṇāni ca//

### [6.40.52](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.52)

hiṅgurvṛkṣakabījāni lavaṇāni ca bhāgaśaḥ/  
hastidantyatha pippalyaḥ kalkāvakṣasamau smṛtau//

### [6.40.53](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.53)

vacā guḍūcīkāṇḍāni yogo+ayaṃ paramo mataḥ/  
ete sukhāmbunā yogā deyāḥ paśca satāṃ matāḥ//

### [6.40.54](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.54)

nivṛtteṣvāmaśūleṣu yasya na praguṇo+anilaḥ/  
stokaṃ stokaṃ rujāmacca saśūlaṃ yo+atisāryate//

### [6.40.55](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.55)

sakṣāralavaṇairyuktaṃ mandāgniḥ sa pibedghṛtam/  
kṣīranāgaracāṅgarīkoladadhyamlasādhitam//

### [6.40.56](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.56)

sarpiracchaṃ pibedvāpi śūlātīsāraśāntaye/  
dadhnā tailaghṛtaṃ pakvaṃ savyoṣājāticitrakaiḥ//

### [6.40.57](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.57)

sabilvapippalīmūladāḍimairvā ruganvitaiḥ/  
nikhilo vidhirukto+ayaṃ vātaśleṣmopaśāntaye//

### [6.40.58](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.58)

tīkṣṇoṣṇavarjyamenaṃ tu vidadhyātpittaje bhiṣak/  
yathoktamupavāsānte yavāgūśca praśasyate//

### [6.40.59](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.59)

balayoraṃśumatyāṃ ca śvadaṃṣṭrabṛhatīṣu ca/  
śatāvaryāṃ ca saṃsiddhāḥ suśītā madhusaṃyutāḥ//

### [6.40.60](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.60)

mudgādiṣu ca yūṣāḥ syurdravyairetaiḥ susaṃskṛtāḥ/  
mṛdubhirdīpanaistiktairdravyaiḥ syādāmapācanam//

### [6.40.61](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.61)

haridrātiviṣāpāṭhāvatsabījarasāñjanam/  
rasāñjanaṃ haridre dve bījāni kuṭajasya ca//

### [6.40.62](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.62)

pāṭhā guḍūcī bhūnimbastathaiva kaṭurohiṇī/  
etaiḥ ślokārdhanirdiṣṭaiḥ kvāthāḥ syuḥ pittapācanāḥ//

### [6.40.63](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.63)

mustaṃ kuṭajabījāni bhūnimbaṃ sarasāñjanam/  
dārvī durālabhā bilvaṃ vālakaṃ raktacandanam//

### [6.40.64](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.64)

candanaṃ vālakaṃ mustaṃ bhūnimbaṃ sadurālabham/  
mṛṇālaṃ candanaṃ rodhraṃ nāgaraṃ nīlamutpalam//

### [6.40.65](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.65)

pāṭhā mustaṃ haridre dve pippalī kauṭajaṃ phalam/  
phalatvacaṃ vatsakasya śṛṅgaveraṃ †ghanaṃ vacā//

### [6.40.66](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.66)

ṣaḍete+abhihitā yogāḥ pittātīsāranāśanāḥ/  
bilvaśakrayavāmbhodabālakātiviṣākṛtaḥ/  
kaṣāyo hantyatīsāraṃ sāmaṃ pittasamudbhavam//

### [6.40.67](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.67)

madhukotpalabilvābdahrīberośīranāgaraiḥ/  
kṛtaḥ kvātho madhuyutaḥ pittātīsāranāśanaḥ//

### [6.40.68](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.68)

yadā pakvo+apyatīsāraḥ sarasyeva muhurmuhuḥ/  
grahaṇyā mārdavājjantostatra saṃstambhanaṃ hitam//

### [6.40.69](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.69)

samaṅgā dhātakīpuṣpaṃ mañjiṣṭhā lodhramustakam/  
śālmalīveṣṭako rodhraṃ vṛkṣadāḍimayostvacau//

### [6.40.70](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.70)

āmrāsthimadhyaṃ lodhraṃ ca bilvamadhyaṃ priyaṅgavaḥ/  
madhukaṃ śṛṅgaveraṃ ca dīrghavṛntatvageva ca//

### [6.40.71](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.71)

catvāra ete yogāḥ syuḥ pakvātīsāranāśanāḥ/  
uktā ya upayojyāste sakṣaudrāstaṇḍulāmbunā//

### [6.40.72](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.72)

maustaṃ kaṣāyamekaṃ vā peyaṃ madhusamāyutam/  
lodhrāmbaṣṭhāpriyaṅgvādīn gaṇānevaṃ prayojayet//

### [6.40.73](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.73)

padmāṃ samaṅgāṃ madhukaṃ bilvajambūśalāṭu ca/  
pibettaṇḍulatoyena sakṣaudramagadaṅkaram//

### [6.40.74](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.74)

kacchurāmūlakalkaṃ vā+apyudumbaraphalopamam/  
payasyā candanaṃ padmā sitāmustābjakeśaram//

### [6.40.75](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.75)

pakvātisāraṃ yogo+ayaṃ jayetpītaḥ saśoṇitam/  
nirāmarūpaṃ śūlārtaṃ laṅghanādyaiśca karṣitam//

### [6.40.76](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.76)

naraṃ rūkṣamavekṣyāgniṃ sakṣāraṃ pāyayedghṛtam/  
balābṛhatyaṃśumatīkacchurāmūlasādhitam//

### [6.40.77](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.77)

madhūkṣitaṃ samadhukaṃ pibecchūlairabhidrutaḥ/  
dārvībilvakaṇādrākṣākaṭukendrayavairghṛtam//

### [6.40.78](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.78)

sādhitaṃ hantyatīsāraṃ vātapittakaphātmakam/  
dadhnā cāmlena saṃpakvaṃ savyoṣājājicitrakam//

### [6.40.79](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.79)

sacavyapippalīmūlaṃ dāḍimairvā rugarditaḥ/  
payo ghṛtaṃ ca madhu ca pibecchūlairabhidrutaḥ//

### [6.40.80](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.80)

sitājamodakaṭvaṅgamadhukairavacūrṇitam/  
avedanaṃ susaṃpakvaṃ dīptāgneḥ sucirotthitam//

### [6.40.81](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.81)

nānāvarṇamatīsāraṃ puṭapākairupācaret/  
tvakpiṇḍaṃ dīrghavṛntasya padmakesarasaṃyutam//

### [6.40.82](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.82)

kāśmarīpadmapatraiścāveṣṭya sūtreṇa saṃdṛḍham/  
mṛdā+avaliptaṃ sukṛtamaṅgāreṣvavakūlayet//

### [6.40.83](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.83)

svinnamuddhṛtya niṣpīḍya rasamādāya taṃ tataḥ/  
śītaṃ madhuyutaṃ kṛtvā pāyayetodarāmaye//

### [6.40.84](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.84)

jīvantīmeṣaśṛṅgyādiṣvevaṃ dravyeṣu sādhayet/  
tittiriṃ luñcitaṃ samyak niṣkṛṣṭāntraṃ tu pūrayet//

### [6.40.85](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.85)

nyagrodhāditvacāṃ kalkaiḥ pūrvavaccāvakūlayet/  
rasamādāya tasyātha susvinnasya samākṣikam//

### [6.40.86](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.86)

śarkaropahitaṃ śītaṃ pāyayetodarāmaye/  
lodhracandanayaṣṭyāhvadārvīpāṭhāsitotpalān//

### [6.40.87](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.87)

taṇḍulodakasṃpiṣṭān dīrghavṛntatvaganvitān/  
pūrvavat kūlitāttasmādrasamādāya śītalam//

### [6.40.88](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.88)

madhvāktaṃ pāyayeccaitat kaphapittodarāmaye/  
evaṃ prarohaiḥ kurvīta vaṭādīnaṃ vidhānavat//

### [6.40.89](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.89)

puṭapākān yathāyogaṃ jāṅgalopahitān śubhān/  
bahuśleṣma saraktaṃ ca mandavātaṃ cirotthitam//

### [6.40.90](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.90)

kauṭajaṃ phāṇitaṃ vā+api hantyatīsāramojasā/  
ambaṣṭhādimadhuyutaṃ pippalyādisamanvitam//

### [6.40.91](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.91)

pṛśniparṇībalābilvavālakotpaladhānyakaiḥ/  
sanāgaraiḥ pibet peyāṃ sādhitāmudarāmayī//

### [6.40.92](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.92)

aralutvak priyaṅguṃ ca madhukaṃ dāḍimāṅkurān/  
āvāpya piṣṭvā dadhani yavāgūṃ sādhayeddravām//

### [6.40.93](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.93)

eṣā sarvānatīsārān hanti pakvānasaṃśayam/  
rasāñjanaṃ sātiviṣaṃ tvagbījaṃ kauṭajaṃ tathā//

### [6.40.94](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.94)

dhātakī nāgaraṃ caiva pāyayettaṇḍulāmbunā/  
saśūlaṃ raktajaṃ ghnanti ete madhusamāyutāḥ//

### [6.40.95](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.95)

madhukaṃ bilvapeśī ca śarkarāmadhusaṃyutā/  
atīsāraṃ nihanyuśca śāliṣaṣṭikayoḥ kaṇāḥ//

### [6.40.96](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.96)

tadvallīḍhaṃ madhuyutaṃ badarīmūlameva tu/  
badaryarjunajambvāmraśallakīvetasatvacaḥ//

### [6.40.97](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.97)

śarkarākṣaudrasaṃyuktāḥ pītā ghnantyudarāmayam/  
etaireva yavāgūṃśca ṣaḍān yūṣāṃśca kārayet//

### [6.40.98](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.98)

pānīyāni ca tṛṣṇāsu dravyeṣveteṣu buddhimān/  
kṛtaṃ śālmalivṛnteṣu kaṣāyaṃ himasaṃjñitam//

### [6.40.99](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.99)

niśāparyuṣitaṃ peyaṃ sakṣaudraṃ madhukānvitam/  
vibaddhavātaviṭ śūlaparītaḥ sapravāhikaḥ//

### [6.40.100](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.100)

saraktapittaśca payaḥ pibettṛṣṇāsamanvitaḥ/  
yathā+amṛtaṃ yathā kṣīramatīsāreṣu pūjitam//

### [6.40.101](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.101)

cirotthiteṣu tat peyamapāṃ bhāgaistribhiḥ śṛtam/  
doṣaśeṣaṃ harettaddhi tasmātpathyatamaṃ smṛtam//

### [6.40.102](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.102)

hitaḥ snehavireko vā bastayaḥ picchilāśca ye/  
picchilasvarase siddhaṃ hitaṃ ca ghṛtamucyate//

### [6.40.103](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.103)

śakṛtā yastu saṃsṛṣṭamatisāryeta śoṇitam/  
prāk paścādvā purīṣasya saruk saparikartikaḥ//

### [6.40.104](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.104)

kṣīriśuṅgāśṛtaṃ sarpiḥ pibet sakṣaudraśarkaram/  
dārvītvakpippalīśuṇṭhīlākṣāśakrayavairghṛtam//

### [6.40.105](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.105)

saṃyuktaṃ bhadrarohiṇyā pakvaṃ peyādimiśritam/  
tridoṣamapyatīsāraṃ pītaṃ hanti sudāruṇam//

### [6.40.106](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.106)

gaurave vamanaṃ pathyaṃ yasya syāt prabalaḥ kaphaḥ/  
jvare dāhe saviṅbandhe mārutādraktapittavat//

### [6.40.107](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.107)

saṃpakve bahudoṣe ca vibandhe mūtraśodhanaiḥ/  
kāryamāsthāpanaṃ kṣipraṃ †tathā caivānuvāsanam//

### [6.40.108](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.108)

†pravāhaṇe gudabhraṃśe mūtrāghāte kaṭigrahe/  
madhurāmlaiḥ śṛtaṃ tailaṃ sarpirvā+apyanuvāsanam//

### [6.40.109](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.109)

gudapākastu pittena yasya syādahitāśinaḥ/  
tasya pittaharāḥ sekāstatsiddhāścānuvāsanāḥ//

### [6.40.110](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.110)

dadhimaṇḍasurābilvasiddhaṃ tailaṃ samārute/  
bhojane ca hitaṃ kṣīraṃ kacchurāmūlasādhitam//

### [6.40.111](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.111)

alpālpaṃ bahuśo raktaṃ sarugya upaveśyate/  
yadā vāyurvibaddhaśca picchābastistadā hitaḥ//

### [6.40.112](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.112)

prāyeṇa gudadaurbalyaṃ dīrghakālātisāriṇām/  
bhavettasmāddhitaṃ teṣāṃ gude tailāvacāraṇam//

### [6.40.113](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.113)

kapitthaśālmalīphañjīvaṭakārpāsadāḍimāḥ/  
yūthikā kacchurā śeluḥ śaṇaścuccūśca dādhikāḥ//

### [6.40.114](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.114)

śālaparṇī pṛśniparṇī bṛhatī kaṇṭakārikā/  
balāśvadaṃṣṭrābilvāni pāṭhānāgaradhānyakam//

### [6.40.115](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.115)

eṣa āhārasaṃyoge hitaḥ sarvātisāriṇām/  
tilakalko hitaścātra maudgo mudgarasastathā//

### [6.40.116](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.116)

pittātisārī yo martyaḥ pittalānyatiṣevate/  
pittaṃ praduṣṭaṃ tasyāśu raktātīsārabhāvahet//

### [6.40.117](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.117)

jvaraṃ śūlaṃ tṛṣāṃ dāhaṃ gudapākaṃ ca dāruṇam/  
yo raktaṃ śakṛtaḥ pūrvaṃ paścādvā pratisāryate//

### [6.40.118](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.118)

sa pallavairvaṭādīnaṃ sasarpiḥ sādhitaṃ payaḥ/  
pibet saśarkarākṣaudramathavā+apyabhimathya tat//

### [6.40.119](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.119)

navanītamatho lihyāttakraṃ cānupibettataḥ/  
priyālaśālmalīplakṣaśallakītiniśatvacaḥ//

### [6.40.120](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.120)

kṣīre vimṛditāḥ pītāḥ sakṣaudrā raktanāśanāḥ/  
madhukaṃ śarkarāṃ lodhraṃ payasyāmatha sārivām//

### [6.40.121](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.121)

pibecchāgena payasā sakṣaudraṃ raktanāśanam/  
mañjiṣṭhāṃ sārivāṃ lodhraṃ padmakaṃ kumudotpalam//

### [6.40.122](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.122)

pibet padmāṃ ca dugdhena chāgenāsṛkpraśāntaye/  
śarkarotpalalodhrāṇi samaṅgā madhukaṃ tilāḥ//

### [6.40.123](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.123)

tilāḥ kṛṣṇāḥ sayaṣṭyāhvāḥ samaṅgā cotpalāni ca/  
tilā mocaraso lodhraṃ tathaiva madhukotpalam//

### [6.40.124](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.124)

kacchurā tilakalkaśca yogāścatvāra eva ca/  
ājena payasā peyāḥ sarakte madhusaṃyutāḥ//

### [6.40.125](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.125)

drave sarakte sravati bālabilvaṃ saphāṇitam/  
sakṣaudratailaṃ prāgeva lihyādāśu hitaṃ hi tat//

### [6.40.126](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.126)

kośakāraṃ ghṛte bhṛṣṭaṃ lājacūrṇaṃ sitā madhu/  
saśūlaṃ raktapittotthaṃ līḍhaṃ hantyudarāmayam//

### [6.40.127](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.127)

bilvamadhyaṃ samadhukaṃ śarkarākṣaudrasaṃyutam/  
taṇḍulāmbuyuto yogaḥ pittaraktotthitaṃ jayet//

### [6.40.128](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.128)

yogān sāṃgrāhikāṃścānyān pibetsakṣaudraśarkarān/  
nyagrodhādiṣu kuryācca puṭapākān yatheritān//

### [6.40.129](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.129)

gudāpāke ca ye uktāste+atrāpi vidhayaḥ smṛtāḥ/  
rujāyāṃ cāpraśāmyantyāṃ picchāvastirhito bhavet//

### [6.40.130](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.130)

saktaviḍ doṣabahulaṃ dīptāgniryo+atisāryate/  
viḍaṅgatriphalākṛṣṇākaṣāyaistaṃ virecayet//

### [6.40.131](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.131)

athavairaṇḍasiddhena payasā kevalena vā/  
yavāgūrvitareccāsya vātaghnairdīpanaiḥ kṛtāḥ//

### [6.40.132](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.132)

dīptāgnirniṣpurīṣo yaḥ sāryate phenilaṃ śakṛt/  
sa pibet phāṇitaṃ śuṇṭhīdadhitailapayoghṛtam//

### [6.40.133](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.133)

svinnāni guḍatailābhyāṃ bhakṣayedbadarāṇi ca/  
svinnāni piṣṭavadvā+api samaṃ bilvaśalāṭubhiḥ//

### [6.40.134](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.134)

dadhnopayujya kulmāṣān śvetāmanupibet surām/  
śaśamāṃsaṃ sarudhiraṃ samaṅgāṃ saghṛtaṃ dadhi//

### [6.40.135](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.135)

khādedvipācya seveta mṛdvannaṃ śakṛtaḥ kṣaye/  
saṃskṛto yamake māṣayavakolarasaḥ śubhaḥ//

### [6.40.136](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.136)

bhojanārthaṃ pradātavyo dadhidāḍimasādhitaḥ/  
viḍaṃ bilvaśalāṭūni nāgaraṃ cāmlapeṣitam//

### [6.40.137](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.137)

dadhnaḥ saraśca yamake bhṛṣṭo varcaḥkṣaye hitaḥ/  
saśūlaṃ kṣīṇavarcā yo dīptāgniratisāryate/  
sa pibeddīpanairyuktaṃ sarpiḥ saṃgrāhakaiḥ saha//

### [6.40.138](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.138)

vāyuḥ pravṛddho nicitaṃ balāsaṃ nudatyadhastādahitāśanasya/  
pravāhamāṇasya muhurmalāktaṃ pravāhikāṃ tāṃ pravadanti tajjñāḥ//

### [6.40.139](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.139)

pravāhikā vātakṛtā saśūlā pittāt sadāhā sakaphā kaphācca/  
saśoṇitā śoṇitasaṃbhavā tu tāḥ sneharūkṣaprabhavā matāstu//

### [6.40.140](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.140)

tāsāmatīsāravadādiśecca liṅgaṃ kramaṃ cāmavipakvatāṃ ca/  
na śāntimāyāti vilaṅghanairyā yogairudīrṇā yadi pācanairvā//

### [6.40.141](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.141)

tāṃ kṣīramevāśu śṛtaṃ nihanti tailaṃ tilāḥ picchilabastayaśca/  
ārdraiḥ kuśaiḥ saṃpariveṣṭitāni vṛntānyathārdrāṇi hi śālmalīnām//

### [6.40.142](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.142)

pkvāni samyak puṭapākayogenāpothya tebhyo rasamādadīta/  
kṣīraṃ śṛtaṃ tailahavirvimiśraṃ kalkena yaṣṭīmadhukasya vā+api//

### [6.40.143](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.143)

bastiṃ vidadhyādbhiṣagapramattaḥ pravāhikāmūtrapurīṣasaṅge/  
dvipañjcamūlīkvathitena śūle pravāhamāṇasya samākṣikeṇa//

### [6.40.144](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.144)

kṣīreṇa cāsthāpanamagryamuktaṃ tailena yuñjyādanuvāsanaṃ ca/  
vātaghnavarge lavaṇeṣu caiva tailaṃ ca siddhaṃ hitamannapāne//

### [6.40.145](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.145)

lodhraṃ viḍaṃ bilvaśalāṭu caiva lihyācca tailena kaṭutrikāḍhyam/  
dadhnā sasāreṇa samākṣikeṇa bhuñjīta niścāraka(niḥsāraka))pīḍitastu//

### [6.40.146](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.146)

sutaptakupyakvathitena vā+api kṣīreṇa śītena madhuplutena/  
śūlārdito vyoṣavidārigandhāsiddhena dugdhena hitāya bhojyaḥ//

### [6.40.147](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.147)

vātaghnasaṃgrāhikadīpanīyaiḥ kṛtān †ṣaḍāṃścāpyupabhojayecca/  
khādecca matsyān rasamāpnuyācca vātaghnasiddhaṃ saghṛtaṃ satailam//

### [6.40.148](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.148)

eṇāvyajānāṃ tu vaṭapravālaiḥ siddhāni sārdhaṃ piśitāni khādet/  
medhyasya(medyasya) siddhaṃ tvatha vā+api raktaṃ bastasya dadhnā ghṛtatailayuktam//

### [6.40.149](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.149)

khādet pradehaiḥ śikhilāvajairvā bhuñjīta yūṣairdadhibhiśca mukhyaiḥ/  
māṣān susiddhān ghṛtamaṇḍayuktān khādecca dadhnā maricopadaṃśān//

### [6.40.150](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.150)

mahāruje mūtrakṛcchre bhiṣag bastiṃ pradāpayet/  
payomadhughṛtonmiśraṃ madhukotpalasādhitam//

### [6.40.151](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.151)

sa bastiḥ śamayettasya raktaṃ dāhamatho jvaram/  
madhurauṣadhasiddhaṃ ca hitaṃ tasyānuvāsanam//

### [6.40.152](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.152)

rātrāvahani vā nityaṃ rujārto yo bhavennaraḥ/  
yathā yathā satailaḥ syādvātaśāntistathā tathā//

### [6.40.153](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.153)

praśānte mārute cāpi śāntiṃ yāti pravāhikā/  
tasmāt pravāhikāroge mārutaṃ śamayedbhiṣak//

### [6.40.154](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.154)

pāṭhājamodākuṭajotpalaṃ† ca śuṇṭhī samā māgadhikāśca piṣṭāḥ/  
sukhāmbupītāḥ śamayanti rogaṃ medhyāṇḍasiddhaṃ saghṛtaṃ payo vā//

### [6.40.155](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.155)

śuṇṭhīṃ ghṛtaṃ sakṣavakaṃ satailaṃ vipācya līḍhvā++āmayamāśu hanyāt/  
gajāśanākumbhikadāḍimānāṃ rasaiḥ kṛtā tailaghṛte sadadhni//

### [6.40.156](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.156)

bilvānvitā pathyatamā yavāgūrdhāroṣṇadugdhasya tathā ca pānam/  
laghūni pathyānyatha dīpanāni snigdhāni bhojyānyudarāmayeṣu//

### [6.40.157](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.157)

hitāya nityaṃ vitaredvibhajya yogāṃśca tāṃstān bhiṣagapramattaḥ//

### [6.40.158](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.158)

tṛṣṇāpanayanī laghvī dīpanī bastiśodhanī/  
jvare caivātisāre ca yavāgūḥ sarvadā hitā//

### [6.40.159](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.159)

rūkṣājjāte kriyā snigdhā rūkṣā snehanimittaje/  
bhayaje sāntvanāpūrvā śokaje śokanāśinī//

### [6.40.160](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.160)

viṣārśaḥkṛmisaṃbhūte hitā cobhayaśarmadā/  
chardimūrcchātṛḍādyāṃśca sādhayedavirodhataḥ//

### [6.40.161](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.161)

samavāye tu doṣāṇāṃ pūrvaṃ pittamupācaret/  
jvare caivātisāre ca sarvatrānyatra mārutam//

### [6.40.162](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.162)

yasyoccāraṃ vinā mūtraṃ samyagvāyuśca gacchati/  
dīptāgnerlaghukoṣṭhasya sthitastasyodarāmayaḥ//

### [6.40.163](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.163)

karmajā vyādhayaḥ keciddoṣajāḥ santi cāpare/  
karmadoṣodbhavāścānye karmajāsteṣvahetukāḥ//

### [6.40.164](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.164)

naśyanti tvakriyābhiste kriyābhiḥ karmasaṃkṣaye/  
śāmyanti doṣasaṃbhūtā doṣasaṃkṣayahetubhiḥ//

### [6.40.165](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.165)

teṣāmalpanidānā ye pratikaṣṭā bhavanti ca/  
mṛdavo bahudoṣā vā karmadoṣodbhavāstu te//

### [6.40.166](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.166)

karmadoṣakṣayakṛtā teṣāṃ siddhirvidhīyate/  
duṣyati grahaṇī jantoragnisādanahetubhiḥ//

### [6.40.167](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.167)

atisāre nivṛtte+api mandāgnerahitāśinaḥ/  
bhūyaḥ saṃdūṣito vahnirgrahaṇīmabhidūṣayet//

### [6.40.168](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.168)

tasmātkāryaḥ parīhārastvatīsāre viriktavat/  
yāvanna prakṛtisthaḥ syāddoṣataḥ prāṇatastathā//

### [6.40.169](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.169)

ṣaṣṭhī pittadharā nāma yā kalā parikīrtitā/  
pakvāmāśayamadhyasthā grahaṇī sā prakīrtitā//

### [6.40.170](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.170)

grahaṇyā balamagnirhi sa cāpi grahaṇīṃ śritaḥ/  
tasmāt saṃdūṣite vahnau grahaṇī saṃpraduṣyati//

### [6.40.171](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.171)

ekaśaḥ sarvaśaścaiva doṣairatyarthamucchritaiḥ/  
sā duṣṭā bahuśo bhuktamāmameva vimuñcati//

### [6.40.172](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.172)

pakvaṃ vā sarujaṃ pūti muhurbaddhaṃ muhurdravam/  
grahaṇīrogamāhustamāyurvedavido janāḥ//

### [6.40.173](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.173)

tasyotpattau vidāho+āne sadanālasyatṛṭklamāḥ/  
balakṣayo+aruciḥ kāsaḥ karṇakṣveḍo+antrakūjanam//

### [6.40.174](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.174)

atha jāte bhavejjantuḥ śūnapādakaraḥ kṛśaḥ/  
parvaruglaulyatṛṭchardijvarārocakadāhavām//

### [6.40.175](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.175)

udgirecchuktatiktāmlalohadhūmāmagandhikam/  
prasekamukhavairasyatamakārucipīḍitaḥ//

### [6.40.176](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.176)

vātācchūlādhikaiḥ pāyuhṛtpārśvodaramastakaiḥ/  
pittāt sadāhairgurubhiḥ kaphāttribhyastrilakṣaṇaiḥ//

### [6.40.177](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.177)

doṣavarṇairnakhaistadvadviṇmūtranayanānanaiḥ/  
hṛtpāṇḍūdaragulmārśaḥplīhāśaṅkhī ca mānavaḥ//

### [6.40.178](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.178)

yathādoṣocchrayaṃ tasya viśuddhasya yathākramam/  
peyādiṃ vitaret samyagdīpanīyopasaṃbhṛtam//

### [6.40.179](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.179)

tataḥ pācanasaṃgrāhidīpanīyagaṇatrayam/  
pibet prātaḥ surāriṣṭasnehamūtrasukhāmbubhiḥ//

### [6.40.180](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.180)

takreṇa vā+atha takraṃ vā kevalaṃ hitamucyate/  
kṛmigulmodarārśoghnīḥ kriyāścātrāvacārayet//

### [6.40.181](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.181)

cūrṇaṃ hiṅgvādikaṃ cātra ghṛtaṃ vā plīhanāśanam/  
kalkena magadhādeśca cāṅgerīsvarasena ca//

### [6.40.182](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.182)

caturguṇena dadhnā ca ghṛtaṃ siddhaṃ hitaṃ bhavet/  
jvarādīnavirodhācca sādhayet svaiścikitsitaiḥ//

### [6.40.182\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40.182_1)

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kāyacikitsātantre+atisārapratiṣedho nāma (dvitīyo+adhyāyaḥ, āditaḥ/) catvāriṃśo+adhyāyaḥ //40//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.174.2) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

## Linked texts (3)

- [Hārītasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.2.23) — Hārīta, Sanskrit
- [Bṛhadyogataraṅgiṇī](https://indike.org/pramana/in.med.yoga.brhadyogatarangini.93.1) — Trimalla, Sanskrit
- [Yogataraṅgiṇī (Trimalla)](https://indike.org/pramana/in.med.yoga.yogatarangini-trimalla-bhatta.91.1) — Trimalla, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.40) · Pramāṇa
