<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 6.50

# The Compendium of Suśruta 6.50: pañcāśattamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.50

- **Language:** Sanskrit

### pañcāśattamo+adhyāyaḥ/

### [6.50.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.1)

athāto hikkāpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [6.50.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [6.50.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.3)

vidāhiguruviṣṭambhirūkṣābhiṣyandibhojanaiḥ/  
śītapānāsanasthānarajodhūmānilānalaiḥ//

### [6.50.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.4)

vyāyāmakarmabhārādhvavegāghātāpatarpaṇaiḥ/  
āmadoṣābhighātastrīkṣayadoṣaprapīḍanaiḥ†//

### [6.50.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.5)

viṣamāśanādhyanaśanaistathā samaśanairapi/  
hikkā śvāsaśca kāsaśca nṛṇāṃ samupajāyate//

### [6.50.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.6)

muhurmuhurvāyurudeti sasvano yakṛtplihāntrāṇi mukhādivākṣipan/  
sa ghoṣavānāśu hinastyasūn yatastatastu hikketi bhiṣagbhirucyate//

### [6.50.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.7)

annajāṃ yamalāṃ kṣudrāṃ gambhīrāṃ mahatīṃ tathā/  
vāyuḥ kaphenānugataḥ pañca hikkāḥ karoti hi//

### [6.50.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.8)

mukhaṃ kaṣāyamaratirgauravaṃ kaṇṭhavakṣasoḥ/  
pūrvarūpāṇi hikkānāmāṭopo jaṭharasya ca//

### [6.50.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.9)

tvaramāṇasya cāhāraṃ bhuñjānasyāthavā ghanam/  
vāyurannairavastīrṇaḥ kaṭukairardito bhṛśam†//

### [6.50.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.10)

hikkayatyūrdhvago bhūtvā tāṃ vidyādannajāṃ bhiṣak/  
cireṇa yamalairvegairyā hikkā saṃpravartate//

### [6.50.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.11)

kampayantī śirogrīvaṃ yamalāṃ tāṃ vinirdiśet/  
vikṛṣṭakālairyā vegairmandaiḥ samabhivartate//

### [6.50.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.12)

kṣudrikā nāma sā hikkā jatrumūlāt pradhāvitā/  
nābhipravṛttā yā hikkā ghorā gambhīranādinī//

### [6.50.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.13)

śuṣkauṣṭhakaṇṭhajihvāsyaśvāsapārśvarujākarī/  
anekopadravayutā gambhīrā nāma sā smṛtā//

### [6.50.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.14)

marmāṇyāpīḍayantīva satataṃ yā pravartate/  
dehamāyamya vegena ghoṣayatyatitṛṣyataḥ†/  
mahāhikketi sā jñeyā sarvagātraprakampinī//

### [6.50.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.15)

āyamyate hikkato+aṅgāni yasya dṛṣṭiścordhvaṃ tāmyate yasya gāḍham/  
kṣīṇo+annadviṭ †kāsate yaśca hikkī tau dvāvantyau varjayeddhikkamānau//

### [6.50.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.16)

prāṇāyāmodvejanatrāsanāni sūcītodaiḥ saṃbhramaścātra śastaḥ/  
yaṣṭyāhvaṃ vā mākṣikeṇāvapīḍe pippalyo vā śarkarācūrṇayuktāḥ//

### [6.50.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.17)

sarpiḥ koṣṇaṃ kṣīramikṣo raso vā nātikṣīṇe chardanaṃ †śāntihetoḥ/  
nārīpayaḥpiṣṭamaśuklacandanaṃ ghṛtaṃ sukhoṣṇaṃ ca sasaindhavaṃ tathā//

### [6.50.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.18)

cūrṇīkṛtaṃ saindhavamambhasā+athavā nihanti hikkāṃ ca hitaṃ ca nasyataḥ/  
yuñjyāddhūmaṃ śālaniryāsajātaṃ naipālaṃ vā goviṣāṇodbhavaṃ vā//

### [6.50.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.19)

sarpiḥsnigdhaiścarmabālaiḥ kṛtaṃ vā hikkāsthāne svedanaṃ cāpi kāryam/  
kṣaudropetaṃ gairikaṃ kāñcanāhvaṃ lihyādbhasma grāmyasattvāsthijaṃ vā//

### [6.50.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.20)

tadvacchvāvinmeṣagośalyakānāṃ(gośallakānāṃ) romāṇyantardhūmadagdhāni cātra/  
madhvājyāktaṃ barhipatraprasūtamevaṃ bhasmaudumbaraṃ tailvakaṃ vā//

### [6.50.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.21)

svarjikṣāraṃ bījapūrādrasena kṣaudropetaṃ hanti līḍhvā++āśu hikkām/  
sarpiḥsnigdhā ghnanti hikkāṃ yavāgvaḥ koṣṇagrāsāḥ pāyaso vā sukhoṣṇaḥ//

### [6.50.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.22)

śuṇṭhītoye sādhitaṃ kṣīramājaṃ tadvat pītaṃ śarkarāsaṃyutaṃ vā/  
ātṛptervā sevyamānaṃ nihantyād ghrātaṃ hikkāmāśu mūtraṃ tvajāvyoḥ//

### [6.50.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.23)

sapūtikīṭaṃ laśunogragandhāhiṅgvabjamācūrṇya† subhāvitaṃ tat/  
kṣaudraṃ sitāṃ vāraṇakeśaraṃ ca pibedrasenekṣumadhūkajena//

### [6.50.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.24)

pibet palaṃ vā lavaṇottamasya dvābhyāṃ palābhyāṃ haviṣaḥ samagram/  
harītakīṃ koṣṇajalānupānāṃ pibedghṛtaṃ kṣāramadhūpapannam//

### [6.50.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.25)

rasaṃ kapitthānmadhupippalībhyāṃ †śuktipramāṇaṃ prapibet sukhāya//

### [6.50.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.26)

kṛṣṇāṃ sitāṃ cāmalakaṃ ca līḍhaṃ saśṛṅgaveraṃ madhunā+athavā+api/  
kolāsthimajjāñjanalājacūrṇaṃ hikkā nihanyānmadhunā+avalīḍham//

### [6.50.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.27)

pāṭalāyāḥ phalaṃ puṣpaṃ gairikaṃ kaṭurohiṇī/  
kharjūramadhyaṃ māgadhyaḥ kāśīśaṃ dadhināma ca//

### [6.50.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.28)

catvāra ete yogāḥ syuḥ pratipādapradarśitāḥ/  
madhudvitīyāḥ kartavyāste hikkāsu vijānatā//

### [6.50.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.29)

kapotapārāvatalāvaśaka(lla)śvadaṃṣṭragodhāvṛṣadaṃśajān rasān/  
pibet phalāmlānahimān sasaindhavān snigdhāṃstathaivarṣyamṛgadvijodbhavān//

### [6.50.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.30)

virecanaṃ pathyatamaṃ sasaindhavaṃ ghṛtaṃ sukhoṣṇaṃ ca sitopalāyutam/  
sadāgatāvūrdhvagate+anuvāsanaṃ vadanti kecicca hitāya hikkinām//

### [6.50.30\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50.30_1)

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kāyacikitsātantre hikkāpratiṣedho nāma (dvādaśo+adhyāyaḥ, āditaḥ) pañcāśattamo+adhyāyaḥ //50//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.185.2) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

## Linked texts (1)

- [Yogaratnākara (Mayūrapāda Bhikṣu)](https://indike.org/pramana/in.med.yoga.yogaratnakara-mayurapada-bhiksu.320.3) — Mayūrapāda Bhikṣu 1700, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.50) · Pramāṇa
