Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 6.57: saptapañcāśattamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.57

Language
Sanskrit

saptapañcāśattamo+adhyāyaḥ/

6.57.1

athāto+arocakapratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.57.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.57.3

doṣaiḥ pṛthak saha ca cittaviparyayācca bhaktāyaneṣu hṛdi cāvatate pragāḍham/
nānne rucirbhavati taṃ bhiṣajo vikāraṃ bhaktopaghātamiha pañcavidhaṃ vadanti///

6.57.4

hṛcchūlapīḍanayutaṃ virasānanatvaṃ vātātmake bhavati liṅgamarocake tu/
hṛddāhacoṣabahutā mukhatiktatā ca mūrcchā satṛḍ bhavati pittakṛte tathaiva//

6.57.5

kaṇḍūgutvakaphasaṃsravasādatandrāḥ śleṣmātmake madhuramāsyamarocake tu/
sarvātmake pavanapittakaphā bahūni rūpāṇyathāsya hṛdaye samudīrayanti//

6.57.6

saṃrāgaśokabhayaviplutacetasastu cintākṛto bhavati so+aśucidarśanācca/
vāte vacāmbuvamanaṃ kṛtavān pibecca snehaiḥ surābhirathavoṣṇajalena cūrṇam//

6.57.7

kṛṣṇāviḍaṅgayavabhasmahareṇubhārgīrāsnailahiṅgulavaṇottamanāgarāṇām/
pitte guḍāmbumadhurairvamanaṃ praśastaṃ snehaḥ sasaindhavasitāmadhusarpiriṣṭaḥ//

6.57.8

nimbāmbuvāmitavataḥ kaphaje+anupānaṃ rājadrumāmbu madhunā tu sadīpyakaṃ syāt/
cūrṇaṃ yaduktamathavā+anilaje tadeva sarvaiśca sarvakṛtamevamupakrameta//

6.57.9

drākṣāpaṭolaviḍavetrakarīranimbamūrvābhayākṣabadarāmalakendravṛkṣaiḥ/
bījaiḥ karañjanṛpavṛkṣabhavaiśca piṣṭairlehaṃ pacet surabhimūtrayutaṃ yathāvat//

6.57.10

mustāṃ vacāṃ trikaṭukaṃ rajanīdvayaṃ ca bhārgīṃ ca kuṣṭhamatha nirdahanīṃ ca piṣṭvā/
mūtre+avije dviradamūtrayute pacedvā pāṭhāṃ tugāmativiṣāṃ rajanīṃ ca mukhyām//

6.57.11

maṇḍūkimarkamamṛtāṃ ca salāṅgalākhyāṃ mūtre pacettu mahiṣasya vidhānavidvā/
etānna santi caturo lihatastu lehān gulmāruciśvasanakaṇṭhahṛdāmayāśca//

6.57.12

sātmyān †svadeśaracitān vividhāṃśca bhakṣyān pānāni mūlaphalaṣāḍavarāgayogān/
adyādrasāṃśca vividhān vividhaiḥ prakārairbhuñjīta cāpi laghurūkṣamanaḥsukhāni//

6.57.13

āsthāpanaṃ vidhivadatra virecanaṃ ca kuryānmṛdūni śirasaśca virecanāni/
trīṇyūṣaṇāni rajanītriphalāyutāni cūrṇīkṛtāni yavaśūkavimiśritāni//

6.57.14

kṣaudrāyutāni vitarenmukhabodhanārthamanyāni† tiktakaṭukāni ca bheṣajāni/
mustādirājataruvargadaśāṅgasiddhaiḥ kvāthairjayenmadhuyutairvividhaiśca lehaiḥ//

6.57.15

mūtrāsavairguḍakṛtaiśca tathā tvariṣṭaiḥ kṣārāsavaiśca madhumādhavatulyagandhaiḥ/
syādeṣa eva kaphavātahate vidhiśca śāntiṃ gate hutabhuji praśamāya tasya//

6.57.16

icchābhighātabhayaśokahate+antaragnau bhāvān bhavāya vitaret khalu śakyarūpān/
artheṣu †cāpyapaciteṣu punarbhavāya paurāṇikaiḥ śrutiśatairanumānayettam†//

6.57.17

dainyaṃ gate manasi bodhanamatra śastaṃ yadyat priyaṃ tadupasevyamarocake tu//

6.57.17_1

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kāyacikitsātantre+arocakapratiṣedho nāma (ekonaviṃśo+adhyāyaḥ, āditaḥ) saptapañcāśattamo+adhyāyaḥ//57//

Commentaries (1)