Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 6.58: aṣṭāpañcāśattamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.58

Language
Sanskrit

aṣṭāpañcāśattamo+adhyāyaḥ/

6.58.1

athāto mūtrāghātapratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.58.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.58.3

vātakuṇḍalikā+aṣṭhīlā vātabastistathaiva ca/
mūtrātītaḥ sajaṭharo mūtrotsaṅgaḥ kṣayastathā//

6.58.4

mūtragranthirmūtraśukramuṣṇavātastathaiva ca/
mūtraukasādau dvau cāpi rogā dvādaśa kīrtitāḥ//

6.58.5

raukṣyādvegavighātādvā vāyurantaramāśirtaḥ†/
mūtraṃ carati saṃgṛhya viguṇaḥ kuṇḍalīkṛtaḥ//

6.58.6

sṛjedalpālpamathavā sarujaskaṃ śanaiḥ śanaiḥ/
vātakuṇḍalikāṃ taṃ tu vyādhiṃ vidyāt sudāruṇam//

6.58.7

śakṛnmārgasya basteśca cāyurantaramāśritaḥ/
aṣṭhīlāvadghanaṃ granthiṃ karotyacalamunnatam//

6.58.8

viṇmūtranilasaṅgaśca tatrādhmānaṃ ca jāyate/
vedanā ca parā bastau vātāṣṭhīleti tāṃ viduḥ//

6.58.9

vegaṃ vidhārayedyastu mūtrasyākuśalo naraḥ/
niruṇaddhi mukhaṃ tasya basterbastigato+anilaḥ//

6.58.10

mūtrasaṅgo bhavettena bastikukṣinipīḍitaḥ/
vātabastiḥ sa vijñeyo vyādhiḥ kṛcchraprasādhanaḥ//

6.58.11

vegaṃ sandhārya mūtrasya yo bhūyaḥ sraṣṭumicchati/
tasya nābhyeti yadi vā kathañcitsaṃpravartate//

6.58.12

pravāhato mandarujamalpamalpaṃ punaḥ punaḥ/
mūtrātītaṃ tu taṃ vidyānmūtravegavighātajam//

6.58.13

mūtrasya vihate vege tadudāvartahetunā/
apānaḥ kupito vāyurudaraṃ pūrayedbhṛśam//

6.58.14

nābheradhastādādhmānaṃ janayettīvravedanam/
taṃ mūtrajaṭharaṃ vidyādadhaḥsrotonirodhanam//

6.58.15

bastau vā+apyathavā nāle maṇau vā yasya dehinaḥ/
mūtraṃ pravṛttaṃ sajjeta †saraktaṃ vā pravāhataḥ//

6.58.16

sravecchanairalpamalpaṃ sarujaṃ vā+atha nīrujam/
viguṇānilajo vyādhiḥ sa mūtrotsaṅgasaṃjñitaḥ//

6.58.17

rūkṣasya klāntadehasya bastisthau pittamārutau/
sadāhavedanaṃ kṛcchraṃ kuryātāṃ mūtrasaṃkṣayam//

6.58.18

abhyantare bastimukhe vṛtto+alpaḥ sthira eva ca/
vedanāvānati †sadā mūtramārganirodhanaḥ//

6.58.19

jāyate sahasā yasya granthiraśmarilakṣaṇaḥ/
sa mūtragranthirityevamucyate †vedanādibhiḥ//

6.58.20

pratyupasthitamūtrastu maithunaṃ yo+abhinandati/
tasya mūtrayutaṃ retaḥ sahasā saṃpravartate//

6.58.21

purastādvā+api mūtrasya paścādvā+api kadācana/
bhasmodakapratīkāśaṃ mūtraśukraṃ taducyate//

6.58.22

vyāyāmādhvātapaiḥ pittaṃ bastiṃ prāpyānilāvṛtam/
bastiṃ meḍhraṃ gudaṃ caiva pradahan srāvayedadhaḥ//

6.58.23

mūtraṃ hāridramathavā saraktaṃ raktameva vā/
kṛcchrāt pravartate jantoruṣṇavātaṃ vadanti tam//

6.58.24

viśadaṃ pītakaṃ mūtraṃ sadāhaṃ bahalaṃ tathā/
śuṣkaṃ bhavati yaccāpi rocanācūrṇasannibham//

6.58.25

mūtraukasādaṃ taṃ vidyādrogaṃ pittakṛtaṃ budhaḥ/
picchilaṃ saṃhataṃ śvetaṃ tathā kṛcchrapravartanam//

6.58.26

śuṣkaṃ bhavati yaccāpi śaṅkhacūrṇaprapāṇḍuram/
mūtraukasāhaṃ taṃ vidyādāmayaṃ †dvādaśaṃ kaphāt//

6.58.27

kaṣāyakalkasarpiṃṣi bhakṣyān lehān payāṃsi ca/
kṣāramadyāsavasvedān(kṣāramadhvāsavasvedān) bastīṃścottarasaṃjñitān//

6.58.28

vidadhyānmatimāṃstatra vidhiṃ cāśmarināśanam/
mūtrodāvartayogāṃśca kārtsnyenātra† prayojayet//

6.58.29

kalkamervārubījānāmakṣamātraṃ sasaindhavam/
dhānyāmlayuktaṃ pītvaiva mūtrakṛcchrāt pramucyate//

6.58.30

surāṃ sauvarcalavatīṃ mūtrakṛcchrī pibennaraḥ/
madhu māṃsopadaṃśaṃ vā pibedvā+apyatha gauḍikam//

6.58.31

pibet kuṅkumakarṣaṃ vā madhūdakasamāyutam/
rātriparyuṣitaṃ prātastathā sukhamavāpnuyāt//

6.58.32

dāḍimāmlāṃ †yutāṃ mukhyāmelājīrakanāgaraiḥ/
pītvā surāṃ salavaṇāṃ mūtrakṛcchrāt pramucyate//

6.58.33

pṛthakparṇyādivargasya mūlaṃ gokṣurakasya ca/
ardhaprasthena toyasya pacet kṣīracaturguṇam//

6.58.34

kṣīrāvaśiṣṭaṃ tacchītaṃ †sitākṣaudrayutaṃ pibet/
naro mārutapittotthamūtraghātanivāraṇam//

6.58.35

niṣpīḍya vāsasā samyagvarco rāsabhavājinoḥ/
rasasya kuḍavaṃ tasya pibenmūtrarujāpaham//

6.58.36

mustābhayādevadārumūrvāṇāṃ madhukasya ca/
pibedakṣasamaṃ kalkaṃ mūtradoṣanivāraṇam//

6.58.37

abhayāmalakākṣāṇāṃ kalkaṃ badarasaṃmitam/
ambhasā+alavaṇopetaṃ pibenmūtrarujāpaham//

6.58.38

udumbarasamaṃ kalkaṃ drākṣāyā jalasaṃyutam/
pibet paryuṣitaṃ †rātrau śītaṃ mūtrarujāpaham//

6.58.39

nidigdhikāyāḥ svarasaṃ pibet kuḍavasaṃmitam/
mūtradoṣaharaṃ kalyamathavā kṣaudrasaṃyutam//

6.58.40

prapīḍyāmalakānāṃ tu rasaṃ kuḍavasaṃmitam/
pītvā+agadī bhavejjanturmūtradoṣarujāturaḥ//

6.58.41

dhātrīphalarasenaivaṃ sūkṣmailāṃ vā pibennaraḥ/
piṣṭvā+athavā suśītena śālitaṇḍulavāriṇā//

6.58.42

tālasya taruṇaṃ mūlaṃ trapusasya rasaṃ tathā/
śvetaṃ karkaṭakaṃ caiva prātastu payasā pibet//

6.58.43

śṛtaṃ vā madhuraiḥ kṣīraṃ sarpirmiśraṃ pibennaraḥ/
mūtradoṣaviśuddhyarthaṃ tathaivāśmarināśanam†//

6.58.44

balāśvadaṃṣṭrākrauñcāsthikokilākṣakataṇḍulān/
śataparvakamūlaṃ ca devadāru sacitrakam//

6.58.45

akṣabījaṃ ca surayā kalkīkṛtya pibennaraḥ/
mūtradoṣaviśuddhyarthaṃ tathaivāśmarināśanam†//

6.58.46

pāṭalākṣāramāhṛtya saptakṛtvaḥ parisrutam/
pibenmūtravikāraghnaṃ saṃsṛṣṭaṃ tailamātrayā//

6.58.47

nalāśmabhedadarbhekṣutrapusairvārubījakān/
kṣīre pariśṛtān tatra pibet sarpiḥ samāyutān//

6.58.48

pāṭalyā yāvaśūkācca pāribhadrāttilādapi/
kṣārodakena matimān tvageloṣaṇacūrṇakam//

6.58.49

pibedguḍena miśraṃ vā lihyāllehān pṛthak pṛthak/
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi mūtradoṣe kramaṃ hitam//

6.58.50

snehasvedopapannānāṃ hitaṃ teṣu virecanam/
tataḥ saṃśuddhadehānāṃ hitāścottarabastayaḥ//

6.58.51

strīṇāmatiprasaṅgena śoṇitaṃ yasya dṛśyate†/
maithunoparamastasya bṛṃhaṇaśca vidhiḥ smṛtaḥ//

6.58.52

tāmracūḍavasā tailaṃ hitaṃ cottarabastiṣu/
vidhānaṃ tasya pūrvaṃ hi vyāsataḥ parikīrtitam//

6.58.53

kṣaudrārdhapātraṃ dattvā ca pātraṃ tu kṣīrasarpiṣaḥ/
śarkarāyāśca cūrṇaṃ ca drākṣācūrṇaṃ ca tatsamam//

6.58.54

svayaṅguptāphalaṃ caiva tathivekṣurakasya ca/
pippalīcūrṇasaṃyuktamardhabhāgaṃ prakalpayet//

6.58.55

tadaikadhyaṃ samānīya khajenābhipramanthayet/
tataḥ pāṇitalaṃ cūrṇaṃ līḍhvā kṣīraṃ tataḥ pibet//

6.58.56

etat sarpiḥ prayuñjānaḥ śuddhadeho naraḥ sadā/
mūtradoṣāñjayet †sarvānanyayogaiḥ sudurjayān//

6.58.57

jayecchoṇitadoṣāṃśca vandhyā garbhaṃ labheta ca/
nārī caitat prayuñjānā yonidosāt pramucyate//

6.58.58

balā kolāsthi madhukaṃ śvadaṃṣṭrā+atha śatāvarī/
mṛṇālaṃ ca kaśeruśca bījānīkṣurakasya ca//

6.58.59

sahasravīryā+aṃśumatī payasyā saha kālayā/
śṛgālavinnā+atibalā bṛṃhaṇīyo gaṇastathā//

6.58.60

etāni samabhāgāni matimān saha sādhayet/
caturguṇena payasā guḍasya tulayā saha//

6.58.61

droṇāvaśiṣṭaṃ tat pūtaṃ pacettena ghṛtāḍhakam/
tat siddhaṃ kalaśe sthāpyaṃ kṣaudraprasthena saṃyutam//

6.58.62

sarpiretat prayuñjāno mūtradoṣāt pramucyate/
tugākṣīryāśca cūrṇāni śarkarāyāstathaiva ca//

6.58.63

kṣaudreṇa tulyānyāloḍya praśaste+ahani lehayet/
tasya khādedyathāśakti mātrāṃ kṣīraṃ tataḥ pibet//

6.58.64

śukradoṣāñjayenmartyaḥ prāśya samyak suyantritaḥ/
vyavāyakṣīṇaretāstu sadyaḥ saṃlabhate sukham//

6.58.65

ojasvī balavānmartyaḥ pibenneva ca hṛṣyati/
citrakaḥ sārivā caiva balā kālānusārivā//

6.58.66

drākṣā viśālā pippalyastathā citraphalā bhevet/
tathaiva madhukaṃ pathyāṃ dadyādāmalakāni ca//

6.58.67

ghṛtāḍhakaṃ pacedebhiḥ †kalkaiḥ karṣasamanvitaiḥ/
kṣīradroṇe jaladroṇe tatsiddhamavatārayet//

6.58.68

śītaṃ parisrutaṃ caiva śarkarāprasthasaṃyutam/
tugākṣīryāśca tat sarvaṃ matimān parimiśrayet//

6.58.69

tato mitaṃ pibetkāle yathādoṣaṃ yathābalam/
vātaretāḥ śleṣmaretāḥ pittaretāstu yo bhavet//

6.58.70

raktaretā granthiretāḥ pibedicchannarogatām/
jīvanīyaṃ ca vṛṣyaṃ ca sarpiretadbalāvaham//

6.58.71

†prakṣāhitaṃ ca dhanyaṃ ca sarvarogāpahaṃ śivam/
sarpiretat prayuñjānā strī garbhaṃ labhate+acirāt//

6.58.72

asṛgdoṣāñjayeccāpi yonidoṣāṃśca saṃhatān/
mūtradoṣeṣu sarveṣu kuryādetaccikitsitam//

6.58.72_1

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kāyacikitsātantre mūtrāghātapratiṣedho nāma (viṃśo+adhyāyaḥ, āditaḥ) aṣṭapañcāśattamo+adhyāyaḥ //58//

Commentaries (1)