The Compendium of Suśruta 6.53: tripañcāśattamo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 6.53
- Language
- Sanskrit
tripañcāśattamo+adhyāyaḥ/
6.53.1
athātaḥ svarabhedapratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
6.53.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
6.53.3
atyuccabhāṣaṇaviṣādhyayanātigītaśītādibhiḥ† prakupitāḥ pavanādayastu/
srotaḥsu te svaravaheṣu gatāḥ pratiṣṭhāṃ hanyuḥ svaraṃ bhavati cāpi hi ṣaḍvidhaḥ saḥ//
6.53.4
vātena kṛṣṇanayanānanamūtravarcā bhinnaṃ śanairvadati gadgadavat svaraṃ ca/
pittena pītavadanākṣipurīṣamūtro brūyādgalena †paridāhasamanvitena//
6.53.5
kṛcchrāt kaphena satataṃ kapharuddhakaṇṭho mandaṃ śanairvadati cāpi divā viśeṣaḥ†/
sarvātmake bhavati sarvavikārasaṃpadavyaktatā ca vacasastamasādhyamāhuḥ//
6.53.6
dhūpyeta vāk kṣayakṛte kṣayamāpnuyācca vāgeṣa cāpi(vāpi) hatavāk parivarjanīyaḥ/
†antargalaṃ svaramalakṣyapadaṃ cireṇa †medaścayādvadati digdhagalauṣṭhatāluḥ//
6.53.7
kṣīṇasya vṛddhasya kṛśasya cāpi cirotthito yaśca sahopajātaḥ/
medasvinaḥ sarvasamudbhavaśca svarāmayo yo na sa siddhimeti//
6.53.8
snigdhān svarāturanarānapakṛṣṭadoṣān nyāyena †tān vamanarecanabastibhiśca/
nasyāvapīḍamukhadhāvanadhūmalehaiḥ saṃpādayecca vividhaiḥ kavalagrahaiśca//
6.53.9
yaḥ śvāsakāsavidhirādita eva coktastaṃ cāpyaśeṣamavatārayituṃ yateta/
vaiśeṣikaṃ ca vidhimūrdhvamato vadāmi taṃ vai svarāturahitaṃ nikhilaṃ nibodha//
6.53.10
svaropaghāte+anilaje bhuktopari ghṛtaṃ pibet/
kāsamardakavātārkamārkavasvarase śṛtam//
6.53.11
pītaṃ ghṛtaṃ hantyanilaṃ siddhamārtagale rase/
yavakṣārājamodābhyāṃ citrakāmalakeṣu vā//
6.53.12
devadārvagnikābhyāṃ vā siddhāmājaṃ samākṣikam/
sukhodakānupāno vā sasarpiṣko guḍaudanaḥ//
6.53.13
kṣīrānupānaṃ pitte tu pibet sarpiratandritaḥ/
aśnīyācca sasarpiṣkaṃ yaṣṭīmadhukapāyasam//
6.53.14
lihyānmadhurakāṇāṃ vā cūrṇaṃ madhughṛtāplutam/
śatāvarīcūrṇayogaṃ balācūrṇamathāpi vā//
6.53.15
pibet kaṭūni mūtreṇa kaphaje svarasaṃkṣaye/
lihyādvā madhutailābhyāṃ bhuktvā khādet kaṭūni vā//
6.53.16
svaropaghāte medoje kaphavadvidhiriṣyate/
sarvaje kṣayaje cāpi pratyākhyāyācaret kriyām//
6.53.17
śarkarāmadhumiśrāṇi śṛtāni madhuraiḥ saha/
pibet payāṃsi yasyoccairvadato+abhihataḥ svaraḥ//
6.53.17_1
iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kāyacikitsātantre chardipratiṣedho nāma (pañcadaśo+adhyāyaḥ, āditaḥ) tripañcāśattamo+adhyāyaḥ //53//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit