<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 6.6

# The Compendium of Suśruta 6.6: ṣaṣṭho+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.6

- **Language:** Sanskrit

### ṣaṣṭho+adhyāyaḥ/

### [6.6.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.1)

athātaḥ sarvagatarogavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [6.6.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [6.6.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.3)

syandāstu catvāra ihopadiṣṭāstāvanta eveha tathā+adhimanthāḥ/  
śophānvito+aśophayutaśca pākāvityevamete daśa saṃpradiṣṭāḥ//

### [6.6.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.4)

hatādhimantho+anilaparyayaśca śuṣkākṣipāko+anyata eva vātaḥ/  
dṛṣṭistatathā+amlādhyuṣitā sirāṇāmutpātaharṣāvapi sarvabhāgāḥ//

### [6.6.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.5)

prāyeṇa sarve nayanāmayāstu bhavantyabhiṣyandanimittamūlāḥ/  
tasmādabhiṣyandamudīryamāṇamupācaredāśu hitāya dhīmān//

### [6.6.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.6)

nistodanaṃ stambhanaromaharṣasaṅgharṣapāruṣyaśirobhitāpāḥ/  
viśuṣkabhāvaḥ śiśirāśrutā ca vātābhipanne nayane bhavanti//

### [6.6.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.7)

dāhaprapākau śiśirābhinandā dhūmāyanaṃ bāṣpasamucchrayaśca/  
uṣṇāśrutā pītakanetratā ca pittābhipanne nayane bhavanti//

### [6.6.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.8)

uṣṇābhinandā gurutā+akṣiśophaḥ kaṇḍūpadehau sitatā+atiśaityam/  
srāvo muhuḥ picchila eva cāpi kaphābhipanne nayane bhavanti//

### [6.6.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.9)

tāmrāśrutā lohitanetratā ca rājyaḥ samantādatilohitāśca/  
pittasya liṅgāni ca yāni tāni raktābhipanne nayane bhavanti//

### [6.6.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.10)

vṛddhairetairabhiṣyandairnarāṇāmakriyāvatām/  
tāvantastvadhimanthāḥ syurnayane tīvravedanāḥ//

### [6.6.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.11)

utpāṭyata ivātyarthaṃ netraṃ nirmathyate tathā/  
śiraso+ardhaṃ ca taṃ vidyādadhimanthaṃ svalakṣaṇaiḥ//

### [6.6.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.12)

netramutpāṭyata iva mathyate+araṇivacca yat/  
saṅgharṣatodanirbhedamāṃsasaṃrabdhamāvilam//

### [6.6.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.13)

kuñcanāsphoṭanādhmānavepathuvyathanairyutam/  
śiraso+ardhaṃ ca yena syādadhimanthaḥ sa mārutāt//

### [6.6.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.14)

raktarājicitaṃ srāvi vahninevāvadahyate/  
yakṛtpiṇḍopamaṃ dāhi kṣāreṇāktamiva kṣatam//

### [6.6.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.15)

prapakvocchūnavartmāntaṃ sasvedaṃ pītadarśanam/  
mūrcchāśirodāhayutaṃ pittenākṣyadhimanthitam//

### [6.6.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.16)

śophavannātisaṃrabdhaṃ srāvakaṇḍūsamanvitam/  
śaityagauravapaicchilyadūṣikāharṣaṇānvitam//

### [6.6.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.17)

rūpaṃ paśyati duḥkhena pāṃśupūrṇamivāvilam/  
nāsādhmānaśiroduḥkhayutaṃ śleṣmādhimanthitam//

### [6.6.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.18)

bandhujīvapratīkāśaṃ tāmyati sparśanākṣamam/  
raktāsrāvaṃ sanistodaṃ paśyatyagninibhā diśaḥ//

### [6.6.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.19)

raktāmagnāriṣṭavacca kṛṣṇabhāgaśca lakṣyate/  
yaddīptaṃ raktaparyantaṃ tadraktenādhimanthitam//

### [6.6.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.20)

hanyādṛṣṭiṃ saptarātrāt kaphottho+adhīmantho+asṛksaṃbhavaḥ pañcarātrāt/  
ṣaḍrātrādvau mārutottho nihanyānmithyācārāt paittikaḥ sadya eva//

### [6.6.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.21)

kaṇḍūpadehāśruyutaḥ pakvodumbarasannibhaḥ/  
dāhasaṃharṣatāmratvaśophanistodagauravaiḥ//

### [6.6.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.22)

juṣṭo muhuḥ sraveccāsramuṣṇaśītāmbu picchilam/  
saṃrambhī pacyate yaśca netrapākaḥ saśophajaḥ//

### [6.6.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.23)

śophahīnāni liṅgāni netrapāke tvaśophaje/  
upekṣaṇādakṣi yadā+adhimantho vātātmakaḥ sādayati prasahya/  
rujābhirugrābhirasādhya eṣa hatādhimanthaḥ khalu nāma rogaḥ//

### [6.6.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.24)

antaḥsirāṇāṃ śvasanaḥ sthito dṛṣṭiṃ pratikṣipan/  
hatādhimanthaṃ janayettamasādhyaṃ vidurbudhāḥ//

### [6.6.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.25)

pakṣmadvayākṣibhruvamāśritastu yannānilaḥ saṃcarati praduṣṭaḥ/  
paryāyaśaścāpi rujaḥ karoti taṃ vātaparyāyamudāharanti//

### [6.6.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.26)

yat kūṇitaṃ dāruṇarūkṣavartma vilokane cāviladarśanaṃ yat/  
sudāruṇaṃ yat pratibodhane ca śuṣkākṣipākopahataṃ tadakṣi//

### [6.6.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.27)

yasyāvaṭūkarṇaśirohanustho manyāgato vā+apyanilo+anyato vā/  
kuryādrujo+ati bhruvi locane vā tamanyatovātamudāharanti//

### [6.6.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.28)

amlena bhuktena vidāhinā ca saṃchādyate sarvata eva netram/  
śophānvitaṃ lohitakaiḥ sanīlairetādṛgamlādhyuṣitaṃ vadanti//

### [6.6.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.29)

avedanā vā+api savedanā vā yasyākṣirājyo hi bhavanti tāmrāḥ/  
muhurvirajyanti ca tāḥ samantād vyādhiḥ sirotpāta iti pradiṣṭaḥ//

### [6.6.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.30)

mohāt sirotpāta upekṣitastu jāyeta rogastu sirāpraharṣaḥ/  
tāmrācchamasraṃ† sravati pragāḍhaṃ tathā na śaknotyabhivīkṣituṃ ca//

### [6.6.30\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6.30_1)

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantre sarvagatarogavijñānīyo nāma ṣaṣṭho+adhyāyaḥ //6//

## Linked texts (4)

- [Mādhavanidāna (Rugviniścaya)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.madhavanidana.63.5) — Mādhavakara, Sanskrit
- [Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.vangasena.79.5) — Vaṅgasena, Sanskrit
- [Mādhavacikitsā](https://indike.org/pramana/in.med.nidana.madhavacikitsa.71.6) — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- [Basavarājīya](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.daksina.basavarajiya.p1916) — Nīlakaṇṭhakoṭṭūru Basavarāja 1500, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.6) · Pramāṇa
