Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 6.50: pañcāśattamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.50

Language
Sanskrit

pañcāśattamo+adhyāyaḥ/

6.50.1

athāto hikkāpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.50.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.50.3

vidāhiguruviṣṭambhirūkṣābhiṣyandibhojanaiḥ/
śītapānāsanasthānarajodhūmānilānalaiḥ//

6.50.4

vyāyāmakarmabhārādhvavegāghātāpatarpaṇaiḥ/
āmadoṣābhighātastrīkṣayadoṣaprapīḍanaiḥ†//

6.50.5

viṣamāśanādhyanaśanaistathā samaśanairapi/
hikkā śvāsaśca kāsaśca nṛṇāṃ samupajāyate//

6.50.6

muhurmuhurvāyurudeti sasvano yakṛtplihāntrāṇi mukhādivākṣipan/
sa ghoṣavānāśu hinastyasūn yatastatastu hikketi bhiṣagbhirucyate//

6.50.7

annajāṃ yamalāṃ kṣudrāṃ gambhīrāṃ mahatīṃ tathā/
vāyuḥ kaphenānugataḥ pañca hikkāḥ karoti hi//

6.50.8

mukhaṃ kaṣāyamaratirgauravaṃ kaṇṭhavakṣasoḥ/
pūrvarūpāṇi hikkānāmāṭopo jaṭharasya ca//

6.50.9

tvaramāṇasya cāhāraṃ bhuñjānasyāthavā ghanam/
vāyurannairavastīrṇaḥ kaṭukairardito bhṛśam†//

6.50.10

hikkayatyūrdhvago bhūtvā tāṃ vidyādannajāṃ bhiṣak/
cireṇa yamalairvegairyā hikkā saṃpravartate//

6.50.11

kampayantī śirogrīvaṃ yamalāṃ tāṃ vinirdiśet/
vikṛṣṭakālairyā vegairmandaiḥ samabhivartate//

6.50.12

kṣudrikā nāma sā hikkā jatrumūlāt pradhāvitā/
nābhipravṛttā yā hikkā ghorā gambhīranādinī//

6.50.13

śuṣkauṣṭhakaṇṭhajihvāsyaśvāsapārśvarujākarī/
anekopadravayutā gambhīrā nāma sā smṛtā//

6.50.14

marmāṇyāpīḍayantīva satataṃ yā pravartate/
dehamāyamya vegena ghoṣayatyatitṛṣyataḥ†/
mahāhikketi sā jñeyā sarvagātraprakampinī//

6.50.15

āyamyate hikkato+aṅgāni yasya dṛṣṭiścordhvaṃ tāmyate yasya gāḍham/
kṣīṇo+annadviṭ †kāsate yaśca hikkī tau dvāvantyau varjayeddhikkamānau//

6.50.16

prāṇāyāmodvejanatrāsanāni sūcītodaiḥ saṃbhramaścātra śastaḥ/
yaṣṭyāhvaṃ vā mākṣikeṇāvapīḍe pippalyo vā śarkarācūrṇayuktāḥ//

6.50.17

sarpiḥ koṣṇaṃ kṣīramikṣo raso vā nātikṣīṇe chardanaṃ †śāntihetoḥ/
nārīpayaḥpiṣṭamaśuklacandanaṃ ghṛtaṃ sukhoṣṇaṃ ca sasaindhavaṃ tathā//

6.50.18

cūrṇīkṛtaṃ saindhavamambhasā+athavā nihanti hikkāṃ ca hitaṃ ca nasyataḥ/
yuñjyāddhūmaṃ śālaniryāsajātaṃ naipālaṃ vā goviṣāṇodbhavaṃ vā//

6.50.19

sarpiḥsnigdhaiścarmabālaiḥ kṛtaṃ vā hikkāsthāne svedanaṃ cāpi kāryam/
kṣaudropetaṃ gairikaṃ kāñcanāhvaṃ lihyādbhasma grāmyasattvāsthijaṃ vā//

6.50.20

tadvacchvāvinmeṣagośalyakānāṃ(gośallakānāṃ) romāṇyantardhūmadagdhāni cātra/
madhvājyāktaṃ barhipatraprasūtamevaṃ bhasmaudumbaraṃ tailvakaṃ vā//

6.50.21

svarjikṣāraṃ bījapūrādrasena kṣaudropetaṃ hanti līḍhvā++āśu hikkām/
sarpiḥsnigdhā ghnanti hikkāṃ yavāgvaḥ koṣṇagrāsāḥ pāyaso vā sukhoṣṇaḥ//

6.50.22

śuṇṭhītoye sādhitaṃ kṣīramājaṃ tadvat pītaṃ śarkarāsaṃyutaṃ vā/
ātṛptervā sevyamānaṃ nihantyād ghrātaṃ hikkāmāśu mūtraṃ tvajāvyoḥ//

6.50.23

sapūtikīṭaṃ laśunogragandhāhiṅgvabjamācūrṇya† subhāvitaṃ tat/
kṣaudraṃ sitāṃ vāraṇakeśaraṃ ca pibedrasenekṣumadhūkajena//

6.50.24

pibet palaṃ vā lavaṇottamasya dvābhyāṃ palābhyāṃ haviṣaḥ samagram/
harītakīṃ koṣṇajalānupānāṃ pibedghṛtaṃ kṣāramadhūpapannam//

6.50.25

rasaṃ kapitthānmadhupippalībhyāṃ †śuktipramāṇaṃ prapibet sukhāya//

6.50.26

kṛṣṇāṃ sitāṃ cāmalakaṃ ca līḍhaṃ saśṛṅgaveraṃ madhunā+athavā+api/
kolāsthimajjāñjanalājacūrṇaṃ hikkā nihanyānmadhunā+avalīḍham//

6.50.27

pāṭalāyāḥ phalaṃ puṣpaṃ gairikaṃ kaṭurohiṇī/
kharjūramadhyaṃ māgadhyaḥ kāśīśaṃ dadhināma ca//

6.50.28

catvāra ete yogāḥ syuḥ pratipādapradarśitāḥ/
madhudvitīyāḥ kartavyāste hikkāsu vijānatā//

6.50.29

kapotapārāvatalāvaśaka(lla)śvadaṃṣṭragodhāvṛṣadaṃśajān rasān/
pibet phalāmlānahimān sasaindhavān snigdhāṃstathaivarṣyamṛgadvijodbhavān//

6.50.30

virecanaṃ pathyatamaṃ sasaindhavaṃ ghṛtaṃ sukhoṣṇaṃ ca sitopalāyutam/
sadāgatāvūrdhvagate+anuvāsanaṃ vadanti kecicca hitāya hikkinām//

6.50.30_1

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kāyacikitsātantre hikkāpratiṣedho nāma (dvādaśo+adhyāyaḥ, āditaḥ) pañcāśattamo+adhyāyaḥ //50//

Commentaries (1)

Linked texts (1)