<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 6.7

# The Compendium of Suśruta 6.7: saptamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.7

- **Language:** Sanskrit

### saptamo+adhyāyaḥ/

### [6.7.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.1)

athāto dṛṣṭigatarogavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [6.7.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [6.7.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.3)

marūradalamātrāṃ tu pañcabhūtaprasādajām/  
khadyotavisphuliṅgābhāmiddhāṃ† tejobhiravyayaiḥ//

### [6.7.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.4)

āvṛtāṃ paṭalenākṣṇorbāhyena vivarākṛtim/  
śītasātmyāṃ nṛṇāṃ dṛṣṭimāhurnayanacintakāḥ//

### [6.7.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.5)

rogāṃstadāśrayān ghorān ṣaṭ ca ṣaṭ ca pracakṣmahe/  
paṭalānupraviṣṭasya timirasya ca lakṣaṇam//

### [6.7.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.6)

sirābhirabhisaṃprāpya viguṇo+abhyantare bhṛśam/  
prathame paṭale doṣo yasya dṛṣṭau vyavathitaḥ//

### [6.7.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.7)

avyaktāni sa rūpāṇi sarvāṇyeva prapaśyati/  
dṛṣṭirbhṛśaṃ vihvalati dvitīyaṃ paṭalaṃ gate//

### [6.7.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.8)

makṣikā maśakān keśāñjālakāni ca paśyati/  
maṇḍalāni patākāṃśca marīcīḥ kuṇḍalāni ca//

### [6.7.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.9)

†pariplavāṃśca vividhān varṣamabhraṃ tamāṃsi ca/  
dūrasthānyapi rūpāṇi manyate ca samīpataḥ//

### [6.7.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.10)

samīpasthāni dūre ca dṛṣṭergocaravibhramāt/  
yatnavānapi cātyarthaṃ sūcīpāśaṃ na paśyati//

### [6.7.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.11)

ūrdhvaṃ paśyati gādhastāttṛtīyaṃ paṭalaṃ gate/  
mahāntyapi ca rūpāṇi cchāditānīva vāsasā//

### [6.7.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.12)

karṇanāsākṣiyuktāni viparītāni vīkṣate†/  
yathādoṣaṃ ca rajyeta dṛṣṭirdoṣe balīyasi//

### [6.7.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.13)

adhaḥsthite samīpasthaṃ dūrasthaṃ coparisthite/  
pārśvasthite tathā doṣe pārśvasthāni na paśyati//

### [6.7.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.14)

samantataḥ sthite doṣe saṅkulānīva† paśyati/  
dṛṣṭimadhyagate doṣe sa ekaṃ manyate dvidhā//

### [6.7.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.15)

dvidhāsthite tridhā paśyedbahudhā cānavasthite/  
timirākhyaḥ sa vai doṣaḥ caturthaṃ paṭalaṃ gataḥ//

### [6.7.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.16)

ruṇaddhi sarvato dṛṣṭiṃ liṅganāśaḥ sa ucyate/  
tasminnapi tamobhūte nātirūḍhe mahāgade//

### [6.7.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.17)

candrādityau sanakṣatrāvantarīkṣe ca vidyutaḥ/  
nirmalāni ca tejāṃsi bhrājiṣṇūni† ca paśyati//

### [6.7.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.18)

sa eva liṅganāśastu nīlikākācasaṃjñitaḥ/  
tatra vātena rūpāṇi bhramantīva sa paśyati//

### [6.7.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.19)

āvilānyaruṇābhāni vyāviddhāni ca mānavaḥ/  
pittenādityakhadyotaśakracāpataḍidguṇān//

### [6.7.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.20)

śikhibarhavicitrāṇi nīlakṛṣṇāni paśyati/  
kaphena paśyedrūpāṇi snigdhāni ca sitāni ca//

### [6.7.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.21)

gauracāmaragaurāṇi śvetābhrapratimāni ca/  
paśyedasūkṣmāṇyatyarthaṃ vyabhre caivābhrasaṃplavam//

### [6.7.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.22)

salilaplāvitānīva parijāḍyāni mānavaḥ// tathā raktena raktāni tamāṃsi vividhāni ca//

### [6.7.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.23)

haritaśyāvakṛṣṇāni dhūmadhūmrāṇi cekṣate/  
sannipātena citrāṇi viplutāni ca paśyati//

### [6.7.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.24)

bahudhā vā dvidhā vā+api sarvāṇyeva samantataḥ/  
hīnādhikāṅgānyathavā jyotīṃṣyapi ca †paśyati//

### [6.7.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.25)

pittaṃ kuryāt parimlāyi mūrcchitaṃ raktatejasā/  
pītā diśastathodyantamādityamiva paśyati//

### [6.7.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.26)

vikīryamāṇān khadyotairvṛkṣāṃstejobhireva ca/  
vakṣyāmi ṣaḍvidhaṃ† rāgairliṅganāśamataḥ param//

### [6.7.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.27)

rāgo+aruṇo mārutajaḥ pradiṣṭaḥ pittāt parimlāyyathavā+api nīlaḥ/  
kaphāt sitaḥ śoṇitajastu raktaḥ samastadoṣo+atha vicitrarūpaḥ†//

### [6.7.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.28)

raktajaṃ maṇḍalaṃ dṛṣṭau sthūlakācānalaprabham†/  
parimlāyini roge syānmlāyyānīlaṃ ca maṇḍalam//

### [6.7.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.29)

doṣakṣayāt kadācit syātsvayaṃ tatra ca darśanam/  
aruṇaṃ maṇḍalaṃ vātāccañcalaṃ paruṣaṃ tathā//

### [6.7.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.30)

pittānmaṇḍalamānīlaṃ kāṃsyābhaṃ pītameva vā/  
śleṣmaṇā bahalaṃ snigdhaṃ śaṅkhakundendupāṇḍuram//

### [6.7.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.31)

calatpadmapalāśasthaḥ śuklo bindurivāmbhasaḥ/  
saṃkucatyātape+atyarthaṃ chāyāyāṃ vistṛto bhavet//

### [6.7.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.32)

mṛdyamāne ca nayane maṇḍalaṃ tadvisarpati/  
pravālapadmapatrābhaṃ maṇḍalaṃ śoṇitātmakam//

### [6.7.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.33)

dṛṣṭirāgo bhaveccitro liṅganāśe tridoṣaje/  
yathāsvaṃ doṣaliṅgāni sarveṣveva bhavanti hi//

### [6.7.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.34)

ṣaḍ liṅganāśāḥ ṣaḍime ca rogā dṛṣṭyāśrayāḥ ṣaṭ ca ṣaḍeva ca syuḥ/  
tathā naraḥ pittavidagdhadṛṣṭiḥ kaphena cānyastvatha dhūmadarśī//

### [6.7.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.35)

yo hrasvajāḍyo†(hrasvajātyo) nakulāndhatā ca gambhīrasaṃjñā ca tathaiva dṛṣṭiḥ/  
pittena duṣṭena gatena dṛṣṭiṃ pītā bhavedyasya narasya dṛṣṭiḥ//

### [6.7.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.36)

pītāni rūpāṇi ca manyate yaḥ sa mānavaḥ pittavidagdhadṛṣṭiḥ/  
prāpte tṛtīyaṃ paṭalaṃ tu doṣe divā na paśyenniśi vīkṣate ca//

### [6.7.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.37)

(†rātrau sa śītānugṛhītadṛṣṭiḥ pittālpabhāvādapi tāni paśyet)/  
tathā naraḥ śleṣmavidagdhadṛṣṭistānyeva śuklāni hi manyate tu//

### [6.7.38](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.38)

triṣu sthitolpaḥ paṭaleṣu doṣo naktāndhyamāpādayati prasahya/  
divā sa †sūryānugṛhītacakṣurīkṣeta rūpāṇi kaphālpabhāvāt//

### [6.7.39](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.39)

śokajvarāyāsaśirobhitāpairabhyāhatā yasya narasya dṛṣṭiḥ/  
sadhūmakān paśyati sarvabhāvāṃstaṃ dhūmadarśīti vadanti rogam//

### [6.7.40](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.40)

sa †hrasvajāḍyo divaseṣu kṛcchrāddhrasvāni rūpāṇi ca yena paśyet/  
vidyotate yena narasya dṛṣṭirdoṣābhipannā nakulasya yadvat//

### [6.7.41](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.41)

citrāṇi rūpāṇi divā sa paśyet sa vai vikāro nakulāndhyasaṃjñaḥ/  
dṛṣṭirvirūpā śvasanopasṛṣṭā saṅkucyate+abhyantarataśca yāti//

### [6.7.42](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.42)

rujāvagāḍhā ca tamakṣirogaṃ gambhīriketi pravadanti tajjñāḥ/  
bāhyau punardvāviha saṃpradiṣṭau nimittataścāpyanimittataśca//

### [6.7.43](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.43)

nimittatastatra śirobhitāpājjñeyastvabhiṣyandanidarśanaiśca†/  
surarṣigandharvamahoragāṇāṃ sandarśanenāpi ca bhāsvarāṇām//

### [6.7.44](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.44)

hanyeta dṛṣṭirmanujasya yasya sa liṅganāśastvanimittasaṃjñaḥ/  
tatrākṣi vispaṣṭamivāvabhāti vaidūryavarṇā vimalā ca dṛṣṭiḥ//

### [6.7.45](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.45)

vidīryate sīdati hīyate vā nṛṇāmabhīghātahatā tu dṛṣṭiḥ//

### [6.7.46](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.46)

ityete nayanagatā mayā vikārāḥ saṃkhyātāḥ pṛthagiha ṣaṭ ca saptatiśca/  
eteṣāṃ pṛthagiha vistareṇa sarvaṃ vakṣye+ahaṃ tadanu cikitsitaṃ yathāvat//

### [6.7.46\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7.46_1)

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre dṛṣṭigatarogavijñānīyo nāma saptamo+adhyāyaḥ //7//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.138.2) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

## Linked texts (4)

- [Mādhavanidāna (Rugviniścaya)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.madhavanidana.63.31) — Mādhavakara, Sanskrit
- [Mādhavacikitsā](https://indike.org/pramana/in.med.nidana.madhavacikitsa.71.33) — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- [Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.vangasena.79.227) — Vaṅgasena, Sanskrit
- [Basavarājīya](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.daksina.basavarajiya.p1942) — Nīlakaṇṭhakoṭṭūru Basavarāja 1500, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.7) · Pramāṇa
