Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 6.6: ṣaṣṭho+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.6

Language
Sanskrit

ṣaṣṭho+adhyāyaḥ/

6.6.1

athātaḥ sarvagatarogavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.6.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.6.3

syandāstu catvāra ihopadiṣṭāstāvanta eveha tathā+adhimanthāḥ/
śophānvito+aśophayutaśca pākāvityevamete daśa saṃpradiṣṭāḥ//

6.6.4

hatādhimantho+anilaparyayaśca śuṣkākṣipāko+anyata eva vātaḥ/
dṛṣṭistatathā+amlādhyuṣitā sirāṇāmutpātaharṣāvapi sarvabhāgāḥ//

6.6.5

prāyeṇa sarve nayanāmayāstu bhavantyabhiṣyandanimittamūlāḥ/
tasmādabhiṣyandamudīryamāṇamupācaredāśu hitāya dhīmān//

6.6.6

nistodanaṃ stambhanaromaharṣasaṅgharṣapāruṣyaśirobhitāpāḥ/
viśuṣkabhāvaḥ śiśirāśrutā ca vātābhipanne nayane bhavanti//

6.6.7

dāhaprapākau śiśirābhinandā dhūmāyanaṃ bāṣpasamucchrayaśca/
uṣṇāśrutā pītakanetratā ca pittābhipanne nayane bhavanti//

6.6.8

uṣṇābhinandā gurutā+akṣiśophaḥ kaṇḍūpadehau sitatā+atiśaityam/
srāvo muhuḥ picchila eva cāpi kaphābhipanne nayane bhavanti//

6.6.9

tāmrāśrutā lohitanetratā ca rājyaḥ samantādatilohitāśca/
pittasya liṅgāni ca yāni tāni raktābhipanne nayane bhavanti//

6.6.10

vṛddhairetairabhiṣyandairnarāṇāmakriyāvatām/
tāvantastvadhimanthāḥ syurnayane tīvravedanāḥ//

6.6.11

utpāṭyata ivātyarthaṃ netraṃ nirmathyate tathā/
śiraso+ardhaṃ ca taṃ vidyādadhimanthaṃ svalakṣaṇaiḥ//

6.6.12

netramutpāṭyata iva mathyate+araṇivacca yat/
saṅgharṣatodanirbhedamāṃsasaṃrabdhamāvilam//

6.6.13

kuñcanāsphoṭanādhmānavepathuvyathanairyutam/
śiraso+ardhaṃ ca yena syādadhimanthaḥ sa mārutāt//

6.6.14

raktarājicitaṃ srāvi vahninevāvadahyate/
yakṛtpiṇḍopamaṃ dāhi kṣāreṇāktamiva kṣatam//

6.6.15

prapakvocchūnavartmāntaṃ sasvedaṃ pītadarśanam/
mūrcchāśirodāhayutaṃ pittenākṣyadhimanthitam//

6.6.16

śophavannātisaṃrabdhaṃ srāvakaṇḍūsamanvitam/
śaityagauravapaicchilyadūṣikāharṣaṇānvitam//

6.6.17

rūpaṃ paśyati duḥkhena pāṃśupūrṇamivāvilam/
nāsādhmānaśiroduḥkhayutaṃ śleṣmādhimanthitam//

6.6.18

bandhujīvapratīkāśaṃ tāmyati sparśanākṣamam/
raktāsrāvaṃ sanistodaṃ paśyatyagninibhā diśaḥ//

6.6.19

raktāmagnāriṣṭavacca kṛṣṇabhāgaśca lakṣyate/
yaddīptaṃ raktaparyantaṃ tadraktenādhimanthitam//

6.6.20

hanyādṛṣṭiṃ saptarātrāt kaphottho+adhīmantho+asṛksaṃbhavaḥ pañcarātrāt/
ṣaḍrātrādvau mārutottho nihanyānmithyācārāt paittikaḥ sadya eva//

6.6.21

kaṇḍūpadehāśruyutaḥ pakvodumbarasannibhaḥ/
dāhasaṃharṣatāmratvaśophanistodagauravaiḥ//

6.6.22

juṣṭo muhuḥ sraveccāsramuṣṇaśītāmbu picchilam/
saṃrambhī pacyate yaśca netrapākaḥ saśophajaḥ//

6.6.23

śophahīnāni liṅgāni netrapāke tvaśophaje/
upekṣaṇādakṣi yadā+adhimantho vātātmakaḥ sādayati prasahya/
rujābhirugrābhirasādhya eṣa hatādhimanthaḥ khalu nāma rogaḥ//

6.6.24

antaḥsirāṇāṃ śvasanaḥ sthito dṛṣṭiṃ pratikṣipan/
hatādhimanthaṃ janayettamasādhyaṃ vidurbudhāḥ//

6.6.25

pakṣmadvayākṣibhruvamāśritastu yannānilaḥ saṃcarati praduṣṭaḥ/
paryāyaśaścāpi rujaḥ karoti taṃ vātaparyāyamudāharanti//

6.6.26

yat kūṇitaṃ dāruṇarūkṣavartma vilokane cāviladarśanaṃ yat/
sudāruṇaṃ yat pratibodhane ca śuṣkākṣipākopahataṃ tadakṣi//

6.6.27

yasyāvaṭūkarṇaśirohanustho manyāgato vā+apyanilo+anyato vā/
kuryādrujo+ati bhruvi locane vā tamanyatovātamudāharanti//

6.6.28

amlena bhuktena vidāhinā ca saṃchādyate sarvata eva netram/
śophānvitaṃ lohitakaiḥ sanīlairetādṛgamlādhyuṣitaṃ vadanti//

6.6.29

avedanā vā+api savedanā vā yasyākṣirājyo hi bhavanti tāmrāḥ/
muhurvirajyanti ca tāḥ samantād vyādhiḥ sirotpāta iti pradiṣṭaḥ//

6.6.30

mohāt sirotpāta upekṣitastu jāyeta rogastu sirāpraharṣaḥ/
tāmrācchamasraṃ† sravati pragāḍhaṃ tathā na śaknotyabhivīkṣituṃ ca//

6.6.30_1

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantre sarvagatarogavijñānīyo nāma ṣaṣṭho+adhyāyaḥ //6//

Linked texts (4)