Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 6.43: tricatvāriṃśattamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.43

Language
Sanskrit

tricatvāriṃśattamo+adhyāyaḥ/

6.43.1

athāto hṛdrogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.43.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.43.3

vegāghātoṣṇarūkṣānnairatimātropasevitaiḥ/
viruddhādhyaśanājīrṇairasātmyaiścāpi(cāti) bhojanaiḥ//

6.43.4

dūṣayitvā rasaṃ doṣā viguṇā hṛdayaṃ gatāḥ/
kurvanti hṛdaye bādhāṃ hṛdrogaṃ taṃ pracakṣate//

6.43.5

caturvidhaḥ sa doṣaiḥ syāt kṛmibhiśca† pṛthak pṛthak/
lakṣaṇaṃ tasya vakṣyāmi cikitsitamanantaram//

6.43.6

āyamyate mārutaje hṛdayaṃ †tudyate tathā/
nirmathyate dīryate ca sphoṭyate pāṭyate+api ca//

6.43.7

tṛṣṇoṣādāhacoṣāḥ syuḥ paittike hṛdayaklamaḥ/
dhūmāyanaṃ ca mūrcchā ca svedaḥ śoṣo mukhasya ca//

6.43.8

gauravaṃ kaphasaṃsrāvo+aruciḥ stambho+agnimārdavam/
mādhuryamapi cā++āsyasya balāsāvatate hṛdi//

6.43.9

utkleśaḥ ṣṭhīvanaṃ todaḥ śūlo hṛllāsakastamaḥ/
aruciḥ śyāvnetratvaṃ śoṣaśca kṛmije bhavet//

6.43.10

bhramaklamau sādaśoṣau jñeyāsteṣāmupadravāḥ/
kṛmije kṛmijātīnāṃ ślaiṣmikāṇāṃ ca ye matāḥ//

6.43.11

vātopasṛṣṭe hṛdaye vāmayet snigdhamāturam/
dvipañcamūlakvāthena sasnehalavaṇena tu//

6.43.12

pippalyelāvacāhiṅguyavabhasmāni saindhavam/
sauvarcalamatho śuṇṭhīmajamodāṃ ca cūrṇitam//

6.43.13

phaladhānyāmlakaulatthadadhimadyāsavādibhiḥ/
pāyayeta viśuddhaṃ ca snehenānyatamena vā//

6.43.14

bhojayejjīrṇaśālyannaṃ jāṅgalaiḥ saghṛtai rasaiḥ/
vātaghnasiddhaṃ tailaṃ ca dadyādbastiṃ pramāṇataḥ//

6.43.15

śrīparṇīmadhukakṣaudrasitotpalajalairvamet/
pittopasṛṣṭe hṛdaye seveta madhuraiḥ śṛtam//

6.43.16

ghṛtaṃ kaṣāyāṃścoddiṣṭān pittajvaravināśanān/
tṛptasya ca rasairmukhyairmadhuraiḥ† saghṛtairbhiṣak//

6.43.17

sakṣaudraṃ †vitaredbastau tailaṃ madhukasādhitam/
vacānimbakaṣāyābhyāṃ vāntaṃ hṛdi kaphātmake//

6.43.18

cūrṇaṃ tu pāyayetoktaṃ vātaje bhojayecca† tam/
phalādimatha mustādiṃ triphalāṃ vā pibennaraḥ//

6.43.19

śyāmātrivṛtkalkayutaṃ ghṛtaṃ vā+api virecanam/
†balātailairvidadhyācca bastiṃ bastiviśāradaḥ//

6.43.20

kṛmihṛdrogiṇaṃ snigdhaṃ bhojayet piśitaudanam/
dadhnā ca palalopetaṃ tryahaṃ paścādvirecayet//

6.43.21

sugandhibhiḥ salavaṇairyogaiḥ sājājiśarkaraiḥ/
viḍaṅgagāḍhaṃ dhānyāmlaṃ pāyayetāpyanantaram//

6.43.22

hṛdayasthāḥ patantyevamadhastāt krimayo nṛṇām/
yavānnaṃ vitareccāsya saviḍaṅgamataḥ param//

6.43.22_1

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kāyacikitsātantre hṛdrogapratiṣedho nāma (pañcamo+adhyāyaḥ, āditaḥ) tricatvāriṃśo+adhyāyaḥ //43//

Commentaries (1)

Linked texts (1)