Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 6.46: ṣaṭcatvāriṃśattamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.46

Language
Sanskrit

ṣaṭcatvāriṃśattamo+adhyāyaḥ/

6.46.1

athāto mūrcchāpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.46.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.46.3

kṣīṇasya bahudoṣasya viruddhāhārasevinaḥ/
vegāghātādabhīghātāddhīnasattvasya vā punaḥ//

6.46.4

karaṇāyataneṣūgrā bāhyeṣvābhyantareṣu ca/
niviśante yadā doṣāstadā mūrcchanti mānavāḥ//

6.46.5

hṛtpīḍā jṛmbhaṇaṃ glāniḥ saṃjñānāśo balasya ca/
sarvāsāṃ pūrvarūpāṇi †yathāsvaṃ tā vibhāvayet//

6.46.6

saṃjñāvahāsu nāḍīṣu pihitāsvanilādibhiḥ/
tamo+abhyupaiti sahasā sukhaduḥkhavyapohakṛt//

6.46.7

sukhaduḥkhavyapohācca naraḥ patati kāṣṭhavat/
moho mūrccheti tāṃ prāhuḥ ṣaḍvidhā sā prakīrtitā//

6.46.8

vātādibhiḥ śoṇitena madyena ca viṣeṇa ca/
ṣaṭsvapyetāsu† pittaṃ hi prabhutvenāvatiṣṭhate//

6.46.9

apasmāroktaliṅgāni tāsāmuktāni tattvataḥ/
pṛthivyambhastamorūpaṃ raktagandhaśca† tanmayaḥ//

6.46.10

tasmādraktasya gandhena mūrcchanti bhuvi mānavāḥ/
dravyasvabhāva ityeke sthitāstu viṣamadyayoḥ//

6.46.11

guṇāstīvrataratvena† sthitāstu viṣamadyayoḥ/
ta eva tasmājjāyeta mohastābhyāṃ yatheritaḥ//

6.46.12

madyena vilapaṃśchete naṣṭavibhrāntamānasaḥ/
gātrāṇi vikṣipan bhūmau jarāṃ yāvanna yāti tat//

6.46.13

vepathusvapnatṛṣṇāḥ syuḥ stambhaśca viṣamūrcchite/
veditavyaṃ tīvrataraṃ yathāsvaṃ viṣalakṣaṇaiḥ//

6.46.14

sekāvagāhau maṇayaḥ sahārāḥ śītāḥ pradehā vyajanānilāśca/
śītāni pānāni ca gandhavanti sarvāsu mūrcchāsvanivāritāni//

6.46.15

sitāpriyālekṣurasaplutāni drākṣāmadhūkasvarasānvitāni/
kharjūrakāśmaryarasaiḥ śṛtāni pānāni sarpīṃṣi ca jīvanāni//

6.46.16

siddhāni varge madhure payāṃsi sadāḍimā jāṅgalajā rasāśca/
tathā yavā lohitaśālayaśca mūrcchāsu pathyāśca sadā satīnāḥ//

6.46.17

bhujaṅgapuṣpaṃ maricānyuśīraṃ kolasya madhyaṃ ca pibet samāni/
śītena toyena† bisaṃ mṛṇālaṃ kṣaudreṇa kṛṣṇāṃ sitayā ca pathyām//

6.46.18

kuryācca nāsāvadanāvarodhaṃ kṣīraṃ pibedvā+apyatha mānuṣīṇām/
mūrcchāṃ prasaktāṃ tu śirovirekairjayedabhīkṣṇaṃ vamanaiśca tīkṣṇaiḥ//

6.46.19

†harītakīkvāthaśṛtaṃ ghṛtaṃ vā dhātrīphalānāṃ svarasaiḥ kṛtaṃ vā/
drākṣāsitādāḍimalājavanti śītāni nīlotpalapadmavanti//

6.46.20

pibet kaṣāyāṇi ca gandhavanti pittajvaraṃ yāni śamaṃ nayanti/
prabhūtadoṣastamaso+atirekāt saṃmūrcchito naiva vibudhyate yaḥ//

6.46.21

saṃnyastasaṃjño bhṛśaduścikitsyo jñeyastadā buddhimatā manuṣyāḥ/
yathā++āmaloṣṭaṃ salile niṣiktaṃ samuddheredāśvavilīnameva//

6.46.22

tadvaccikitsettvarayā bhiṣaktamasvedanaṃ mṛtyuvaśaṃ prayātam/
tīkṣṇāñjanābhyañjanadhūmayogaistathā nakhābhyantaratotrapātaiḥ//

6.46.23

vāditragītānunayairapūrvairvighaṭṭanairguptaphalāvagharṣaiḥ/
ābhiḥ kriyābhiśca na labdhasaṃjñaḥ sānāhalālāśvasanaśca varjyaḥ//

6.46.24

prabuddhasaṃjñaṃ vamanānulomyaistīkṣṇairviśuddhaṃ laghupathyabhuktam/
phalatrikaiścitrakanāgarāḍhyaistathā+aśmajātājjatunaḥ prayogaiḥ/
saśarkarairmāsamupakrameta viśeṣato jīrṇaghṛtaṃ sa pāyyaḥ//

6.46.25

yathāsvaṃ ca jvaraghnāni kaṣāyāṇyupayojayet/
sarvamūrcchāparītānāṃ viṣajāyāṃ viṣāpaham//

6.46.25_1

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kāyacikitsātantre mūrcchāpratiṣedho nāma (aṣṭamo+adhyāyaḥ, āditaḥ) ṣaṭcatvāriṃśattamo+adhyāyaḥ //46//

Commentaries (1)

Linked texts (1)