The Compendium of Suśruta 6.56: ṣaṭpañcāśattamo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 6.56
- Language
- Sanskrit
ṣaṭpañcāśattamo+adhyāyaḥ/
6.56.1
athāto visūcikāpratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
6.56.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
6.56.3
ajīrṇamāmaṃ viṣṭabdhaṃ vidagdhaṃ ca yadīritam/
visūcyalasakau tasmādbhaveccāpi vilambikā//
6.56.4
sūcībhiriva gātrāṇi tudan saṃtiṣṭhate+anilaḥ/
yasyājīrṇena sā vaidyairucyate ti† visūcikā//
6.56.5
na tāṃ parimitāhārā labhante viditāgamāḥ/
mūḍhāstāmajitātmāno labhante †kaluṣāśayāḥ//
6.56.6
mūrcchātisārau vamathuḥ pipāsā śūlaṃ bhramodveṣṭanajṛmbhadāhāḥ/
vaivarṇyakampau hṛdaye rujaśca bhavanti tasyāṃ śirasaśca bhedaḥ//
6.56.7
kukṣirānahyate+atyarthaṃ pratāmyati vikūjati/
niruddho mārutaścāpi kukṣau† viparidhāvati//
6.56.8
vātavarconirodhaśca kukṣau yasya bhṛśaṃ bhavet/
tasyālasakamācaṣṭe †tṛṣṇodgārāvarodhakau//
6.56.9
duṣṭaṃ tu bhuktaṃ kaphamārutābhyāṃ pravartate nordhvamadhaśca yasya/
vilambikāṃ tāṃ †bhṛśaduścikitsyāmācakṣate śāstravidaḥ purāṇāḥ//
6.56.10
yatrasthamāmaṃ virujettameva deśaṃ viśeṣeṇa vikārajātaiḥ/
doṣeṇa yenāvatataṃ †svaliṅgaistaṃ lakṣayedāmasamudbhavaiśca//
6.56.11
yaḥ śyāvadantauṣṭhanakho+alpasaṃjñaśchardyardito+abhyantarayātanetraḥ/
kṣāmasvaraḥ sarvavimuktasandhiryāyānnaraḥ so+apunarāgamāya//
6.56.12
sādhyāsu pārṣṇyordahanaṃ praśastamagnipratāpo vamanaṃ ca tīkṣṇam/
pakve tato+anne tu vilaṅghanaṃ syāt saṃpācanaṃ cāpi virecanaṃ ca//
6.56.13
viśuddhadehasya hi sadya eva mūrcchātisārādirupaiti śāntim/
āsthāpanaṃ cāpi vadanti pathyaṃ sarvāsu yogānaparānnibodha//
6.56.14
pathyāvacāhiṅgukaliṅgagṛñjasauvarcalaiḥ sātiviṣaiśca cūrṇam/
sukhāmbupītaṃ vinihantyajīrṇaṃ śūlaṃ visūcīmaruciṃ ca sadyaḥ//
6.56.15
kṣārāgadaṃ vā lavaṇaṃ viṣaṃ vā guḍapragāḍhānatha sarṣapān vā/
amlena vā saindhavahiṅguyuktau sabījapūrṇau saghṛtau trivargau//
6.56.16
kaṭutrikaṃ vā lavaṇairupetaṃ pibet snuhīkṣīravimiśritaṃ tu/
kalyāṇakaṃ vā lavaṇaṃ pibettu yaduktamādāvanilāmayeṣu//
6.56.17
kṛṣṇājamodakṣavakāṇi vā+api tulyau pibedvā magadhānikumbhau/
dantīyuta vā magadhodbhavānāṃ kalkaṃ pibet koṣavatīrasena//
6.56.18
uṣṇābhiradbhirmagadhodbhavānāṃ kalkaṃ pibennāgarakalkayuktam/
vyoṣaṃ karañjasya phalaṃ haridre mūlaṃ samaṃ cāpyatha mātuluṅgyāḥ//
6.56.19
chāyāviśuṣkā guṭikāḥ kṛtāstā hanyurvisūcīṃ nayanāñjanena/
suvāmitaṃ sādhuvirecitaṃ vā sulaṅghataṃ vā manujaṃ viditvā//
6.56.20
peyādibhirdīpanapācanīyaiḥ samyakkṣudhārtaṃ samupakrameta/
āmaṃ śakṛdvā nicitaṃ krameṇa bhūyo vibaddhaṃ viguṇānilena//
6.56.21
pravartamānaṃ na yathāsvamenaṃ vikāramānāhamudāharanti/
tasmin bhavantyāmasamudbhave tu tṛṣṇāpratiśyāyaśirovidāhāḥ//
6.56.22
āmāśaye śūlamatho gurutvaṃ hṛllāsa udgāravighātanaṃ ca/
stambhaḥ kaṭīpṛṣṭhapurīṣamūtre śūlo+atha mūrcchā †sa śakṛdvamecca//
6.56.23
śvāsaśca pakvāśayaje bhavanti liṅgāni cātrālasakodbhavāni/
āmodbhave vāntamupakrameta saṃsargabhaktakramadīpanīyaiḥ//
6.56.24
athetaraṃ yo na śakṛdvamettamāmaṃ jayet svedanapācanaiśca/
visūcikāyāṃ parikīrtitāni dravyāṇi vairecanikāni yāni//
6.56.25
tānyeva vartīrviracedvicūrṇya mahiṣyajāvībhagavāṃ tu mūtraiḥ/
svinnasya pāyau viniveśya tāśca cūrṇāni caiṣāṃ pradhamettu nāḍyā//
6.56.26
mūtreṣu saṃsādhya yathāvidhānaṃ dravyāṇi yānyūrdhvamadhaśca yānti/
kvāthena tenāśu nirūhayecca mūtrārdhayuktena samākṣikeṇa//
6.56.27
tribhaṇḍiyuktaṃ lavaṇaprakuñcaṃ dattvā viriktakramamācarecca/
eṣveva tailena ca sādhitena prāptaṃ yadi syādanuvāsayecca//
6.56.27_1
iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantre kāyacikitsātantre visūcikāpratiṣedho nāma (aṣṭādaśo+adhyāyaḥ, āditaḥ) ṣaṭpañcāśattamo+adhyāyaḥ //56//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit