<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 6.58

# The Compendium of Suśruta 6.58: aṣṭāpañcāśattamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.58

- **Language:** Sanskrit

### aṣṭāpañcāśattamo+adhyāyaḥ/

### [6.58.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.1)

athāto mūtrāghātapratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [6.58.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [6.58.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.3)

vātakuṇḍalikā+aṣṭhīlā vātabastistathaiva ca/  
mūtrātītaḥ sajaṭharo mūtrotsaṅgaḥ kṣayastathā//

### [6.58.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.4)

mūtragranthirmūtraśukramuṣṇavātastathaiva ca/  
mūtraukasādau dvau cāpi rogā dvādaśa kīrtitāḥ//

### [6.58.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.5)

raukṣyādvegavighātādvā vāyurantaramāśirtaḥ†/  
mūtraṃ carati saṃgṛhya viguṇaḥ kuṇḍalīkṛtaḥ//

### [6.58.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.6)

sṛjedalpālpamathavā sarujaskaṃ śanaiḥ śanaiḥ/  
vātakuṇḍalikāṃ taṃ tu vyādhiṃ vidyāt sudāruṇam//

### [6.58.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.7)

śakṛnmārgasya basteśca cāyurantaramāśritaḥ/  
aṣṭhīlāvadghanaṃ granthiṃ karotyacalamunnatam//

### [6.58.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.8)

viṇmūtranilasaṅgaśca tatrādhmānaṃ ca jāyate/  
vedanā ca parā bastau vātāṣṭhīleti tāṃ viduḥ//

### [6.58.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.9)

vegaṃ vidhārayedyastu mūtrasyākuśalo naraḥ/  
niruṇaddhi mukhaṃ tasya basterbastigato+anilaḥ//

### [6.58.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.10)

mūtrasaṅgo bhavettena bastikukṣinipīḍitaḥ/  
vātabastiḥ sa vijñeyo vyādhiḥ kṛcchraprasādhanaḥ//

### [6.58.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.11)

vegaṃ sandhārya mūtrasya yo bhūyaḥ sraṣṭumicchati/  
tasya nābhyeti yadi vā kathañcitsaṃpravartate//

### [6.58.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.12)

pravāhato mandarujamalpamalpaṃ punaḥ punaḥ/  
mūtrātītaṃ tu taṃ vidyānmūtravegavighātajam//

### [6.58.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.13)

mūtrasya vihate vege tadudāvartahetunā/  
apānaḥ kupito vāyurudaraṃ pūrayedbhṛśam//

### [6.58.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.14)

nābheradhastādādhmānaṃ janayettīvravedanam/  
taṃ mūtrajaṭharaṃ vidyādadhaḥsrotonirodhanam//

### [6.58.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.15)

bastau vā+apyathavā nāle maṇau vā yasya dehinaḥ/  
mūtraṃ pravṛttaṃ sajjeta †saraktaṃ vā pravāhataḥ//

### [6.58.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.16)

sravecchanairalpamalpaṃ sarujaṃ vā+atha nīrujam/  
viguṇānilajo vyādhiḥ sa mūtrotsaṅgasaṃjñitaḥ//

### [6.58.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.17)

rūkṣasya klāntadehasya bastisthau pittamārutau/  
sadāhavedanaṃ kṛcchraṃ kuryātāṃ mūtrasaṃkṣayam//

### [6.58.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.18)

abhyantare bastimukhe vṛtto+alpaḥ sthira eva ca/  
vedanāvānati †sadā mūtramārganirodhanaḥ//

### [6.58.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.19)

jāyate sahasā yasya granthiraśmarilakṣaṇaḥ/  
sa mūtragranthirityevamucyate †vedanādibhiḥ//

### [6.58.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.20)

pratyupasthitamūtrastu maithunaṃ yo+abhinandati/  
tasya mūtrayutaṃ retaḥ sahasā saṃpravartate//

### [6.58.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.21)

purastādvā+api mūtrasya paścādvā+api kadācana/  
bhasmodakapratīkāśaṃ mūtraśukraṃ taducyate//

### [6.58.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.22)

vyāyāmādhvātapaiḥ pittaṃ bastiṃ prāpyānilāvṛtam/  
bastiṃ meḍhraṃ gudaṃ caiva pradahan srāvayedadhaḥ//

### [6.58.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.23)

mūtraṃ hāridramathavā saraktaṃ raktameva vā/  
kṛcchrāt pravartate jantoruṣṇavātaṃ vadanti tam//

### [6.58.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.24)

viśadaṃ pītakaṃ mūtraṃ sadāhaṃ bahalaṃ tathā/  
śuṣkaṃ bhavati yaccāpi rocanācūrṇasannibham//

### [6.58.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.25)

mūtraukasādaṃ taṃ vidyādrogaṃ pittakṛtaṃ budhaḥ/  
picchilaṃ saṃhataṃ śvetaṃ tathā kṛcchrapravartanam//

### [6.58.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.26)

śuṣkaṃ bhavati yaccāpi śaṅkhacūrṇaprapāṇḍuram/  
mūtraukasāhaṃ taṃ vidyādāmayaṃ †dvādaśaṃ kaphāt//

### [6.58.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.27)

kaṣāyakalkasarpiṃṣi bhakṣyān lehān payāṃsi ca/  
kṣāramadyāsavasvedān(kṣāramadhvāsavasvedān) bastīṃścottarasaṃjñitān//

### [6.58.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.28)

vidadhyānmatimāṃstatra vidhiṃ cāśmarināśanam/  
mūtrodāvartayogāṃśca kārtsnyenātra† prayojayet//

### [6.58.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.29)

kalkamervārubījānāmakṣamātraṃ sasaindhavam/  
dhānyāmlayuktaṃ pītvaiva mūtrakṛcchrāt pramucyate//

### [6.58.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.30)

surāṃ sauvarcalavatīṃ mūtrakṛcchrī pibennaraḥ/  
madhu māṃsopadaṃśaṃ vā pibedvā+apyatha gauḍikam//

### [6.58.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.31)

pibet kuṅkumakarṣaṃ vā madhūdakasamāyutam/  
rātriparyuṣitaṃ prātastathā sukhamavāpnuyāt//

### [6.58.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.32)

dāḍimāmlāṃ †yutāṃ mukhyāmelājīrakanāgaraiḥ/  
pītvā surāṃ salavaṇāṃ mūtrakṛcchrāt pramucyate//

### [6.58.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.33)

pṛthakparṇyādivargasya mūlaṃ gokṣurakasya ca/  
ardhaprasthena toyasya pacet kṣīracaturguṇam//

### [6.58.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.34)

kṣīrāvaśiṣṭaṃ tacchītaṃ †sitākṣaudrayutaṃ pibet/  
naro mārutapittotthamūtraghātanivāraṇam//

### [6.58.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.35)

niṣpīḍya vāsasā samyagvarco rāsabhavājinoḥ/  
rasasya kuḍavaṃ tasya pibenmūtrarujāpaham//

### [6.58.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.36)

mustābhayādevadārumūrvāṇāṃ madhukasya ca/  
pibedakṣasamaṃ kalkaṃ mūtradoṣanivāraṇam//

### [6.58.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.37)

abhayāmalakākṣāṇāṃ kalkaṃ badarasaṃmitam/  
ambhasā+alavaṇopetaṃ pibenmūtrarujāpaham//

### [6.58.38](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.38)

udumbarasamaṃ kalkaṃ drākṣāyā jalasaṃyutam/  
pibet paryuṣitaṃ †rātrau śītaṃ mūtrarujāpaham//

### [6.58.39](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.39)

nidigdhikāyāḥ svarasaṃ pibet kuḍavasaṃmitam/  
mūtradoṣaharaṃ kalyamathavā kṣaudrasaṃyutam//

### [6.58.40](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.40)

prapīḍyāmalakānāṃ tu rasaṃ kuḍavasaṃmitam/  
pītvā+agadī bhavejjanturmūtradoṣarujāturaḥ//

### [6.58.41](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.41)

dhātrīphalarasenaivaṃ sūkṣmailāṃ vā pibennaraḥ/  
piṣṭvā+athavā suśītena śālitaṇḍulavāriṇā//

### [6.58.42](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.42)

tālasya taruṇaṃ mūlaṃ trapusasya rasaṃ tathā/  
śvetaṃ karkaṭakaṃ caiva prātastu payasā pibet//

### [6.58.43](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.43)

śṛtaṃ vā madhuraiḥ kṣīraṃ sarpirmiśraṃ pibennaraḥ/  
mūtradoṣaviśuddhyarthaṃ tathaivāśmarināśanam†//

### [6.58.44](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.44)

balāśvadaṃṣṭrākrauñcāsthikokilākṣakataṇḍulān/  
śataparvakamūlaṃ ca devadāru sacitrakam//

### [6.58.45](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.45)

akṣabījaṃ ca surayā kalkīkṛtya pibennaraḥ/  
mūtradoṣaviśuddhyarthaṃ tathaivāśmarināśanam†//

### [6.58.46](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.46)

pāṭalākṣāramāhṛtya saptakṛtvaḥ parisrutam/  
pibenmūtravikāraghnaṃ saṃsṛṣṭaṃ tailamātrayā//

### [6.58.47](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.47)

nalāśmabhedadarbhekṣutrapusairvārubījakān/  
kṣīre pariśṛtān tatra pibet sarpiḥ samāyutān//

### [6.58.48](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.48)

pāṭalyā yāvaśūkācca pāribhadrāttilādapi/  
kṣārodakena matimān tvageloṣaṇacūrṇakam//

### [6.58.49](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.49)

pibedguḍena miśraṃ vā lihyāllehān pṛthak pṛthak/  
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi mūtradoṣe kramaṃ hitam//

### [6.58.50](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.50)

snehasvedopapannānāṃ hitaṃ teṣu virecanam/  
tataḥ saṃśuddhadehānāṃ hitāścottarabastayaḥ//

### [6.58.51](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.51)

strīṇāmatiprasaṅgena śoṇitaṃ yasya dṛśyate†/  
maithunoparamastasya bṛṃhaṇaśca vidhiḥ smṛtaḥ//

### [6.58.52](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.52)

tāmracūḍavasā tailaṃ hitaṃ cottarabastiṣu/  
vidhānaṃ tasya pūrvaṃ hi vyāsataḥ parikīrtitam//

### [6.58.53](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.53)

kṣaudrārdhapātraṃ dattvā ca pātraṃ tu kṣīrasarpiṣaḥ/  
śarkarāyāśca cūrṇaṃ ca drākṣācūrṇaṃ ca tatsamam//

### [6.58.54](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.54)

svayaṅguptāphalaṃ caiva tathivekṣurakasya ca/  
pippalīcūrṇasaṃyuktamardhabhāgaṃ prakalpayet//

### [6.58.55](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.55)

tadaikadhyaṃ samānīya khajenābhipramanthayet/  
tataḥ pāṇitalaṃ cūrṇaṃ līḍhvā kṣīraṃ tataḥ pibet//

### [6.58.56](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.56)

etat sarpiḥ prayuñjānaḥ śuddhadeho naraḥ sadā/  
mūtradoṣāñjayet †sarvānanyayogaiḥ sudurjayān//

### [6.58.57](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.57)

jayecchoṇitadoṣāṃśca vandhyā garbhaṃ labheta ca/  
nārī caitat prayuñjānā yonidosāt pramucyate//

### [6.58.58](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.58)

balā kolāsthi madhukaṃ śvadaṃṣṭrā+atha śatāvarī/  
mṛṇālaṃ ca kaśeruśca bījānīkṣurakasya ca//

### [6.58.59](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.59)

sahasravīryā+aṃśumatī payasyā saha kālayā/  
śṛgālavinnā+atibalā bṛṃhaṇīyo gaṇastathā//

### [6.58.60](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.60)

etāni samabhāgāni matimān saha sādhayet/  
caturguṇena payasā guḍasya tulayā saha//

### [6.58.61](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.61)

droṇāvaśiṣṭaṃ tat pūtaṃ pacettena ghṛtāḍhakam/  
tat siddhaṃ kalaśe sthāpyaṃ kṣaudraprasthena saṃyutam//

### [6.58.62](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.62)

sarpiretat prayuñjāno mūtradoṣāt pramucyate/  
tugākṣīryāśca cūrṇāni śarkarāyāstathaiva ca//

### [6.58.63](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.63)

kṣaudreṇa tulyānyāloḍya praśaste+ahani lehayet/  
tasya khādedyathāśakti mātrāṃ kṣīraṃ tataḥ pibet//

### [6.58.64](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.64)

śukradoṣāñjayenmartyaḥ prāśya samyak suyantritaḥ/  
vyavāyakṣīṇaretāstu sadyaḥ saṃlabhate sukham//

### [6.58.65](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.65)

ojasvī balavānmartyaḥ pibenneva ca hṛṣyati/  
citrakaḥ sārivā caiva balā kālānusārivā//

### [6.58.66](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.66)

drākṣā viśālā pippalyastathā citraphalā bhevet/  
tathaiva madhukaṃ pathyāṃ dadyādāmalakāni ca//

### [6.58.67](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.67)

ghṛtāḍhakaṃ pacedebhiḥ †kalkaiḥ karṣasamanvitaiḥ/  
kṣīradroṇe jaladroṇe tatsiddhamavatārayet//

### [6.58.68](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.68)

śītaṃ parisrutaṃ caiva śarkarāprasthasaṃyutam/  
tugākṣīryāśca tat sarvaṃ matimān parimiśrayet//

### [6.58.69](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.69)

tato mitaṃ pibetkāle yathādoṣaṃ yathābalam/  
vātaretāḥ śleṣmaretāḥ pittaretāstu yo bhavet//

### [6.58.70](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.70)

raktaretā granthiretāḥ pibedicchannarogatām/  
jīvanīyaṃ ca vṛṣyaṃ ca sarpiretadbalāvaham//

### [6.58.71](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.71)

†prakṣāhitaṃ ca dhanyaṃ ca sarvarogāpahaṃ śivam/  
sarpiretat prayuñjānā strī garbhaṃ labhate+acirāt//

### [6.58.72](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.72)

asṛgdoṣāñjayeccāpi yonidoṣāṃśca saṃhatān/  
mūtradoṣeṣu sarveṣu kuryādetaccikitsitam//

### [6.58.72\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58.72_1)

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kāyacikitsātantre mūtrāghātapratiṣedho nāma (viṃśo+adhyāyaḥ, āditaḥ) aṣṭapañcāśattamo+adhyāyaḥ //58//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.193.2) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.58) · Pramāṇa
