Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 6.52: dvipañcāśattamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.52

Language
Sanskrit

dvipañcāśattamo+adhyāyaḥ/

6.52.1

athātaḥ kāsapratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.52.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.52.3

uktā ye hetavo nṝṇāṃ rogayoḥ śvāsahikkayoḥ/
kāsasyāpi ca vijñeyāsta evotpattihetavaḥ//

6.52.4

dhūmopaghātādrajasastathaiva vyāyāmarūkṣānnaniṣevaṇācca/
vimārgagatvādapi bhojanasya vegāvarodhāt kṣavathostathaiva//

6.52.5

prāṇo hyudānānugataḥ praduṣṭaḥ saṃbhinnakāṃsyasvanatulyaghoṣaḥ/
nireti vaktrāt sahasā sadoṣaḥ kāsaḥ sa vidvadbhirudāhṛtastu//

6.52.6

sa vātapittaprabhavaḥ kaphācca kṣatāttathā+anyaḥ kṣayajo+aparaśca/
pañcaprakāraḥ kathito bhiṣagbhirvivardhito yakṣmavikārakṛt syāt//

6.52.7

bhaviṣyatastasya tu kaṇṭhakaṇḍūrbhojyoparodho galatālulepaḥ/
†svaśabdavaiṣamyamarocako+agnisādaśca liṅgāni bhavantyamūni//

6.52.8

hṛcchaṅkhamūrdhodarapārśvaśūlī kṣāmānanaḥ kṣīṇabalasvaraujāḥ/
†prasaktamantaḥkaphamīraṇena kāsettu śuṣkaṃ svarabhedayuktaḥ//

6.52.9

urovidāhajvaravaktraśoṣairabhyarditastiktamukhastṛṣārtaḥ/
pittena pītāni vamet kaṭūni kāset sa pāṇḍuḥ paridahyamānaḥ//

6.52.10

pralipyamānena(vilipyamānena) mukhena sīdan śirorujārtaḥ kaphapūrṇadehaḥ/
abhaktaruggauravasādayuktaḥ †kāseta nā sāndrakaphaṃ kaphena//

6.52.11

vakṣo+atimātraṃ vihataṃ tu yasya vyāyāmabhārādhyayanābhighātaiḥ/
viśliṣṭavakṣāḥ sa naraḥ saraktaṃ ṣṭhīvatyabhīkṣṇaṃ kṣatajaṃ† tamūhuḥ//

6.52.12

sa gātraśūlajvaradāhamohān prāṇakṣayaṃ copalabheta kāsī/
śuṣyan viniṣṭhīvati durbalastu prakṣīṇamāṃso rudhiraṃ sapūyam//

6.52.13

†sasarvaliṅgaṃ bhṛśaduścikitsyaṃ cikitsitajñāḥ kṣayajaṃ †vadanti/
vṛddhatvamāsādya †bhavettu yo vai yāpyaṃ tamāhurbhiṣajastu kāsam//

6.52.14

śṛṅgīvacākaṭphalakattṛṇābdadhānyābhayābhārgyamarāhvaviśvam/
uṣṇāmbunā hiṅguyutaṃ tu pītvā baddhāsyamapyāśu jahāti kāsam//

6.52.15

phalatrikavyoṣaviḍaṅgaśṛṅgīrāsnāvacāpadmakadevakāṣṭhaiḥ†/
lehaḥ samaiḥ kṣaudrasitāghṛtāktaḥ kāsaṃ nihanyādacirādudīrṇam//

6.52.16

pathyāṃ sitāmāmalakāni lājāṃ samāgadhīṃ cāpi vicūrṇya śuṇṭhīm/
sarpirmadhubhyāṃ vilihīta kāsī sasaindhavāṃ voṣṇajalena kṛṣṇām//

6.52.17

khādedguḍaṃ nāgarapippalībhyāṃ drākṣāṃ ca sarpirmadhunā+avalihyāt/
drākṣāṃ sitāṃ māgadhikāṃ ca tulyāṃ saśṛṅgaveraṃ madhukaṃ tugāṃ ca//

6.52.18

lihyādghṛtakṣaudrayutāṃ samāṃśāṃ sitopalāṃ vā maricāṃśayuktām/
dhātrīkaṇāviśvasitopalāśca saṃcūrṇya maṇḍena pibecca dadhnaḥ//

6.52.19

hareṇukāṃ māgadhikāṃ ca †tulyāṃ dadhnā pibet kāsagadābhibhūtaḥ/
ubhe haridre suradāruśuṇṭhīṃ gāyatrisāraṃ ca pibet samāṃśam//

6.52.20

bastasya mūtreṇa sukhāmbunā vā dantīṃ dravantīṃ ca satilvakākhyām†/
bhṛṣṭāni sarpīṃṣyatha bādarāṇi khādet palāśāni sasaindhavāni//

6.52.21

kolapramāṇaṃ prapibeddhi hiṅgu sauvīrakeṇāmlarasena vā+api/
kṣaudreṇa lihyānmaricāni vā+api bhārgīvacāhiṅgukṛtā ca vartiḥ//

6.52.22

dhūme praśastā ghṛtasaṃprayuktā veṇutvagelālavaṇaiḥ kṛtā vā/
musteṅgudītvaṅmadhukāhvamāṃsīmanaḥśilālaiśchagalāmbupiṣṭaiḥ//

6.52.23

vidhāya vartīśca payo+anupānaṃ dhūmaṃ pibedvātabalāsakāsī/
pibecca sīdhuṃ maricānvitaṃ vā tenāśu kāsaṃ jayati prasahya//

6.52.24

drākṣāmbumañjiṣṭhapurāhvayābhiḥ kṣīraṃ †śṛtaṃ mākṣikasaṃprayuktam/
nidigdhikānāgarapippalībhiḥ khādecca mudgānmadhunā susiddhān//

6.52.25

utkārikāṃ sarpiṣi nāgarāḍhyāṃ paktvā samūlaistruṭikolapatraiḥ/
ebhirniṣeveta kṛtāṃ ca peyāṃ tanvīṃ suśītāṃ madhunā vimiśrām//

6.52.26

yat plīhni sarpirvihitaṃ ṣaḍaṅgaṃ tadvātakāsaṃ jayati prasahya/
vidārigandhādikṛtaṃ ghṛtaṃ vā rasena vā vāsakajena pakvam//

6.52.27

virecanaṃ snaihikamatra coktamāsthāpanaṃ cāpyanuvāsanaṃ ca/
dhūmaṃ pibet snaihikamapramattaḥ pibet sukhoṣṇaṃ ghṛtameva cātra//

6.52.28

hitā yavāgvaśca raseṣu siddhāḥ payāṃsi lehāḥ saghṛtāstathaiva/
pracchardanaṃ kāyaśirovirekāstathaiva dhūmāḥ kavalagrahāśca//

6.52.29

uṣṇāśca lehāḥ kaṭukā nihanyuḥ kaphaṃ viśeṣeṇa viśoṣaṇaṃ ca/
kaṭutrikaṃ cāpi vadanti pathyaṃ ghṛtaṃ kṛmighnasvarase vipakvam//

6.52.30

nirguṇḍipatrasvarase ca pakvaṃ sarpiḥ kaphotthaṃ vinihanti kāsam/
pāṭhāviḍavyoṣaviḍaṅgasindhutrikaṇṭarāsnāhutabhugbalābhiḥ//

6.52.31

śṛṅgīvacāmbhodharadevadārudurālabhābhārgyabhayaśaṭībhiḥ/
samyagvipakvaṃ dviguṇena sarpirnidigdhikāyāḥ svarasena caitat//

6.52.32

śvāsāgnisādasvarabhedabhinnānnihantyudīrṇānapi† pañca kāsān/
vidārigandhotpalasārivādīn niṣkvāthya †vargaṃ madhuraṃ ca kṛtsnam//

6.52.33

ghṛtaṃ pacedikṣurasāmbudugdhaiḥ kākolivarge ca saśarkaraṃ tat/
prātaḥ pibet pittakṛte ca kāse ratiprasūte kṣataje ca kāse//

6.52.34

kharjūrabhārgīmagadhāpriyālamadhūlikailāmalakaiḥ samāṃśaiḥ/
cūrṇaṃ sitākṣaudraghṛtaprāgāḍhaṃ trīn hanti kāsānupayujyamānam//

6.52.35

raktāharidrāñjanavahnipāṭhāmūrvopakulyā vilihet samāṃśāḥ/
kṣaudreṇa kāse kṣataje kṣayotthe pibedghṛtaṃ cekṣurase vipakvam//

6.52.36

cūrṇaṃ pibedāmalakasya vā+api kṣīreṇa pakvaṃ saghṛtaṃ hitāśī/
cūrṇāni godhūmayavodbhavāni kākolivargaśca kṛtaḥ susūkṣmaḥ//

6.52.37

kāseṣu peyastriṣu kāsavadbhiḥ kṣīreṇa sakṣaudraghṛtena vā+api/
guḍodakaṃ vā kvathitaṃ pibeddhi kṣaudreṇa śītaṃ maricopadaṃśam//

6.52.38

prasthatrayeṇāmalakīrasasya śuddhasya dattvā+ardhatulāṃ guḍasya/
cūrṇīkṛtairgranthikacavyajīravyoṣebhakṛṣṇāhapuṣājamodaiḥ//

6.52.39

viḍaṅgasindhutriphalāyavānīpāṭhāgnidhānyaiśca picupramāṇaiḥ/
dattvā trivṛccūrṇapalāni cāṣṭāvaṣṭau ca tailasya pacedyathāvat//

6.52.40

taṃ bhakṣayedakṣaphalapramāṇaṃ yatheṣṭaceṣṭastrisugandhiyuktam/
anena sarve grahaṇīvikārāḥ saśvāsakāsasvarabhedaśothāḥ//

6.52.41

śāmyanti cāyaṃ ciramantaragnerhatasya puṃstvasya ca vṛddhihetuḥ/
strīṇāṃ ca vandhyāmayanāśanaḥ syāt kalyāṇako nāma guḍaḥ pratītaḥ//

6.52.42

dvipañcamūlebhakaṇātmaguptābhārgīśaṭīpuṣkaramūlaviśvān/
pāṭhāmṛtāgranthikaśaṅkhapuṣpīrāsnāgnyapāmārgabalāyavāsān//

6.52.43

dvipālikān †nyasya yavāḍhakaṃ ca harītakīnāṃ ca śataṃ gurūṇām/
droṇe jalasyāḍhakasaṃyute ca kvāthe kṛte pūtacaturthabhāge//

6.52.44

pacettulāṃ śuddhaguḍasya dattvā pṛthak ca tailāt kuḍavaṃ ghṛtācca/
cūrṇaṃ ca tāvanmagadhodbhavāyā deyaṃ ca tasminmadhu siddhaśīte//

6.52.45

rasāyanāt karṣamato vilihyāddve cābhaye nityamathāśu hanyāt/
tadrājayakṣmagrahaṇīpradoṣaśophāgnimāndyasvarabhedakāsān//

6.52.46

pāṇḍvāmayaśvāsaśirovikārān hṛdrogahikkāviṣamajvarāṃśca/
medhābalotsāhamatipradaṃ ca cakāra caitadbhagavānagastyaḥ//

6.52.47

kulīraśuktīcaṭakaiṇalāvānniṣkvāthya vargaṃ madhuraṃ ca kṛtsnam/
pacedghṛtaṃ tattu niṣevyamāṇaṃ hanyāt kṣatotthaṃ kṣayajaṃ ca kāsam// śatāvarīnāgabalāvipakvaṃ ghṛtaṃ vidheyaṃ ca hitāya kāsinām/

6.52.47_1

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kāyacikitsātantre kāsapratiṣedho nāma (caturdaśo+adhyāyaḥ, āditaḥ) dvipañcāśattamo+adhyāyaḥ //52//

Commentaries (1)

Linked texts (1)