The Compendium of Suśruta 6.59: ūnaṣaṣṭitamo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 6.59
- Language
- Sanskrit
ūnaṣaṣṭitamo+adhyāyaḥ/
6.59.1
athāto mūtrakṛcchrapratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
6.59.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
6.59.3
vātena pittena kaphena sarvaistathā+ābhighātaiḥ śakṛdaśmarībhyām/
tathā+aparaḥ śarkarayā sukaṣṭo mūtropaghātaḥ kathito+aṣṭamastu//
6.59.4
alpamalpaṃ samutpīḍya muṣkamehanabastibhiḥ/
phaladbhiriva kṛcchreṇa vātāghātena mehati//
6.59.5
hāridramuṣṇaṃ raktaṃ vā muṣkamehanabastibhiḥ/
agninā dahyamānābhaiḥ pittāghātena mehati//
6.59.6
snigdhaṃ śuklamanuṣṇaṃ ca muṣkamehanabastibhiḥ/
saṃhṛṣṭaromā gurubhiḥ śleṣmāghātena mehati//
6.59.7
dāhaśītarujāviṣṭo nānāvarṇaṃ muhurmuhuḥ/
tāmyamānastu kṛcchreṇa sannipātena mehati//
6.59.8
mūtravāhiṣu śalyena kṣateṣvabhihateṣu ca/
srotaḥsu mūtrāghātastu jāyate bhṛśavedanaḥ†//
6.59.9
vātabastestu tulyāni tasya liṅgāni lakṣayet/
śakṛtastu pratīghātādvāyurviguṇatāṃ gataḥ//
6.59.10
ādhmānaṃ ca saśūlaṃ ca mūtrasaṅgaṃ karoti hi/
aśmarīhetukaḥ pūrvaṃ mūtraghāta udāhṛtaḥ//
6.59.11
aśmarī śarkarā caiva †tulye saṃbhavalakṣaṇaiḥ/
śarkarāyā viśeṣaṃ tu śṛṇu kīrtayato mama//
6.59.12
pacyamānasya pittena bhidyamānasya vāyunā/
śleṣmaṇo+avayavā bhinnāḥ śarkarā iti saṃjñitāḥ//
6.59.13
hṛtpīḍā vepathuḥ śūlaṃ kukṣau† vahniḥ sudurbalaḥ/
tābhirbhavati mūrcchā ca mūtrāghātaśca dāruṇaḥ//
6.59.14
mūtraveganirastāsu tāsu śāmyati vedanā/
†yāvadanyā punarnaiti guḍikā srotaso mukham//
6.59.15
śarkarāsaṃbhavasyaitanmūtrāghātasya lakṣaṇam/
cikitsitamathaiteṣāmaṣṭānāmapi vakṣyate//
6.59.16
aśmarīṃ ca samāśritya yaduktaṃ prasamīkṣya tat/
yathādoṣaṃ prayuñjīta snehādimapi ca kramam//
6.59.17
śvadaṃṣṭrāśmabhidau kumbhīṃ hapuṣāṃ kaṇṭakārikām/
balāṃ śatāvarīṃ rāsnāṃ varuṇaṃ girikarṇikām//
6.59.18
tathā vidārigandhādiṃ saṃhṛtya traivṛtaṃ pacet/
tailaṃ ghṛtaṃ vā tat peyaṃ tena vā+apyanuvāsanam//
6.59.19
dadyāduttarabastiṃ ca vātakṛcchropaśāntaye/
śvadaṃṣṭrāsvarase tailaṃ saguḍakṣīranāgaram//
6.59.20
paktvā tat pūrvavadyojyaṃ tatrānilarujāpaham/
tṛṇotpalādikākolīnyagrodhādigaṇaiḥ kṛtam(śṛtam)//
6.59.21
pītaṃ ghṛtaṃ pittakṛcchraṃ nāśayet kṣīrameva vā/
dadyāduttarabastiṃ ca pittakṛcchropaśāntaye//
6.59.22
ebhireva kṛtaḥ snehastrividheṣvapi bastiṣu/
hitaṃ virecanaṃ cekṣukṣīradrākṣārasairyutam//
6.59.23
surasoṣakamustādau varuṇādau ca †yat kṛtam/
tailaṃ tathā yavāgvādi †kaphāghāte praśasyate//
6.59.24
yathādoṣocchrayaṃ kuryādetāneva ca sarvaje/
phalguvṛścīradarbhāśmasāracūrṇaṃ ca vāriṇā//
6.59.25
surekṣurasadarbhāmbupītaṃ kṛcchrarujāpaham/
tathā+abhighātaje kuryāt sadyovraṇacikitsitam//
6.59.26
mūtrakṛcchre śakṛjjāte kāryā vātaharī kriyā/
svedāvagāhāvabhyaṅgabasticūrṇakriyāstathā//
6.59.27
ye tvanye tu tathā kṛcchre tayoḥ proktaḥ kriyāvidhiḥ//
6.59.27_1
iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kāyacikitsātantre mūtrakṛcchrapratiṣedho nāma (ekaviṃśatitamo+adhyāyaḥ, āditaḥ) ekonaṣaṣṭitamo+adhyāyaḥ //59//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Siddhisāra — Sanskrit