The Compendium of Suśruta 6.60: ṣaṣṭitamo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 6.60
- Language
- Sanskrit
ṣaṣṭitamo+adhyāyaḥ/
6.60.1
athāto+amānuṣopasargapratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
6.60.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
6.60.3
niśācarebhyo rakṣyastu nityameva kṣatāturaḥ/
iti yat prāgabhihitaṃ vistarastasya vakṣyate//
6.60.4
guhyānāgatavijñānamanavasthā+asahiṣṇutā/
kriyā vā+amānuṣī yasmin sagrahaḥ parikīrtyate//
6.60.5
aśuciṃ bhinnamaryādaṃ kṣataṃ vā yadi vā+akṣatam/
hiṃsyurhiṃsāvihārārthaṃ satkārārthamathāpi vā//
6.60.6
asaṅkhyeyā grahagaṇā grahādhipatayastu ye/
vyajyante vividhākārā bhidyante te tathā+aṣṭadhā//
6.60.7
devāstathā śatrugaṇāśca teṣāṃ gandharvayakṣāḥ pitaro bhujaṅgāḥ/
rakṣāṃsi yā cāpi piśācajātireṣo+aṣṭako devagaṇo grahākhyaḥ//
6.60.8
saṃtuṣṭaḥ śucirapi ceṣṭagandhamālyo nistandrī hyavitathasaṃskṛtaprabhāṣī/
tejasvī sthiranayano varapradātā brahmaṇyo bhavati naraḥ sa devajuṣṭaḥ//
6.60.9
saṃsvedī dvijagurudevadoṣavaktā jihmākṣo vigatabhayo vimārgadṛṣṭiḥ/
santuṣṭo bhavati na cānnapānajātairduṣṭātmā bhavati ca devaśatrujuṣṭaḥ//
6.60.10
hṛṣṭātmā pulinavanāntaropasevī svācāraḥ priyaparigītagandhamālyaḥ/
nṛtyan vai prahasati cāru cālpaśabdaṃ gandharvagrahaparipīḍito manuṣyaḥ//
6.60.11
tāmrākṣaḥ priyatanuraktavastradhārī gambhīro †drutamatiralpavāk sahiṣśuḥ/
tejasvī vadati ca kiṃ dadāmi kasmai yo yakṣagrahaparipīḍito manuṣyaḥ//
6.60.12
pretebhyo visṛjati saṃstareṣu piṇḍān śāntātmā jalamapi cāpasavyavastraḥ/
māṃsepsustilaguḍapāyasābhikāmastadbhukto† bhavati pitṛgrahābhibhūtaḥ//
6.60.13
bhūmau yaḥ prasarati sarpavat kadācit sṛkkiṇyau vilikhati† jihvayā tathaiva/
nidrālurguḍamadhudugdhapāyasepsurvijñeyo bhavati bhujaṅgamena juṣṭaḥ//
6.60.14
māṃsāsṛgvividhasurāvikāralipsurnirlajjo bhṛśamatiniṣṭhuro+atiśūraḥ/
krodhālurvipulabalo niśāvihārī śaucadviḍ bhavati ca rakṣasā gṛhītaḥ//
6.60.15
uddhastaḥ kṛśaparuṣaścirapralāpī durgandho bhṛśamaśucistathā+atilolaḥ/
bahvāśī vijanahimāmburātrisevī †vyāvigno bhramati rudan piśācajuṣṭaḥ//
6.60.16
sthūlākṣastvaritagatiḥ svaphenalehī nidrāluḥ patati ca kampate ca yo+ati/
yaścādridviradanagādivicyutaḥ san saṃsṛṣṭo na bhavati vārdhakena juṣṭaḥ//
6.60.17
devagrahāḥ paurṇamāsyāmasurāḥ sandhyayorapi/
gandharvāḥ prāyaśo+aṣṭamyāṃ yakṣāśca pratipadyatha//
6.60.18
kṛṣṇakṣaye ca pitaraḥ paścamyāmapi coragāḥ/
rakṣāṃsi niśi paiśācāścaturdaśyāṃ viśanti ca//
6.60.19
darpaṇādīn yathā chāyā śītoṣṇaṃ prāṇino yathā/
svamaṇiṃ bhāskarasyosrā yathā dehaṃ ca dehadhṛk/
viśanti ca na dṛśyante grahāstadvaccharīriṇam//
6.60.20
tapāṃsi tīvrāṇi tathaiva dānaṃ vratāni dharmo niyamāśca satyam/
guṇāstathā+aṣṭāvapi teṣu nityā vyastāḥ samastāśca yathāprabhāvam//
6.60.21
na te manuṣyaiḥ saha saṃviśanti na vā manuṣyān kvacidāviśanti/
ye tvāviśantīti vadanti mohātte bhūtavidyāviṣayādapohyāḥ//
6.60.22
teṣāṃ grahāṇāṃ paricārakā ye koṭīsahasrāyutapadmasaṃkhyāḥ/
asṛgvasāmāṃsabhujaḥ subhīmā niśāvihārāśca tamāviśanti//
6.60.23
niśācarāṇāṃ teṣāṃ hi ye devagaṇamāśritāḥ/
te tu tatsattvasaṃsargādvijñeyāstu tadañjanāḥ//
6.60.24
devagrahā iti punaḥ procyante+aśucayaśca† ye/
devavacca namasyante pratyarthyante ca devavat//
6.60.25
†svāmiśīlakriyācārāḥ krama eṣa surādiṣu/
nirṛteryā duhitarastāsāṃ sa prasavaḥ smṛtaḥ//
6.60.26
satyatvādapavṛtteṣu vṛttisteṣāṃ gaṇaiḥ kṛtā/
hiṃsāvihārā ye keciddevabhāvabhupāśritāḥ†//
6.60.27
bhūtānīti kṛtā saṃjñā teṣāṃ saṃjñāpravaktṛbhiḥ/
grahasaṃjñāni bhūtāni yasmādvettyanayā bhiṣak//
6.60.28
vidyayā bhūtavidyātvamata eva nirucyate/
teṣāṃ śāntyarthamanvicchan vaidyastu susamāhitaḥ//
6.60.29
japaiḥ saniyamairhomairārabheta cikitsitum/
raktāni gandhamālyāni bījāni madhusarpiṣī//
6.60.30
bhakṣyāśca sarve sarveṣāṃ sāmānyo vidhirucyate/
vastrāṇi gandhamālyāni māṃsāni† rudhirāṇi ca//
6.60.31
yāni yeṣāṃ yatheṣṭāni tāni tebhyaḥ pradāpayet/
hiṃsanti manujān yeṣu prāyaśo divaseṣu tu//
6.60.32
dineṣu teṣu deyāni tadbhūtavinivṛttaye/
devagrahe devagṛhe hutvā+agniṃ prāpayed(dāpayed)balim//
6.60.33
kuśasvastikapūpājyacchatrapāyasasaṃbhṛtam/
asurāya yathākālaṃ vidadhyāccatvarādiṣu//
6.60.34
gandharvasya gavāṃ madhye †madyamāṃsāmbujāṅgalam/
hṛdye veśmani yakṣasya kulmāṣāsṛksurādibhiḥ//
6.60.35
atimuktakakundābjaiḥ puṣpaiśca vitaredbalim/
nadyāṃ pitṛgrahāyeṣṭaṃ kuśāstaraṇabhūṣitam//
6.60.36
tatraivopahareccāpi nāgāya vividhaṃ balim/
catuṣpathe rākṣasasya bhīmeṣu gahaneṣu vā//
6.60.37
śūnyāgāre piśācasya tīvraṃ balimupāharet/
pūrvamācaritairmantrairbhūtavidyānidarśitaiḥ//
6.60.38
na śakyā balibhirjetuṃ yogaistān samupācaret/
ajarkṣacarmaromāṇi śalyakolūkayostathā//
6.60.39
hiṅguṃ mūtraṃ ca bastasya dhūmamasya prayojayet/
etena śāmyati kṣipraṃ balavānapi yo grahaḥ//
6.60.40
gajāhvapippalīmūlavyoṣāmalakasarṣapān/
godhānakulamārjāraṛṣyapittaprapeṣitān†//
6.60.41
nasyābhyañjanasekeṣu vidadhyādyogatattvavit/
svarāśvāśvatarolūkakarabhaśvaśṛgālajam//
6.60.42
purīṣaṃ †gṛdhrakākānāṃ varāhasya ca peṣayet/
bastamūtreṇa tatsiddhaṃ tailaṃ syāt pūrvavaddhitam//
6.60.43
śirīṣabījaṃ laśunaṃ śuṇṭhīṃ siddhārthakaṃ vacām/
mañjiṣṭhāṃ rajanīṃ kṛṣṇāṃ bastamūtreṇa peṣayet//
6.60.44
vartyaśchāyāviśuṣkāstāḥ sapittā nayanāñjanam/
naktamālaphalaṃ vyoṣaṃ mūlaṃ śyonākabilvayoḥ//
6.60.45
haridre ca kṛtā vartyaḥ pūrvavannayanāñjanam/
saindhavaṃ kaṭukāṃ hiṅguṃ vayaḥsthāṃ ca vacāmapi/
bastamūtreṇa saṃpiṣṭaṃ matsyapittena pūrvavat//
6.60.46
ye ye grahā na sidhyanti sarveṣāṃ nayanāñjanam/
pūrāṇasarpirlaśunaṃ hiṅgu siddhārthakaṃ vacā//
6.60.47
golomī cājalomī ca bhūtakeśī jaṭā tathā/
kukkuṭā sarpagandhā ca tathā kāṇavikāṇike//
6.60.48
vajraprokt↠vayaḥsthā ca śṛṅgī mohanavallikā/
arkamūlaṃ trikaṭukaṃ latā srotojamañjanam//
6.60.49
naipālī haritālaṃ ca rakṣoghnā ye ca kīrtitāḥ/
siṃhavyāghrarkṣamārjāradvīpivājigavāṃ tathā//
6.60.50
śvāvicchalyakagodhānāmuṣṭrasya nakulasya ca/
viṭtvagromavasāmūtraraktapittanakhādayaḥ//
6.60.51
asmin varge bhiṣak kuryāttailāni ca ghṛtāni ca/
pānābhyañjananasyeṣu tāni yojyāni jānatā//
6.60.52
avapīḍe+añjane caiva vidadhyādguṭikīkṛtam/
vidadhīta parīṣeke kvathitaṃ cūrṇitaṃ tathā//
6.60.53
uddhūlane ślakṣṇapiṣṭaṃ pradehe cāvacārayet/
eṣa sarvavikārāṃstu mānasānaparājitaḥ//
6.60.54
hanyādalpena kālena snehādirapi ca †kramaḥ/
na †cācaukṣaṃ prayuñjīta prayogaṃ devatāgrahe//
6.60.55
ṛte piśācādanyatra pratikūlaṃ na cācaret/
vaidyāturau nihanyuste dhruvaṃ kruddhā majaujasaḥ//
6.60.56
hitāhitīye yaccoktaṃ nityameva samācaret/
tataḥ prāpsyati siddhiṃ ca yaśaśca vipulaṃ bhiṣak//
6.60.56_1
iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate nāma (prathamo+adhyāyaḥ, āditaḥ) ṣaṣṭitamo+adhyāyaḥ //60//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit
Linked texts (2)
- Southern recension — Sanskrit
- Basavarājīya — Nīlakaṇṭhakoṭṭūru Basavarāja 1500, Sanskrit