Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 6.44: catuścatvāriṃśattamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.44

Language
Sanskrit

catuścatvāriṃśattamo+adhyāyaḥ/

6.44.1

athātaḥ pāṇḍurogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.44.2

yathovāca bhagavān dhanvandariḥ//

6.44.3

vyavāyamamlaṃ lavaṇāni madyaṃ mṛdaṃ divāsvapnamatīva tīkṣṇam/
niṣevamāṇasya vidūṣya raktaṃ kurvanti doṣāstvaci pāṇḍubhāvam//

6.44.4

pāṇḍvāmayo+aṣṭārdhavidhaḥ pradiṣṭaḥ pṛthaksamastairyugapacca doṣaiḥ/
sarveṣu caiteṣviha pāṇḍubhāvo yato+adhiko+ataḥ khalu pāṇḍurogaḥ//

6.44.5

tvaksphoṭanaṃ ṣṭhīvanagātrasādau mṛdbhakṣaṇaṃ prekṣaṇakūṭaśothaḥ/
viṇmūtrapītatvamathāvipāko bhaviṣyatastasya puraḥsarāṇi//

6.44.6

sa kāmalāpānakipāṇḍurogaḥ kumbhāhvayo lāgharako(lāghavako)+alasākhyaḥ/
vibhāṣyate lakṣaṇamasya kṛtsnaṃ nibodha vakṣyāmyanupūrvaśastat†//

6.44.7

kṛṣṇekṣaṇaṃ kṛṣṇasirāvanaddhaṃ tadvarṇaviṇmūtranakhānanaṃ ca/
vātena pāṇḍuṃ manujaṃ vyavasyedyuktaṃ tathā+anyaistadupadravaiśca//

6.44.8

pītekṣaṇaṃ pītasirāvanaddhaṃ tadvarṇaviṇmūtranakhānanaṃ ca/
pittena pāṇḍuṃ manujaṃ vyavasyedyuktaṃ tathā+anyaistadupadravaiśca//

6.44.9

śuklekṣaṇaṃ śuklasirāvanaddhaṃ tadvarṇaviṇmūtranakhānanaṃ ca/
kaphena pāṇḍuṃ manujaṃ vyavasyedyuktaṃ tathā+anyaistadupadravaiśca//

6.44.10

sarvātmake sarvamidaṃ vyavasyed vakṣyāmi liṅgānyatha kāmalāyāḥ/
yo hyāmayānte sahasā+annamamlamadyādapathyāni ca tasya pittam//

6.44.11

karoti pāṇḍuṃ vadanaṃ viśeṣāt †pūrveritau tandribalakṣayau ca/
bhedastu tasyāḥ khalu kumbhasāhvaḥ śopho mahāṃstatra ca parvabhedaḥ//

6.44.12

jvarāṅgamardabhramasādatandrākṣayānvito lāgharako(lāghavako)+alasākhyaḥ/
taṃ †vātapittāddharipītanīlaṃ halīmakaṃ nāma vadanti tajjñāḥ//

6.44.13

upadravāsteṣvaruciḥ pipāsā chardirjvaro mūrdharujā+agnisādaḥ/
śophastathā kaṇṭhagato+abalatvaṃ mūrcchā klamo hṛdyavapīḍanaṃ ca//

6.44.14

sādhyaṃ tu pāṇḍvāmayinaṃ samīkṣya snigdhaṃ ghṛtenordhvamadhaśca śuddham/
saṃpādayet kṣaudraghṛtapragāḍhairharītakīcūrṇayutaiḥ prayogaiḥ//

6.44.15

pibedghṛtaṃ vā rajanīvipakvaṃ yantraiphalaṃ tailvakameva vā+api/
virecanadravyakṛtaṃ pibedvā yogāṃśca vairecanidān ghṛtena//

6.44.16

mūtre nikumbhārdhapalaṃ vipācya pibedabhīkṣṇaṃ kuḍavārdhamātram/
khādedguḍaṃ vā+apyabhayāvipakvamāragvadhādikvathitaṃ† pibedvā//

6.44.17

ayorajovyoṣaviḍaṅgacūrṇaṃ lihyāddharidrāṃ triphalānvitāṃ vā/
sarpirmadhubhyāṃ vidadhīta vā+api śāstrapradeśābhihitāṃśca yogān//

6.44.18

ahrecca doṣān bahuśo+alpamātrān śvayeddhi doṣeṣvatinirhṛteṣu/
dhātrīphalānāṃ rasamikṣujaṃ ca manthaṃ pibet kṣaudrayutaṃ hitāśī//

6.44.19

ubhe bṛhatyau rajanīṃ śukākhyāṃ kākādanīṃ cāpi sakākamācīm/
ādāribimbīṃ sakadambapuṣpīṃ vipācya sarpirvipacet kaṣāye//

6.44.20

tat pāṇḍutāṃ hantyupayujyamānaṃ kṣīeṇa vā māgadhikā yathāgni/
hitaṃ ca yaṣṭīmadhujaṃ† kaṣāyaṃ cūrṇaṃ samaṃ vā madhunā+avalihyāt//

6.44.21

gomūtrayuktaṃ triphalādalānāṃ dattvā++āyasaṃ cūrṇamanalpakālam/
pravālamuktāñjanaśaṅkhacūrṇaṃ lihyāttathā kāñcanagairikottham//

6.44.22

ājaṃ śakṛtsyāt† kuḍavapramāṇaṃ viḍaṃ haridrā lavaṇottamaṃ ca/
pṛthak palāṃśāni samagrametaccūrṇaṃ hitāśī madhunā+avalihyāt//

6.44.23

maṇḍūralohāgniviḍaṅgapathyāvyoṣāṃśakaḥ sarvasamānatāpyaḥ/
†mūtrāsuto+ayaṃ madhunā+avalehaḥ pāṇḍvāmayaṃ hantyacireṇa ghoram//

6.44.24

bibhītakāyomalanāgarāṇāṃ cūrṇaṃ tilānāṃ ca guḍaśca mukhyaḥ/
†takrānupāno vaṭakaḥ prayuktaḥ kṣiṇoti ghorānapi pāṇḍurogān//

6.44.25

sauvarcalaṃ hiṅgu kirātatiktaṃ kalāyamātrāṇi sukhāmbunā vā/
mūrvāharidrāmalakaṃ ca lihyāt sthitaṃ gavāṃ saptadināni mūtre//

6.44.26

mūlaṃ balācitrakayoḥ pibedvā pāṇḍvāmayārto+akṣasamaṃ hitāśī/
sukhāmbunā vā lavaṇena tulyaṃ śigroḥ phalaṃ kṣīrabhujopayojyam//

6.44.27

nyagrodhavargasya pibet kaṣāyaṃ śītaṃ sitākṣaudrayutaṃ hitāśī/
śālādikaṃ cāpyatha sāracūrṇaṃ dhātrīphalaṃ vā madhunā+avalihyāt//

6.44.28

viḍaṅgamustatriphalājamodaparūṣakavyoṣavinirdahanyaḥ/
cūrṇāni kṛtvā guḍaśarkare ca tathaiva sarpirmadhunī śume ca//

6.44.29

saṃbhārametadvipacennidhāya sārodake sāravato gaṇasya/
jātaṃ ca lehyaṃ matimān viditvā nidhāpayenmokṣakaje samudge//

6.44.30

hantyeṣa lehaḥ khalu pāṇḍurogaṃ saśothamugrāmapi kāmalāṃ ca/
saśarkarā kāmalināṃ tribhaṇḍī hitā gavākṣī saguḍā ca śuṇṭhī//

6.44.31

kāleyake cāpi ghṛtaṃ vipakvaṃ hitaṃ ca tat syādrajanīvimiśram/
dhātuṃ nadījaṃ jatu śailajaṃ vā kumbhāhvaye †mūtrayutaṃ pibedvā//

6.44.32

mūtre sthitaṃ saindhavasaṃprayuktaṃ māsaṃ pibedvā+api hi lohakiṭṭam/
dagdhvā+akṣakāṣṭhairmalamāyasaṃ vā gomūtranirvāpitamaṣṭavārān//

6.44.33

vicūrṇya līḍhaṃ madhunā+acireṇa kumbhāhvayaṃ pāṇḍugadaṃ nihanyāt/
sindhūdbhavaṃ vā+agnisamaṃ ca kṛtvā kṣiptvā ca mūtre sakṛdeva taptam//

6.44.34

lauhaṃ ca kiṭṭaṃ bahuśaśca taptvā nirvāpya mūtre bahuśastathaiva/
ekīkṛtaṃ gojalapiṣṭametadaikadhyamāvāpya pacedukhāyām//

6.44.35

yathā na dahyeta tathā viśuṣkaṃ cūrṇīkṛtaṃ peyamudaśvitā tat/
takraudanāśī vijayeta rogaṃ pāṇḍuṃ tathā dīpayate+analaṃ ca//

6.44.36

drākṣāguḍūcyāmalakīrasaiśca siddhaṃ ghṛtaṃ lāgharake(lāghavake) hitaṃ ca/
gauḍānariṣṭān madhuśarkarāśca mūtrāsavān kṣārakṛtāṃstathaiva//

6.44.37

snigdhān rasānāmalakairupetān kolānvitān vā+api hi jāṅgalānām/
seveta śophābhihitāṃśca yogān pāṇḍvāmayī śāliyavāṃśca nityam//

6.44.38

śvāsātisārārucikāsamūrcchātṛṭchardiśūlajvaraśophadāhān/
tathā+avipākasvaramedasādān jayedyathāsvaṃ prasamīkṣya śāstram//

6.44.39

anteṣu śūnaṃ parihīnamadhyaṃ mlānaṃ tathā+anteṣu ca madhyaśūnam/
gude ca śephasyatha muṣkaśūnaṃ† pratāmyamānaṃ ca visaṃjñakalpam//

6.44.40

vivarjayet pāṇḍukinaṃ yaśo+arthī tathā+atisārajvarapīḍitaṃ ca//

6.44.40_1

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kāyacikitsātantre pāṇḍurogapratiṣedho nāma (ṣaṣṭho+adhyāyaḥ, āditaḥ) catuścatvāriṃśattamo+adhyāyaḥ //44//

Commentaries (1)

Linked texts (3)