Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 6.53: tripañcāśattamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.53

Language
Sanskrit

tripañcāśattamo+adhyāyaḥ/

6.53.1

athātaḥ svarabhedapratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.53.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.53.3

atyuccabhāṣaṇaviṣādhyayanātigītaśītādibhiḥ† prakupitāḥ pavanādayastu/
srotaḥsu te svaravaheṣu gatāḥ pratiṣṭhāṃ hanyuḥ svaraṃ bhavati cāpi hi ṣaḍvidhaḥ saḥ//

6.53.4

vātena kṛṣṇanayanānanamūtravarcā bhinnaṃ śanairvadati gadgadavat svaraṃ ca/
pittena pītavadanākṣipurīṣamūtro brūyādgalena †paridāhasamanvitena//

6.53.5

kṛcchrāt kaphena satataṃ kapharuddhakaṇṭho mandaṃ śanairvadati cāpi divā viśeṣaḥ†/
sarvātmake bhavati sarvavikārasaṃpadavyaktatā ca vacasastamasādhyamāhuḥ//

6.53.6

dhūpyeta vāk kṣayakṛte kṣayamāpnuyācca vāgeṣa cāpi(vāpi) hatavāk parivarjanīyaḥ/
†antargalaṃ svaramalakṣyapadaṃ cireṇa †medaścayādvadati digdhagalauṣṭhatāluḥ//

6.53.7

kṣīṇasya vṛddhasya kṛśasya cāpi cirotthito yaśca sahopajātaḥ/
medasvinaḥ sarvasamudbhavaśca svarāmayo yo na sa siddhimeti//

6.53.8

snigdhān svarāturanarānapakṛṣṭadoṣān nyāyena †tān vamanarecanabastibhiśca/
nasyāvapīḍamukhadhāvanadhūmalehaiḥ saṃpādayecca vividhaiḥ kavalagrahaiśca//

6.53.9

yaḥ śvāsakāsavidhirādita eva coktastaṃ cāpyaśeṣamavatārayituṃ yateta/
vaiśeṣikaṃ ca vidhimūrdhvamato vadāmi taṃ vai svarāturahitaṃ nikhilaṃ nibodha//

6.53.10

svaropaghāte+anilaje bhuktopari ghṛtaṃ pibet/
kāsamardakavātārkamārkavasvarase śṛtam//

6.53.11

pītaṃ ghṛtaṃ hantyanilaṃ siddhamārtagale rase/
yavakṣārājamodābhyāṃ citrakāmalakeṣu vā//

6.53.12

devadārvagnikābhyāṃ vā siddhāmājaṃ samākṣikam/
sukhodakānupāno vā sasarpiṣko guḍaudanaḥ//

6.53.13

kṣīrānupānaṃ pitte tu pibet sarpiratandritaḥ/
aśnīyācca sasarpiṣkaṃ yaṣṭīmadhukapāyasam//

6.53.14

lihyānmadhurakāṇāṃ vā cūrṇaṃ madhughṛtāplutam/
śatāvarīcūrṇayogaṃ balācūrṇamathāpi vā//

6.53.15

pibet kaṭūni mūtreṇa kaphaje svarasaṃkṣaye/
lihyādvā madhutailābhyāṃ bhuktvā khādet kaṭūni vā//

6.53.16

svaropaghāte medoje kaphavadvidhiriṣyate/
sarvaje kṣayaje cāpi pratyākhyāyācaret kriyām//

6.53.17

śarkarāmadhumiśrāṇi śṛtāni madhuraiḥ saha/
pibet payāṃsi yasyoccairvadato+abhihataḥ svaraḥ//

6.53.17_1

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kāyacikitsātantre chardipratiṣedho nāma (pañcadaśo+adhyāyaḥ, āditaḥ) tripañcāśattamo+adhyāyaḥ //53//

Commentaries (1)