Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 6.56: ṣaṭpañcāśattamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.56

Language
Sanskrit

ṣaṭpañcāśattamo+adhyāyaḥ/

6.56.1

athāto visūcikāpratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.56.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.56.3

ajīrṇamāmaṃ viṣṭabdhaṃ vidagdhaṃ ca yadīritam/
visūcyalasakau tasmādbhaveccāpi vilambikā//

6.56.4

sūcībhiriva gātrāṇi tudan saṃtiṣṭhate+anilaḥ/
yasyājīrṇena sā vaidyairucyate ti† visūcikā//

6.56.5

na tāṃ parimitāhārā labhante viditāgamāḥ/
mūḍhāstāmajitātmāno labhante †kaluṣāśayāḥ//

6.56.6

mūrcchātisārau vamathuḥ pipāsā śūlaṃ bhramodveṣṭanajṛmbhadāhāḥ/
vaivarṇyakampau hṛdaye rujaśca bhavanti tasyāṃ śirasaśca bhedaḥ//

6.56.7

kukṣirānahyate+atyarthaṃ pratāmyati vikūjati/
niruddho mārutaścāpi kukṣau† viparidhāvati//

6.56.8

vātavarconirodhaśca kukṣau yasya bhṛśaṃ bhavet/
tasyālasakamācaṣṭe †tṛṣṇodgārāvarodhakau//

6.56.9

duṣṭaṃ tu bhuktaṃ kaphamārutābhyāṃ pravartate nordhvamadhaśca yasya/
vilambikāṃ tāṃ †bhṛśaduścikitsyāmācakṣate śāstravidaḥ purāṇāḥ//

6.56.10

yatrasthamāmaṃ virujettameva deśaṃ viśeṣeṇa vikārajātaiḥ/
doṣeṇa yenāvatataṃ †svaliṅgaistaṃ lakṣayedāmasamudbhavaiśca//

6.56.11

yaḥ śyāvadantauṣṭhanakho+alpasaṃjñaśchardyardito+abhyantarayātanetraḥ/
kṣāmasvaraḥ sarvavimuktasandhiryāyānnaraḥ so+apunarāgamāya//

6.56.12

sādhyāsu pārṣṇyordahanaṃ praśastamagnipratāpo vamanaṃ ca tīkṣṇam/
pakve tato+anne tu vilaṅghanaṃ syāt saṃpācanaṃ cāpi virecanaṃ ca//

6.56.13

viśuddhadehasya hi sadya eva mūrcchātisārādirupaiti śāntim/
āsthāpanaṃ cāpi vadanti pathyaṃ sarvāsu yogānaparānnibodha//

6.56.14

pathyāvacāhiṅgukaliṅgagṛñjasauvarcalaiḥ sātiviṣaiśca cūrṇam/
sukhāmbupītaṃ vinihantyajīrṇaṃ śūlaṃ visūcīmaruciṃ ca sadyaḥ//

6.56.15

kṣārāgadaṃ vā lavaṇaṃ viṣaṃ vā guḍapragāḍhānatha sarṣapān vā/
amlena vā saindhavahiṅguyuktau sabījapūrṇau saghṛtau trivargau//

6.56.16

kaṭutrikaṃ vā lavaṇairupetaṃ pibet snuhīkṣīravimiśritaṃ tu/
kalyāṇakaṃ vā lavaṇaṃ pibettu yaduktamādāvanilāmayeṣu//

6.56.17

kṛṣṇājamodakṣavakāṇi vā+api tulyau pibedvā magadhānikumbhau/
dantīyuta vā magadhodbhavānāṃ kalkaṃ pibet koṣavatīrasena//

6.56.18

uṣṇābhiradbhirmagadhodbhavānāṃ kalkaṃ pibennāgarakalkayuktam/
vyoṣaṃ karañjasya phalaṃ haridre mūlaṃ samaṃ cāpyatha mātuluṅgyāḥ//

6.56.19

chāyāviśuṣkā guṭikāḥ kṛtāstā hanyurvisūcīṃ nayanāñjanena/
suvāmitaṃ sādhuvirecitaṃ vā sulaṅghataṃ vā manujaṃ viditvā//

6.56.20

peyādibhirdīpanapācanīyaiḥ samyakkṣudhārtaṃ samupakrameta/
āmaṃ śakṛdvā nicitaṃ krameṇa bhūyo vibaddhaṃ viguṇānilena//

6.56.21

pravartamānaṃ na yathāsvamenaṃ vikāramānāhamudāharanti/
tasmin bhavantyāmasamudbhave tu tṛṣṇāpratiśyāyaśirovidāhāḥ//

6.56.22

āmāśaye śūlamatho gurutvaṃ hṛllāsa udgāravighātanaṃ ca/
stambhaḥ kaṭīpṛṣṭhapurīṣamūtre śūlo+atha mūrcchā †sa śakṛdvamecca//

6.56.23

śvāsaśca pakvāśayaje bhavanti liṅgāni cātrālasakodbhavāni/
āmodbhave vāntamupakrameta saṃsargabhaktakramadīpanīyaiḥ//

6.56.24

athetaraṃ yo na śakṛdvamettamāmaṃ jayet svedanapācanaiśca/
visūcikāyāṃ parikīrtitāni dravyāṇi vairecanikāni yāni//

6.56.25

tānyeva vartīrviracedvicūrṇya mahiṣyajāvībhagavāṃ tu mūtraiḥ/
svinnasya pāyau viniveśya tāśca cūrṇāni caiṣāṃ pradhamettu nāḍyā//

6.56.26

mūtreṣu saṃsādhya yathāvidhānaṃ dravyāṇi yānyūrdhvamadhaśca yānti/
kvāthena tenāśu nirūhayecca mūtrārdhayuktena samākṣikeṇa//

6.56.27

tribhaṇḍiyuktaṃ lavaṇaprakuñcaṃ dattvā viriktakramamācarecca/
eṣveva tailena ca sādhitena prāptaṃ yadi syādanuvāsayecca//

6.56.27_1

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantre kāyacikitsātantre visūcikāpratiṣedho nāma (aṣṭādaśo+adhyāyaḥ, āditaḥ) ṣaṭpañcāśattamo+adhyāyaḥ //56//

Commentaries (1)