The Compendium of Suśruta 6.50: pañcāśattamo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 6.50
- Language
- Sanskrit
pañcāśattamo+adhyāyaḥ/
6.50.1
athāto hikkāpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
6.50.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
6.50.3
vidāhiguruviṣṭambhirūkṣābhiṣyandibhojanaiḥ/
śītapānāsanasthānarajodhūmānilānalaiḥ//
6.50.4
vyāyāmakarmabhārādhvavegāghātāpatarpaṇaiḥ/
āmadoṣābhighātastrīkṣayadoṣaprapīḍanaiḥ†//
6.50.5
viṣamāśanādhyanaśanaistathā samaśanairapi/
hikkā śvāsaśca kāsaśca nṛṇāṃ samupajāyate//
6.50.6
muhurmuhurvāyurudeti sasvano yakṛtplihāntrāṇi mukhādivākṣipan/
sa ghoṣavānāśu hinastyasūn yatastatastu hikketi bhiṣagbhirucyate//
6.50.7
annajāṃ yamalāṃ kṣudrāṃ gambhīrāṃ mahatīṃ tathā/
vāyuḥ kaphenānugataḥ pañca hikkāḥ karoti hi//
6.50.8
mukhaṃ kaṣāyamaratirgauravaṃ kaṇṭhavakṣasoḥ/
pūrvarūpāṇi hikkānāmāṭopo jaṭharasya ca//
6.50.9
tvaramāṇasya cāhāraṃ bhuñjānasyāthavā ghanam/
vāyurannairavastīrṇaḥ kaṭukairardito bhṛśam†//
6.50.10
hikkayatyūrdhvago bhūtvā tāṃ vidyādannajāṃ bhiṣak/
cireṇa yamalairvegairyā hikkā saṃpravartate//
6.50.11
kampayantī śirogrīvaṃ yamalāṃ tāṃ vinirdiśet/
vikṛṣṭakālairyā vegairmandaiḥ samabhivartate//
6.50.12
kṣudrikā nāma sā hikkā jatrumūlāt pradhāvitā/
nābhipravṛttā yā hikkā ghorā gambhīranādinī//
6.50.13
śuṣkauṣṭhakaṇṭhajihvāsyaśvāsapārśvarujākarī/
anekopadravayutā gambhīrā nāma sā smṛtā//
6.50.14
marmāṇyāpīḍayantīva satataṃ yā pravartate/
dehamāyamya vegena ghoṣayatyatitṛṣyataḥ†/
mahāhikketi sā jñeyā sarvagātraprakampinī//
6.50.15
āyamyate hikkato+aṅgāni yasya dṛṣṭiścordhvaṃ tāmyate yasya gāḍham/
kṣīṇo+annadviṭ †kāsate yaśca hikkī tau dvāvantyau varjayeddhikkamānau//
6.50.16
prāṇāyāmodvejanatrāsanāni sūcītodaiḥ saṃbhramaścātra śastaḥ/
yaṣṭyāhvaṃ vā mākṣikeṇāvapīḍe pippalyo vā śarkarācūrṇayuktāḥ//
6.50.17
sarpiḥ koṣṇaṃ kṣīramikṣo raso vā nātikṣīṇe chardanaṃ †śāntihetoḥ/
nārīpayaḥpiṣṭamaśuklacandanaṃ ghṛtaṃ sukhoṣṇaṃ ca sasaindhavaṃ tathā//
6.50.18
cūrṇīkṛtaṃ saindhavamambhasā+athavā nihanti hikkāṃ ca hitaṃ ca nasyataḥ/
yuñjyāddhūmaṃ śālaniryāsajātaṃ naipālaṃ vā goviṣāṇodbhavaṃ vā//
6.50.19
sarpiḥsnigdhaiścarmabālaiḥ kṛtaṃ vā hikkāsthāne svedanaṃ cāpi kāryam/
kṣaudropetaṃ gairikaṃ kāñcanāhvaṃ lihyādbhasma grāmyasattvāsthijaṃ vā//
6.50.20
tadvacchvāvinmeṣagośalyakānāṃ(gośallakānāṃ) romāṇyantardhūmadagdhāni cātra/
madhvājyāktaṃ barhipatraprasūtamevaṃ bhasmaudumbaraṃ tailvakaṃ vā//
6.50.21
svarjikṣāraṃ bījapūrādrasena kṣaudropetaṃ hanti līḍhvā++āśu hikkām/
sarpiḥsnigdhā ghnanti hikkāṃ yavāgvaḥ koṣṇagrāsāḥ pāyaso vā sukhoṣṇaḥ//
6.50.22
śuṇṭhītoye sādhitaṃ kṣīramājaṃ tadvat pītaṃ śarkarāsaṃyutaṃ vā/
ātṛptervā sevyamānaṃ nihantyād ghrātaṃ hikkāmāśu mūtraṃ tvajāvyoḥ//
6.50.23
sapūtikīṭaṃ laśunogragandhāhiṅgvabjamācūrṇya† subhāvitaṃ tat/
kṣaudraṃ sitāṃ vāraṇakeśaraṃ ca pibedrasenekṣumadhūkajena//
6.50.24
pibet palaṃ vā lavaṇottamasya dvābhyāṃ palābhyāṃ haviṣaḥ samagram/
harītakīṃ koṣṇajalānupānāṃ pibedghṛtaṃ kṣāramadhūpapannam//
6.50.25
rasaṃ kapitthānmadhupippalībhyāṃ †śuktipramāṇaṃ prapibet sukhāya//
6.50.26
kṛṣṇāṃ sitāṃ cāmalakaṃ ca līḍhaṃ saśṛṅgaveraṃ madhunā+athavā+api/
kolāsthimajjāñjanalājacūrṇaṃ hikkā nihanyānmadhunā+avalīḍham//
6.50.27
pāṭalāyāḥ phalaṃ puṣpaṃ gairikaṃ kaṭurohiṇī/
kharjūramadhyaṃ māgadhyaḥ kāśīśaṃ dadhināma ca//
6.50.28
catvāra ete yogāḥ syuḥ pratipādapradarśitāḥ/
madhudvitīyāḥ kartavyāste hikkāsu vijānatā//
6.50.29
kapotapārāvatalāvaśaka(lla)śvadaṃṣṭragodhāvṛṣadaṃśajān rasān/
pibet phalāmlānahimān sasaindhavān snigdhāṃstathaivarṣyamṛgadvijodbhavān//
6.50.30
virecanaṃ pathyatamaṃ sasaindhavaṃ ghṛtaṃ sukhoṣṇaṃ ca sitopalāyutam/
sadāgatāvūrdhvagate+anuvāsanaṃ vadanti kecicca hitāya hikkinām//
6.50.30_1
iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kāyacikitsātantre hikkāpratiṣedho nāma (dvādaśo+adhyāyaḥ, āditaḥ) pañcāśattamo+adhyāyaḥ //50//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Yogaratnākara (Mayūrapāda Bhikṣu) — Mayūrapāda Bhikṣu 1700, Sanskrit