Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 6.7: saptamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.7

Language
Sanskrit

saptamo+adhyāyaḥ/

6.7.1

athāto dṛṣṭigatarogavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.7.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.7.3

marūradalamātrāṃ tu pañcabhūtaprasādajām/
khadyotavisphuliṅgābhāmiddhāṃ† tejobhiravyayaiḥ//

6.7.4

āvṛtāṃ paṭalenākṣṇorbāhyena vivarākṛtim/
śītasātmyāṃ nṛṇāṃ dṛṣṭimāhurnayanacintakāḥ//

6.7.5

rogāṃstadāśrayān ghorān ṣaṭ ca ṣaṭ ca pracakṣmahe/
paṭalānupraviṣṭasya timirasya ca lakṣaṇam//

6.7.6

sirābhirabhisaṃprāpya viguṇo+abhyantare bhṛśam/
prathame paṭale doṣo yasya dṛṣṭau vyavathitaḥ//

6.7.7

avyaktāni sa rūpāṇi sarvāṇyeva prapaśyati/
dṛṣṭirbhṛśaṃ vihvalati dvitīyaṃ paṭalaṃ gate//

6.7.8

makṣikā maśakān keśāñjālakāni ca paśyati/
maṇḍalāni patākāṃśca marīcīḥ kuṇḍalāni ca//

6.7.9

†pariplavāṃśca vividhān varṣamabhraṃ tamāṃsi ca/
dūrasthānyapi rūpāṇi manyate ca samīpataḥ//

6.7.10

samīpasthāni dūre ca dṛṣṭergocaravibhramāt/
yatnavānapi cātyarthaṃ sūcīpāśaṃ na paśyati//

6.7.11

ūrdhvaṃ paśyati gādhastāttṛtīyaṃ paṭalaṃ gate/
mahāntyapi ca rūpāṇi cchāditānīva vāsasā//

6.7.12

karṇanāsākṣiyuktāni viparītāni vīkṣate†/
yathādoṣaṃ ca rajyeta dṛṣṭirdoṣe balīyasi//

6.7.13

adhaḥsthite samīpasthaṃ dūrasthaṃ coparisthite/
pārśvasthite tathā doṣe pārśvasthāni na paśyati//

6.7.14

samantataḥ sthite doṣe saṅkulānīva† paśyati/
dṛṣṭimadhyagate doṣe sa ekaṃ manyate dvidhā//

6.7.15

dvidhāsthite tridhā paśyedbahudhā cānavasthite/
timirākhyaḥ sa vai doṣaḥ caturthaṃ paṭalaṃ gataḥ//

6.7.16

ruṇaddhi sarvato dṛṣṭiṃ liṅganāśaḥ sa ucyate/
tasminnapi tamobhūte nātirūḍhe mahāgade//

6.7.17

candrādityau sanakṣatrāvantarīkṣe ca vidyutaḥ/
nirmalāni ca tejāṃsi bhrājiṣṇūni† ca paśyati//

6.7.18

sa eva liṅganāśastu nīlikākācasaṃjñitaḥ/
tatra vātena rūpāṇi bhramantīva sa paśyati//

6.7.19

āvilānyaruṇābhāni vyāviddhāni ca mānavaḥ/
pittenādityakhadyotaśakracāpataḍidguṇān//

6.7.20

śikhibarhavicitrāṇi nīlakṛṣṇāni paśyati/
kaphena paśyedrūpāṇi snigdhāni ca sitāni ca//

6.7.21

gauracāmaragaurāṇi śvetābhrapratimāni ca/
paśyedasūkṣmāṇyatyarthaṃ vyabhre caivābhrasaṃplavam//

6.7.22

salilaplāvitānīva parijāḍyāni mānavaḥ// tathā raktena raktāni tamāṃsi vividhāni ca//

6.7.23

haritaśyāvakṛṣṇāni dhūmadhūmrāṇi cekṣate/
sannipātena citrāṇi viplutāni ca paśyati//

6.7.24

bahudhā vā dvidhā vā+api sarvāṇyeva samantataḥ/
hīnādhikāṅgānyathavā jyotīṃṣyapi ca †paśyati//

6.7.25

pittaṃ kuryāt parimlāyi mūrcchitaṃ raktatejasā/
pītā diśastathodyantamādityamiva paśyati//

6.7.26

vikīryamāṇān khadyotairvṛkṣāṃstejobhireva ca/
vakṣyāmi ṣaḍvidhaṃ† rāgairliṅganāśamataḥ param//

6.7.27

rāgo+aruṇo mārutajaḥ pradiṣṭaḥ pittāt parimlāyyathavā+api nīlaḥ/
kaphāt sitaḥ śoṇitajastu raktaḥ samastadoṣo+atha vicitrarūpaḥ†//

6.7.28

raktajaṃ maṇḍalaṃ dṛṣṭau sthūlakācānalaprabham†/
parimlāyini roge syānmlāyyānīlaṃ ca maṇḍalam//

6.7.29

doṣakṣayāt kadācit syātsvayaṃ tatra ca darśanam/
aruṇaṃ maṇḍalaṃ vātāccañcalaṃ paruṣaṃ tathā//

6.7.30

pittānmaṇḍalamānīlaṃ kāṃsyābhaṃ pītameva vā/
śleṣmaṇā bahalaṃ snigdhaṃ śaṅkhakundendupāṇḍuram//

6.7.31

calatpadmapalāśasthaḥ śuklo bindurivāmbhasaḥ/
saṃkucatyātape+atyarthaṃ chāyāyāṃ vistṛto bhavet//

6.7.32

mṛdyamāne ca nayane maṇḍalaṃ tadvisarpati/
pravālapadmapatrābhaṃ maṇḍalaṃ śoṇitātmakam//

6.7.33

dṛṣṭirāgo bhaveccitro liṅganāśe tridoṣaje/
yathāsvaṃ doṣaliṅgāni sarveṣveva bhavanti hi//

6.7.34

ṣaḍ liṅganāśāḥ ṣaḍime ca rogā dṛṣṭyāśrayāḥ ṣaṭ ca ṣaḍeva ca syuḥ/
tathā naraḥ pittavidagdhadṛṣṭiḥ kaphena cānyastvatha dhūmadarśī//

6.7.35

yo hrasvajāḍyo†(hrasvajātyo) nakulāndhatā ca gambhīrasaṃjñā ca tathaiva dṛṣṭiḥ/
pittena duṣṭena gatena dṛṣṭiṃ pītā bhavedyasya narasya dṛṣṭiḥ//

6.7.36

pītāni rūpāṇi ca manyate yaḥ sa mānavaḥ pittavidagdhadṛṣṭiḥ/
prāpte tṛtīyaṃ paṭalaṃ tu doṣe divā na paśyenniśi vīkṣate ca//

6.7.37

(†rātrau sa śītānugṛhītadṛṣṭiḥ pittālpabhāvādapi tāni paśyet)/
tathā naraḥ śleṣmavidagdhadṛṣṭistānyeva śuklāni hi manyate tu//

6.7.38

triṣu sthitolpaḥ paṭaleṣu doṣo naktāndhyamāpādayati prasahya/
divā sa †sūryānugṛhītacakṣurīkṣeta rūpāṇi kaphālpabhāvāt//

6.7.39

śokajvarāyāsaśirobhitāpairabhyāhatā yasya narasya dṛṣṭiḥ/
sadhūmakān paśyati sarvabhāvāṃstaṃ dhūmadarśīti vadanti rogam//

6.7.40

sa †hrasvajāḍyo divaseṣu kṛcchrāddhrasvāni rūpāṇi ca yena paśyet/
vidyotate yena narasya dṛṣṭirdoṣābhipannā nakulasya yadvat//

6.7.41

citrāṇi rūpāṇi divā sa paśyet sa vai vikāro nakulāndhyasaṃjñaḥ/
dṛṣṭirvirūpā śvasanopasṛṣṭā saṅkucyate+abhyantarataśca yāti//

6.7.42

rujāvagāḍhā ca tamakṣirogaṃ gambhīriketi pravadanti tajjñāḥ/
bāhyau punardvāviha saṃpradiṣṭau nimittataścāpyanimittataśca//

6.7.43

nimittatastatra śirobhitāpājjñeyastvabhiṣyandanidarśanaiśca†/
surarṣigandharvamahoragāṇāṃ sandarśanenāpi ca bhāsvarāṇām//

6.7.44

hanyeta dṛṣṭirmanujasya yasya sa liṅganāśastvanimittasaṃjñaḥ/
tatrākṣi vispaṣṭamivāvabhāti vaidūryavarṇā vimalā ca dṛṣṭiḥ//

6.7.45

vidīryate sīdati hīyate vā nṛṇāmabhīghātahatā tu dṛṣṭiḥ//

6.7.46

ityete nayanagatā mayā vikārāḥ saṃkhyātāḥ pṛthagiha ṣaṭ ca saptatiśca/
eteṣāṃ pṛthagiha vistareṇa sarvaṃ vakṣye+ahaṃ tadanu cikitsitaṃ yathāvat//

6.7.46_1

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre dṛṣṭigatarogavijñānīyo nāma saptamo+adhyāyaḥ //7//

Commentaries (1)

Linked texts (4)