<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 6.57

# The Compendium of Suśruta 6.57: saptapañcāśattamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.57

- **Language:** Sanskrit

### saptapañcāśattamo+adhyāyaḥ/

### [6.57.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57.1)

athāto+arocakapratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [6.57.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [6.57.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57.3)

doṣaiḥ pṛthak saha ca cittaviparyayācca bhaktāyaneṣu hṛdi cāvatate pragāḍham/  
nānne rucirbhavati taṃ bhiṣajo vikāraṃ bhaktopaghātamiha pañcavidhaṃ vadanti///

### [6.57.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57.4)

hṛcchūlapīḍanayutaṃ virasānanatvaṃ vātātmake bhavati liṅgamarocake tu/  
hṛddāhacoṣabahutā mukhatiktatā ca mūrcchā satṛḍ bhavati pittakṛte tathaiva//

### [6.57.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57.5)

kaṇḍūgutvakaphasaṃsravasādatandrāḥ śleṣmātmake madhuramāsyamarocake tu/  
sarvātmake pavanapittakaphā bahūni rūpāṇyathāsya hṛdaye samudīrayanti//

### [6.57.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57.6)

saṃrāgaśokabhayaviplutacetasastu cintākṛto bhavati so+aśucidarśanācca/  
vāte vacāmbuvamanaṃ kṛtavān pibecca snehaiḥ surābhirathavoṣṇajalena cūrṇam//

### [6.57.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57.7)

kṛṣṇāviḍaṅgayavabhasmahareṇubhārgīrāsnailahiṅgulavaṇottamanāgarāṇām/  
pitte guḍāmbumadhurairvamanaṃ praśastaṃ snehaḥ sasaindhavasitāmadhusarpiriṣṭaḥ//

### [6.57.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57.8)

nimbāmbuvāmitavataḥ kaphaje+anupānaṃ rājadrumāmbu madhunā tu sadīpyakaṃ syāt/  
cūrṇaṃ yaduktamathavā+anilaje tadeva sarvaiśca sarvakṛtamevamupakrameta//

### [6.57.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57.9)

drākṣāpaṭolaviḍavetrakarīranimbamūrvābhayākṣabadarāmalakendravṛkṣaiḥ/  
bījaiḥ karañjanṛpavṛkṣabhavaiśca piṣṭairlehaṃ pacet surabhimūtrayutaṃ yathāvat//

### [6.57.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57.10)

mustāṃ vacāṃ trikaṭukaṃ rajanīdvayaṃ ca bhārgīṃ ca kuṣṭhamatha nirdahanīṃ ca piṣṭvā/  
mūtre+avije dviradamūtrayute pacedvā pāṭhāṃ tugāmativiṣāṃ rajanīṃ ca mukhyām//

### [6.57.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57.11)

maṇḍūkimarkamamṛtāṃ ca salāṅgalākhyāṃ mūtre pacettu mahiṣasya vidhānavidvā/  
etānna santi caturo lihatastu lehān gulmāruciśvasanakaṇṭhahṛdāmayāśca//

### [6.57.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57.12)

sātmyān †svadeśaracitān vividhāṃśca bhakṣyān pānāni mūlaphalaṣāḍavarāgayogān/  
adyādrasāṃśca vividhān vividhaiḥ prakārairbhuñjīta cāpi laghurūkṣamanaḥsukhāni//

### [6.57.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57.13)

āsthāpanaṃ vidhivadatra virecanaṃ ca kuryānmṛdūni śirasaśca virecanāni/  
trīṇyūṣaṇāni rajanītriphalāyutāni cūrṇīkṛtāni yavaśūkavimiśritāni//

### [6.57.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57.14)

kṣaudrāyutāni vitarenmukhabodhanārthamanyāni† tiktakaṭukāni ca bheṣajāni/  
mustādirājataruvargadaśāṅgasiddhaiḥ kvāthairjayenmadhuyutairvividhaiśca lehaiḥ//

### [6.57.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57.15)

mūtrāsavairguḍakṛtaiśca tathā tvariṣṭaiḥ kṣārāsavaiśca madhumādhavatulyagandhaiḥ/  
syādeṣa eva kaphavātahate vidhiśca śāntiṃ gate hutabhuji praśamāya tasya//

### [6.57.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57.16)

icchābhighātabhayaśokahate+antaragnau bhāvān bhavāya vitaret khalu śakyarūpān/  
artheṣu †cāpyapaciteṣu punarbhavāya paurāṇikaiḥ śrutiśatairanumānayettam†//

### [6.57.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57.17)

dainyaṃ gate manasi bodhanamatra śastaṃ yadyat priyaṃ tadupasevyamarocake tu//

### [6.57.17\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57.17_1)

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kāyacikitsātantre+arocakapratiṣedho nāma (ekonaviṃśo+adhyāyaḥ, āditaḥ) saptapañcāśattamo+adhyāyaḥ//57//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.192.2) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.57) · Pramāṇa
