Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 6.62: dviṣaṣṭitamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.62

Language
Sanskrit

dviṣaṣṭitamo+adhyāyaḥ/

6.62.1

athāta unmādapratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.62.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.62.3

madayantyuddhatā(madayantyudgatā) doṣā yasmādunmārgamāśritāḥ†/
mānaso+ayamato vyādhirunmāda iti kīrtitaḥ†//

6.62.4

ekaikaśaḥ† samastaiśca doṣairatyarthamūrcchitaiḥ/
mānasena ca duḥkhena sa pañcavidha ucyate//

6.62.5

viṣādbhavati ṣaṣṭhaśca yathāsvaṃ tatra bheṣajam/
sa cāpravṛddhastaruṇo madasaṃjñāṃ bibharti ca//

6.62.6

mohodvegau svanaḥ śrotre gātrāṇāmapakarṣaṇam/
atyutsāho+aruciścānne svapne kaluṣabhojanam†//

6.62.7

vāyunonmathanaṃ cāpi †bhramaścakragatasya vā/
yasya syādacireṇaiva unmādaṃ so+adhigacchati//

6.62.8

rūkṣacchaviḥ paruṣavāgdhamanītato vā †śītāturaḥ kṛśatanuḥ sphuritāṅgasandhiḥ/
āsphoṭayasyaṭati gāyati nṛtyaśīlo vikrośati bhramati cāpyanilaprakopāt//

6.62.9

tṛṭsvedadāhabahulo bahubhigvinidrāśchāyāhimānilajalāntavihārasevī/
tīkṣṇo himāmbuni caye+api sa vahniśaṅkī pittāddivā nabhasi paśyati tārakāśca//

6.62.10

chardyagnisādasadanārucikāsayukto yoṣidviviktaratiralpamatipracāraḥ/
nidrāparo+alpakathano+alpabhuguṣṇasevī rātrau bhṛśaṃ bhavati cāpi kaphaprakopāt//

6.62.11

sarvātmake pavanapittakaphā yathāsvaṃ saṃharṣitā iva ca liṅgamudīrayanti//

6.62.12

caurairnarendrapuruṣairaribhistathā+anyairvitrāsitasya dhanabāndhavasaṃkṣayādvā/
gāḍhaṃ kṣate manasi ca priyayā riraṃsorjāyeta cotkaṭataro manaso vikāraḥ//

6.62.13

citraṃ sa jalpati manonugataṃ visaṃjño gāyatyatho hasati roditi †mūḍhasaṃjñaḥ/
raktekṣaṇo hatabalendriyabhāḥ sudīnaḥ śyāvānano viṣakṛto†+atha bhavet parāsuḥ//

6.62.14

snigdhaṃ svinnaṃ tu manujamunmādārtaṃ viśodhayet/
tīkṣṇairubhayatobhāgaiḥ śirasaśca virecanaiḥ//

6.62.15

vividhairavapīḍaiśca sarṣapasnehasaṃyutaiḥ/
yojayitvā tu taccūrṇaṃ ghrāṇe †tasya prayojayet//

6.62.16

satataṃ dhūpayeccainaṃ śvagomāṃsaiḥ supūtibhiḥ/
sarṣapānāṃ ca tailena nasyābhyaṅgau hitau sadā//

6.62.17

darśayedadbhutānyasya vadennāśaṃ priyasya vā/
bhīmākārairnarairnāgairdāntairvyālaiśca nirviṣaiḥ//

6.62.18

bhīṣayet saṃyataṃ pāśaiḥ kaśābhirvā+atha tāḍayet/
yantrayitvā suguptaṃ vā trāsayettaṃ tṛṇāgninā//

6.62.19

jalena tarjayedvā+api rajjughātairvibhāvayet/
balavāṃścāpi saṃrakṣet jale+antaḥ parivāsayet/
pratudedārayā cainaṃ marmāghātaṃ vivarjayet/
veśmano+antaḥ praviśyainaṃ rakṣaṃstadveśma dīpayet//

6.62.20

sāpidhāne †jaratkūpe satataṃ vā nivāsayet/
tryahāttryahādyavāgūśca †tarpaṇān vā pradāpayet//

6.62.21

kevalānambuyuktān vā kulmāṣān vā bahuśrutaḥ/
hṛdyaṃ yaddīpanīyaṃ ca tatpathyaṃ tasya bhojayet(yojayet)//

6.62.22

(viḍaṅgatriphalāmustamañjiṣṭhādāḍimotpalaiḥ/
śyāmailavālukailābhiścandanāmaradārubhiḥ//

6.62.23

barhiṣṭharajanīkuṣṭhaparṇinīsārivādvayaiḥ/
hareṇukātrivṛddantīvacātālīsakeśaraiḥ//

6.62.24

dvikṣīraṃ sādhitaṃ sarpirmālatīkusumaiḥ saha/
gulmakāsajvaraśvāsakṣayonmādanivāraṇam//

6.62.25

etadeva hi saṃpakvaṃ jīvanīyopasaṃbhṛtam/
caturguṇena dugdhena mahākalyāṇamucyate//

6.62.26

apasmāraṃ grahaṃ śoṣaṃ klaibyaṃ kārśyamabījatām/
ghṛtametannihantyāśu ye cādau gaditā gadāḥ//

6.62.27

barhiṣṭhakuṣṭhamañjiṣṭhākaṭukailāniśāhvayaiḥ/
tagaratriphalāhiṅguvājigandhāmaradrumaiḥ//

6.62.28

vacā+ajamodākākolīmedāmadhukapadmakaiḥ/
saśarkaraṃ hitaṃ sarpiḥ pakvaṃ kṣīracaturguṇam//

6.62.29

bālānāṃ grahajuṣṭānāṃ puṃsāṃ duṣṭālparetasām/
khyātaṃ phalaghṛtaṃ strīṇāṃ vandhyānāṃ cāśu garbhadam//)

6.62.30

brahmīmaindrīṃ viḍaṅgāni vyoṣaṃ hiṅgu surāṃ jaṭhām/
viṣaghnīṃ laśunaṃ rāsnāṃ viśalyāṃ surasāṃ vacām//

6.62.31

jyotiṣmatīṃ †nāgaraṃ ca anantāmabhayāṃ tathā/
saurāṣṭrīṃ ca samāṃśāni †gajamūtreṇa peṣayet//

6.62.32

chāyāviśuṣkāstadvartīryojayedvidhikovidaḥ/
avapīḍe+añjane+abhyaṅge nasye dhūme pralepane//

6.62.33

uropāṅgalalāṭeṣu sirāścāsya vimokṣayet/
apasmārakriyāṃ cāpi grahoddiṣṭāṃ ca kārayet//

6.62.34

śāntadoṣaṃ viśuddhaṃ ca snehabastibhirācaret/
unmādeṣu ca sarveṣu kuryāccattaprasādanam/
mṛdupūrvāṃ made+apyevaṃ kriyāṃ mṛdvīṃ prayojayet//

6.62.35

śokaśalyaṃ vyapanayedunmāde pañcame bhiṣak/
viṣaje mṛdupūrvāṃ ca viṣaghnīṃ kārayet kriyām//

6.62.35_1

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate bhūtavidyātantre unmādapratiṣedho nāma (tṛtīyo+adhyāyaḥ, āditaḥ) dviṣaṣṭitamo+adhyāyaḥ //62//

Commentaries (1)