The Compendium of Suśruta 6.62: dviṣaṣṭitamo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 6.62
- Language
- Sanskrit
dviṣaṣṭitamo+adhyāyaḥ/
6.62.1
athāta unmādapratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
6.62.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
6.62.3
madayantyuddhatā(madayantyudgatā) doṣā yasmādunmārgamāśritāḥ†/
mānaso+ayamato vyādhirunmāda iti kīrtitaḥ†//
6.62.4
ekaikaśaḥ† samastaiśca doṣairatyarthamūrcchitaiḥ/
mānasena ca duḥkhena sa pañcavidha ucyate//
6.62.5
viṣādbhavati ṣaṣṭhaśca yathāsvaṃ tatra bheṣajam/
sa cāpravṛddhastaruṇo madasaṃjñāṃ bibharti ca//
6.62.6
mohodvegau svanaḥ śrotre gātrāṇāmapakarṣaṇam/
atyutsāho+aruciścānne svapne kaluṣabhojanam†//
6.62.7
vāyunonmathanaṃ cāpi †bhramaścakragatasya vā/
yasya syādacireṇaiva unmādaṃ so+adhigacchati//
6.62.8
rūkṣacchaviḥ paruṣavāgdhamanītato vā †śītāturaḥ kṛśatanuḥ sphuritāṅgasandhiḥ/
āsphoṭayasyaṭati gāyati nṛtyaśīlo vikrośati bhramati cāpyanilaprakopāt//
6.62.9
tṛṭsvedadāhabahulo bahubhigvinidrāśchāyāhimānilajalāntavihārasevī/
tīkṣṇo himāmbuni caye+api sa vahniśaṅkī pittāddivā nabhasi paśyati tārakāśca//
6.62.10
chardyagnisādasadanārucikāsayukto yoṣidviviktaratiralpamatipracāraḥ/
nidrāparo+alpakathano+alpabhuguṣṇasevī rātrau bhṛśaṃ bhavati cāpi kaphaprakopāt//
6.62.11
sarvātmake pavanapittakaphā yathāsvaṃ saṃharṣitā iva ca liṅgamudīrayanti//
6.62.12
caurairnarendrapuruṣairaribhistathā+anyairvitrāsitasya dhanabāndhavasaṃkṣayādvā/
gāḍhaṃ kṣate manasi ca priyayā riraṃsorjāyeta cotkaṭataro manaso vikāraḥ//
6.62.13
citraṃ sa jalpati manonugataṃ visaṃjño gāyatyatho hasati roditi †mūḍhasaṃjñaḥ/
raktekṣaṇo hatabalendriyabhāḥ sudīnaḥ śyāvānano viṣakṛto†+atha bhavet parāsuḥ//
6.62.14
snigdhaṃ svinnaṃ tu manujamunmādārtaṃ viśodhayet/
tīkṣṇairubhayatobhāgaiḥ śirasaśca virecanaiḥ//
6.62.15
vividhairavapīḍaiśca sarṣapasnehasaṃyutaiḥ/
yojayitvā tu taccūrṇaṃ ghrāṇe †tasya prayojayet//
6.62.16
satataṃ dhūpayeccainaṃ śvagomāṃsaiḥ supūtibhiḥ/
sarṣapānāṃ ca tailena nasyābhyaṅgau hitau sadā//
6.62.17
darśayedadbhutānyasya vadennāśaṃ priyasya vā/
bhīmākārairnarairnāgairdāntairvyālaiśca nirviṣaiḥ//
6.62.18
bhīṣayet saṃyataṃ pāśaiḥ kaśābhirvā+atha tāḍayet/
yantrayitvā suguptaṃ vā trāsayettaṃ tṛṇāgninā//
6.62.19
jalena tarjayedvā+api rajjughātairvibhāvayet/
balavāṃścāpi saṃrakṣet jale+antaḥ parivāsayet/
pratudedārayā cainaṃ marmāghātaṃ vivarjayet/
veśmano+antaḥ praviśyainaṃ rakṣaṃstadveśma dīpayet//
6.62.20
sāpidhāne †jaratkūpe satataṃ vā nivāsayet/
tryahāttryahādyavāgūśca †tarpaṇān vā pradāpayet//
6.62.21
kevalānambuyuktān vā kulmāṣān vā bahuśrutaḥ/
hṛdyaṃ yaddīpanīyaṃ ca tatpathyaṃ tasya bhojayet(yojayet)//
6.62.22
(viḍaṅgatriphalāmustamañjiṣṭhādāḍimotpalaiḥ/
śyāmailavālukailābhiścandanāmaradārubhiḥ//
6.62.23
barhiṣṭharajanīkuṣṭhaparṇinīsārivādvayaiḥ/
hareṇukātrivṛddantīvacātālīsakeśaraiḥ//
6.62.24
dvikṣīraṃ sādhitaṃ sarpirmālatīkusumaiḥ saha/
gulmakāsajvaraśvāsakṣayonmādanivāraṇam//
6.62.25
etadeva hi saṃpakvaṃ jīvanīyopasaṃbhṛtam/
caturguṇena dugdhena mahākalyāṇamucyate//
6.62.26
apasmāraṃ grahaṃ śoṣaṃ klaibyaṃ kārśyamabījatām/
ghṛtametannihantyāśu ye cādau gaditā gadāḥ//
6.62.27
barhiṣṭhakuṣṭhamañjiṣṭhākaṭukailāniśāhvayaiḥ/
tagaratriphalāhiṅguvājigandhāmaradrumaiḥ//
6.62.28
vacā+ajamodākākolīmedāmadhukapadmakaiḥ/
saśarkaraṃ hitaṃ sarpiḥ pakvaṃ kṣīracaturguṇam//
6.62.29
bālānāṃ grahajuṣṭānāṃ puṃsāṃ duṣṭālparetasām/
khyātaṃ phalaghṛtaṃ strīṇāṃ vandhyānāṃ cāśu garbhadam//)
6.62.30
brahmīmaindrīṃ viḍaṅgāni vyoṣaṃ hiṅgu surāṃ jaṭhām/
viṣaghnīṃ laśunaṃ rāsnāṃ viśalyāṃ surasāṃ vacām//
6.62.31
jyotiṣmatīṃ †nāgaraṃ ca anantāmabhayāṃ tathā/
saurāṣṭrīṃ ca samāṃśāni †gajamūtreṇa peṣayet//
6.62.32
chāyāviśuṣkāstadvartīryojayedvidhikovidaḥ/
avapīḍe+añjane+abhyaṅge nasye dhūme pralepane//
6.62.33
uropāṅgalalāṭeṣu sirāścāsya vimokṣayet/
apasmārakriyāṃ cāpi grahoddiṣṭāṃ ca kārayet//
6.62.34
śāntadoṣaṃ viśuddhaṃ ca snehabastibhirācaret/
unmādeṣu ca sarveṣu kuryāccattaprasādanam/
mṛdupūrvāṃ made+apyevaṃ kriyāṃ mṛdvīṃ prayojayet//
6.62.35
śokaśalyaṃ vyapanayedunmāde pañcame bhiṣak/
viṣaje mṛdupūrvāṃ ca viṣaghnīṃ kārayet kriyām//
6.62.35_1
iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate bhūtavidyātantre unmādapratiṣedho nāma (tṛtīyo+adhyāyaḥ, āditaḥ) dviṣaṣṭitamo+adhyāyaḥ //62//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit