<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.2.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Later Compendia, Diagnosis and Therapeutics](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha) › [Amritasagara](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara) › 2.4

# Amritasagara 2.4

Amṛtasāgara 2.4

- **Language:** Sanskrit

### [2.4](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.2.4)

taraṃgameṃ likhe anusāra hama yahāṃ likhate haiṃ kyoṃki jabataka śārīrakako  
vaidya pūrṇatayā na jānegā tabataka nidāna aura cikitsā kyā karegā.  
itanī vastuem̐ haiṃ7 kalā 7 āśaya 7 dhātu 8 upadhātu 7 dhātuoṃke mala 7 tvacā  
700 naseṃ (rasako sarvatra pahum̐cāneke liye) 24 dhamanī (nār̤ī) 500  
haiṃ paraṃtu striyoṃke 13 hote haiṃ  
aba śāstrānusāra hṛdayakā svarūpa yathākramase spaṣṭakara dikhāte  
tathā plīhake bīcameṃ eka jhillī hai, evaṃ aṃtar̤iyoṃke bīcameṃ 1 jhillī  
jala tathā agniko dhāraṇakara rahī hai, 1 jhillī (kalā) vīryako  
aba sāta āśayoṃko darśāte haiṃāśaya nāma sthānakā hai. hṛdayameṃ kaphakā sthāna usake nīce āma  
(āṃva) kā sthāna, nābhike ūpara bāīṃora agnikā sthāna agnike ūpara  
tila hai, nābhike nīce pavanakā sthāna usake nīce peḍūmeṃ malakā sthāna  
striyoṃke samānahī rahate haiṃ paraṃtu inase vyatirikta striyoṃke (1garbha-sthāna,  
2 dugdhasthāna 3 stana) ye āśaya adhika haiṃ  
aba 7 dhātuoṃko darśāte haiṃ-1 rasa 2 rakta 3 māṃsa 4 meda 5 haḍḍī  
viṣayame likhate haiṃ1 jihvākā mala, 2 netroṃkā mala, 3 gāloṃkā mala ye tīnoṃ rasakī  
upadhātu haiṃ. 2 raṃjana (arthāt pitta) raktakī upadhātu haiṃ, 3 kānoṃkā mala  
nikalatā hai so medakī upadhātu hai. 5 bīsa 20 nakha, hār̤oṃkī upadhātu  
3 dāṃta 4 keśa 5 oja ye saba sapta dhātuoṃse hī utpanna  
tathā puṣṭikāraka hai  
aba sāta tvacāoṃko darśāte haiṃ-tvacā (tāmravarṇa) tāṃbeke sadṛśa raṃgavālī haiṃ. usameṃ śveta prakārake kuṣṭha  
aba tīna doṣa likhate haiṃ:-vastuoṃkā vibhāga kara nasoṃdvārā sarvatra śarīrameṃ pahum̐cā detī hai ye pratyeka  
1 atha vāyusthānādi prārambhaḥ  
sthānameṃ, koṭhemeṃ agnisthānameṃ, hṛdayameṃ aura kaṇṭhameṃ ina pāṃcoṃ sthānoṃmeṃ  
apānavāyu, 2 nābhimeṃ samānavāyu, 3 hṛdayameṃ prāṇavāyu, 4 kaṇṭhameṃ udāna2 aba pittasvarūpādiprāraṃbhaḥ  
pitta--uṣṇa ( garama ) patalā, pīlā, satoguṇamayī--kaḍuā, tīkhā  
haiṃ prakṛtimeṃ rahake sabako pācana karatā haiṃ va rasakā lohū banātā haiṃ  
pācaka 2 bhrājaka 3 raṃjaka 4 ālocaka 5 sādhaka ye pāṃca nāma haiṃ  
3 atha kaphasvarūpādiprāraṃbhaḥ  
kapha-cikanā, bhārī, śveta picchila ( cāvaloṃke gāḍhe māṃḍasamāna )  
3 rasana, 4 avalaṃbana, 5 śleṣmā ye pāṃca kaphake nāma haiṃ  
snāyu naseṃ--śarīrameṃ māṃsa hāḍa meda inako bāṃdhanevālī snāyu naseṃ  
kahātī haiṃ  
marmasthāna--jīvako dhāraṇa karanevāle jo sthāna so marmasthāna  
kahāte haiṃ  
vālī haiṃ so naseṃ kahātī haiṃ  
dhamanī ( nāḍī ) jisake dvārā rasa aura pavanakā bahāva ho so  
dhamanī ( nāḍī ) kahātī haiṃ  
kahātī haiṃ  
haiṃ so kaṃḍarā kahātī haiṃ  
iti śrīamṛtasāgare utpattikhaṇḍe śārīrakanirūpaṇe caturthastaraṃgaḥ

- [Previous: 2.1-4](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.2.1-4)
- [Next: 2.1-5](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.2.1-5)
- [Up: 2](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.2)

## Linked texts (1)

- [Bhāvaprakāśa (another edition)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.bhavaprakasa*alt.1.4.42) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.2.4](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.2.4) · Pramāṇa
