The Compendium of Suśruta 6.6: ṣaṣṭho+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 6.6
- Language
- Sanskrit
ṣaṣṭho+adhyāyaḥ/
6.6.1
athātaḥ sarvagatarogavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
6.6.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
6.6.3
syandāstu catvāra ihopadiṣṭāstāvanta eveha tathā+adhimanthāḥ/
śophānvito+aśophayutaśca pākāvityevamete daśa saṃpradiṣṭāḥ//
6.6.4
hatādhimantho+anilaparyayaśca śuṣkākṣipāko+anyata eva vātaḥ/
dṛṣṭistatathā+amlādhyuṣitā sirāṇāmutpātaharṣāvapi sarvabhāgāḥ//
6.6.5
prāyeṇa sarve nayanāmayāstu bhavantyabhiṣyandanimittamūlāḥ/
tasmādabhiṣyandamudīryamāṇamupācaredāśu hitāya dhīmān//
6.6.6
nistodanaṃ stambhanaromaharṣasaṅgharṣapāruṣyaśirobhitāpāḥ/
viśuṣkabhāvaḥ śiśirāśrutā ca vātābhipanne nayane bhavanti//
6.6.7
dāhaprapākau śiśirābhinandā dhūmāyanaṃ bāṣpasamucchrayaśca/
uṣṇāśrutā pītakanetratā ca pittābhipanne nayane bhavanti//
6.6.8
uṣṇābhinandā gurutā+akṣiśophaḥ kaṇḍūpadehau sitatā+atiśaityam/
srāvo muhuḥ picchila eva cāpi kaphābhipanne nayane bhavanti//
6.6.9
tāmrāśrutā lohitanetratā ca rājyaḥ samantādatilohitāśca/
pittasya liṅgāni ca yāni tāni raktābhipanne nayane bhavanti//
6.6.10
vṛddhairetairabhiṣyandairnarāṇāmakriyāvatām/
tāvantastvadhimanthāḥ syurnayane tīvravedanāḥ//
6.6.11
utpāṭyata ivātyarthaṃ netraṃ nirmathyate tathā/
śiraso+ardhaṃ ca taṃ vidyādadhimanthaṃ svalakṣaṇaiḥ//
6.6.12
netramutpāṭyata iva mathyate+araṇivacca yat/
saṅgharṣatodanirbhedamāṃsasaṃrabdhamāvilam//
6.6.13
kuñcanāsphoṭanādhmānavepathuvyathanairyutam/
śiraso+ardhaṃ ca yena syādadhimanthaḥ sa mārutāt//
6.6.14
raktarājicitaṃ srāvi vahninevāvadahyate/
yakṛtpiṇḍopamaṃ dāhi kṣāreṇāktamiva kṣatam//
6.6.15
prapakvocchūnavartmāntaṃ sasvedaṃ pītadarśanam/
mūrcchāśirodāhayutaṃ pittenākṣyadhimanthitam//
6.6.16
śophavannātisaṃrabdhaṃ srāvakaṇḍūsamanvitam/
śaityagauravapaicchilyadūṣikāharṣaṇānvitam//
6.6.17
rūpaṃ paśyati duḥkhena pāṃśupūrṇamivāvilam/
nāsādhmānaśiroduḥkhayutaṃ śleṣmādhimanthitam//
6.6.18
bandhujīvapratīkāśaṃ tāmyati sparśanākṣamam/
raktāsrāvaṃ sanistodaṃ paśyatyagninibhā diśaḥ//
6.6.19
raktāmagnāriṣṭavacca kṛṣṇabhāgaśca lakṣyate/
yaddīptaṃ raktaparyantaṃ tadraktenādhimanthitam//
6.6.20
hanyādṛṣṭiṃ saptarātrāt kaphottho+adhīmantho+asṛksaṃbhavaḥ pañcarātrāt/
ṣaḍrātrādvau mārutottho nihanyānmithyācārāt paittikaḥ sadya eva//
6.6.21
kaṇḍūpadehāśruyutaḥ pakvodumbarasannibhaḥ/
dāhasaṃharṣatāmratvaśophanistodagauravaiḥ//
6.6.22
juṣṭo muhuḥ sraveccāsramuṣṇaśītāmbu picchilam/
saṃrambhī pacyate yaśca netrapākaḥ saśophajaḥ//
6.6.23
śophahīnāni liṅgāni netrapāke tvaśophaje/
upekṣaṇādakṣi yadā+adhimantho vātātmakaḥ sādayati prasahya/
rujābhirugrābhirasādhya eṣa hatādhimanthaḥ khalu nāma rogaḥ//
6.6.24
antaḥsirāṇāṃ śvasanaḥ sthito dṛṣṭiṃ pratikṣipan/
hatādhimanthaṃ janayettamasādhyaṃ vidurbudhāḥ//
6.6.25
pakṣmadvayākṣibhruvamāśritastu yannānilaḥ saṃcarati praduṣṭaḥ/
paryāyaśaścāpi rujaḥ karoti taṃ vātaparyāyamudāharanti//
6.6.26
yat kūṇitaṃ dāruṇarūkṣavartma vilokane cāviladarśanaṃ yat/
sudāruṇaṃ yat pratibodhane ca śuṣkākṣipākopahataṃ tadakṣi//
6.6.27
yasyāvaṭūkarṇaśirohanustho manyāgato vā+apyanilo+anyato vā/
kuryādrujo+ati bhruvi locane vā tamanyatovātamudāharanti//
6.6.28
amlena bhuktena vidāhinā ca saṃchādyate sarvata eva netram/
śophānvitaṃ lohitakaiḥ sanīlairetādṛgamlādhyuṣitaṃ vadanti//
6.6.29
avedanā vā+api savedanā vā yasyākṣirājyo hi bhavanti tāmrāḥ/
muhurvirajyanti ca tāḥ samantād vyādhiḥ sirotpāta iti pradiṣṭaḥ//
6.6.30
mohāt sirotpāta upekṣitastu jāyeta rogastu sirāpraharṣaḥ/
tāmrācchamasraṃ† sravati pragāḍhaṃ tathā na śaknotyabhivīkṣituṃ ca//
6.6.30_1
iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantre sarvagatarogavijñānīyo nāma ṣaṣṭho+adhyāyaḥ //6//
Linked texts (4)
- Mādhavanidāna (Rugviniścaya) — Mādhavakara, Sanskrit
- Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) — Vaṅgasena, Sanskrit
- Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Basavarājīya — Nīlakaṇṭhakoṭṭūru Basavarāja 1500, Sanskrit