The Compendium of Suśruta 6.57: saptapañcāśattamo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 6.57
- Language
- Sanskrit
saptapañcāśattamo+adhyāyaḥ/
6.57.1
athāto+arocakapratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
6.57.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
6.57.3
doṣaiḥ pṛthak saha ca cittaviparyayācca bhaktāyaneṣu hṛdi cāvatate pragāḍham/
nānne rucirbhavati taṃ bhiṣajo vikāraṃ bhaktopaghātamiha pañcavidhaṃ vadanti///
6.57.4
hṛcchūlapīḍanayutaṃ virasānanatvaṃ vātātmake bhavati liṅgamarocake tu/
hṛddāhacoṣabahutā mukhatiktatā ca mūrcchā satṛḍ bhavati pittakṛte tathaiva//
6.57.5
kaṇḍūgutvakaphasaṃsravasādatandrāḥ śleṣmātmake madhuramāsyamarocake tu/
sarvātmake pavanapittakaphā bahūni rūpāṇyathāsya hṛdaye samudīrayanti//
6.57.6
saṃrāgaśokabhayaviplutacetasastu cintākṛto bhavati so+aśucidarśanācca/
vāte vacāmbuvamanaṃ kṛtavān pibecca snehaiḥ surābhirathavoṣṇajalena cūrṇam//
6.57.7
kṛṣṇāviḍaṅgayavabhasmahareṇubhārgīrāsnailahiṅgulavaṇottamanāgarāṇām/
pitte guḍāmbumadhurairvamanaṃ praśastaṃ snehaḥ sasaindhavasitāmadhusarpiriṣṭaḥ//
6.57.8
nimbāmbuvāmitavataḥ kaphaje+anupānaṃ rājadrumāmbu madhunā tu sadīpyakaṃ syāt/
cūrṇaṃ yaduktamathavā+anilaje tadeva sarvaiśca sarvakṛtamevamupakrameta//
6.57.9
drākṣāpaṭolaviḍavetrakarīranimbamūrvābhayākṣabadarāmalakendravṛkṣaiḥ/
bījaiḥ karañjanṛpavṛkṣabhavaiśca piṣṭairlehaṃ pacet surabhimūtrayutaṃ yathāvat//
6.57.10
mustāṃ vacāṃ trikaṭukaṃ rajanīdvayaṃ ca bhārgīṃ ca kuṣṭhamatha nirdahanīṃ ca piṣṭvā/
mūtre+avije dviradamūtrayute pacedvā pāṭhāṃ tugāmativiṣāṃ rajanīṃ ca mukhyām//
6.57.11
maṇḍūkimarkamamṛtāṃ ca salāṅgalākhyāṃ mūtre pacettu mahiṣasya vidhānavidvā/
etānna santi caturo lihatastu lehān gulmāruciśvasanakaṇṭhahṛdāmayāśca//
6.57.12
sātmyān †svadeśaracitān vividhāṃśca bhakṣyān pānāni mūlaphalaṣāḍavarāgayogān/
adyādrasāṃśca vividhān vividhaiḥ prakārairbhuñjīta cāpi laghurūkṣamanaḥsukhāni//
6.57.13
āsthāpanaṃ vidhivadatra virecanaṃ ca kuryānmṛdūni śirasaśca virecanāni/
trīṇyūṣaṇāni rajanītriphalāyutāni cūrṇīkṛtāni yavaśūkavimiśritāni//
6.57.14
kṣaudrāyutāni vitarenmukhabodhanārthamanyāni† tiktakaṭukāni ca bheṣajāni/
mustādirājataruvargadaśāṅgasiddhaiḥ kvāthairjayenmadhuyutairvividhaiśca lehaiḥ//
6.57.15
mūtrāsavairguḍakṛtaiśca tathā tvariṣṭaiḥ kṣārāsavaiśca madhumādhavatulyagandhaiḥ/
syādeṣa eva kaphavātahate vidhiśca śāntiṃ gate hutabhuji praśamāya tasya//
6.57.16
icchābhighātabhayaśokahate+antaragnau bhāvān bhavāya vitaret khalu śakyarūpān/
artheṣu †cāpyapaciteṣu punarbhavāya paurāṇikaiḥ śrutiśatairanumānayettam†//
6.57.17
dainyaṃ gate manasi bodhanamatra śastaṃ yadyat priyaṃ tadupasevyamarocake tu//
6.57.17_1
iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kāyacikitsātantre+arocakapratiṣedho nāma (ekonaviṃśo+adhyāyaḥ, āditaḥ) saptapañcāśattamo+adhyāyaḥ//57//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit