<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.10.1-3 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Later Compendia, Diagnosis and Therapeutics](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha) › [Amritasagara](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara) › 10.1-3

# Amritasagara 10.1-3

Amṛtasāgara 10.1-3

- **Language:** Sanskrit

### [10.1-3](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.10.1-3)

āhāra bihārase bālakako mūkatā ādi roga hoṃ, unheṃ jātajñāta  
roga jāno  
4 pīḍājanitaroga-śastraprahāra ādise jo asthibhaṃgādi roga utpanna  
hove pīḍājanita roga kahalāte haiṃ  
6 prabhāvajaroga-iṣṭadeva, guru, tapasvī aura vṛddhādike śāpa tathā  
grahoṃkī pratikūlatāse utpanna roga prabhāvaja kahalāte haiṃ  
hoṃ ve svabhāvajaroga kahalāte haiṃ  
8 deśajaroga-kisī deśameṃ manuṣya kāle, bhūre, tathā lāla raṃga liye  
utpanna hote haiṃ, isī prakāra kisī deśameṃ koī roga viśeṣatāpūrvaka hote  
haiṃ ve deśaja roga kahalāte haiṃ  
9 āgaṃtuka roga-krodha, lobha, moha, rāga, dveṣa aura bhūtādibādhāse  
utpanna roga āgaṃtuka roga kahalātā haiṃ  
kāyika roga kahalāte haiṃ  
11 aṃtararoga-cittabhrama (hauladila) ādi vikāroṃko aṃtararoga  
kahate ha  
12 karmajaroga-isa janmake brahmahatyādi pāpa tathā pūrvajanmake duṣkakahate haiṃ  
14 karmadoṣaroga-brahmahatyādi pāpa tathā vāta, pitta, kapha ina donoṃ  
asādhya” aba sādhyake punaḥ do bheda kahate haiṃ arthāta “1 sādhya 2  
kaṣṭasādhya”  
1 sādhya-jo thor̤ehī yatnase śamana ho jāve  
2 kaṣṭasādhya-jo bahuta yatna karanepara kaṭhināīse śamana ho  
asādhya ”  
1 yāpya-rogapara jabataka auṣadha calatī rahī tathā pathyase bartāva  
rahā tabataka roga dabā rahā aura jyoṃhī auṣadha sevana chor̤akara kupathya  
huā ki vahī roga punaḥ utpanna ho gayā  
vaha roga śarīrako naṣṭa kara deve  
ukta bhedoṃke vyatirikta rogoṃke aurabhī anaṃta bheda haiṃ jinako  
īśvarahī jānatā hai, parantu saddvaidyako cāhiye ki, apane śāstra tathā  
buddhibalase una saba bhedoṃko aṃtargatahī samajha leve  
ho use na roke, tathā usa vega janita kārya ko avaśya kare to śarīra  
sarvadā rogarahita rahegā, yadi vegoṃko utpanna kare yā svayaṃ utpanna hue  
ko rokake tattatkārya se abhāvita rahe to śarīra avaśya roga yukta ho  
jāvegā, 1 adhovāyuvega, 2 recana ( mala ) vega, 3 mūtravega, 4 ḍakāravega, 5 chīṃkavega, 6 tṛṣāvega, 7 kṣudhāvega, 8 nidrāvega; 9 khāṃsīvega,  
10 śramajanita śvāsavega, 11 jamuhāī vega, 12 aśruvega, 13 vamanavega  
aura 14 kāmavega  
hote haiṃ unheṃ prakaṭa karate haiṃ  
1 adhovāyuvega-rokanese golā, plīhā, apharā, udarapīr̤ā ādi  
(arthāt maladvārase vāyu nahīṃ nikalatī) isaliye adhovāyu rukanese  
mūtrakṛcchra, baṃdha, kuṣṭha, netraroga, hṛdayapīr̤ā ye roga utpanna hote haiṃ  
2 malavega-rokanese hātha, pāṃva, mastaka, hṛdaya ādimeṃ pīr̤ā utpanna  
hokara vāyukī ūrdhvagati aura adhovāyukā pratibandha tathā udāvartta  
hāniyāṃ bhī hoṃgī  
jvarādhikāra  
yataḥ samastarogāṇāṃ jvaro rājeti viśrutaḥ  
ato jvarādhikāro'tra prathamo kathyate mayā

- [Previous: 10.1-2](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.10.1-2)
- [Next: 10.2-2](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.10.2-2)
- [Up: 10](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.10)

## Linked texts (3)

- [Bhāvaprakāśa (another edition)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.bhavaprakasa*alt.3.1.1) — Sanskrit
- [Bṛhadyogataraṅgiṇī](https://indike.org/pramana/in.med.yoga.brhadyogatarangini.83.1) — Trimalla, Sanskrit
- [Yogataraṅgiṇī (Trimalla)](https://indike.org/pramana/in.med.yoga.yogatarangini-trimalla-bhatta.81.1) — Trimalla, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.10.1-3](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.10.1-3) · Pramāṇa
