<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.4.2-4.7 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Later Compendia, Diagnosis and Therapeutics](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha) › [Amritasagara](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara) › 4.2-4.7

# Amritasagara 4.2-4.7

Amṛtasāgara 4.2-4.7

- **Language:** Sanskrit

### [4.2-4.7](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.4.2-4.7)

baḍhatā jāveṃ to vāyukī preraṇāse mahātīvra agni hokara bhasmāgni ho  
puruṣako niyata kālapara bhojana, pa na prāpta na huā to vaha pyāsa,  
pasīnā, dāha, mūrcchā ādi utpanna karake manuṣyako nidhana ( naṣṭa ) kara  
huī cikitsā niṣphala ho jātī hai. iti agnibala vicāra  
atha sādhyāsādhyavicāra  
sādhyalakṣaṇa--jisa rogīkī prakṛti ṭhikāne ho, agni tīvra ho,  
upadravayukta roga na ho, roga ekahī doṣase utpanna ho, ityādi lakṣaṇayukta rogīko vaidya sādhya jāne aura auṣadha de  
asādhyalakṣaṇa jisa rogīko rātrimeṃ nīṃda na āve, kaṇṭhameṃ kapha  
kharāve, śarīrameṃ dāha ho, nāḍī manda cale, vāṇī (bolanese) thakita  
ho jāve, netrādi samagra iṃdriyāṃ apane apane viṣayase rahita ho jāveṃ  
(udyoga chor̤a deveṃ), agni manda par̤ajāve, prakṛti bigar̤a jāve, netra  
lāla ho jāveṃ, śvāsa bar̤he, hṛdayameṃ śūla cale tandrā ho (adhamicī  
ām̐kha arthāt unīṃdāsā honā), hicakī uṭhe, nirlajja ho jāve, pyāsa  
ityādi lakṣaṇayukta rogīko vaidya asādhya samajhe aise rogīkā bacanā  
vicārake nahīṃ to vyarthahī apayaśakā bhāgī hogā| iti sādhyāsādhyavicāra  
pathyāpathyavicāra  
rogī ko jisa rogapara jaise pathya yogya samajhe vaisehī karāve,  
kupathya na hone de kyoṃki pathyase rogīkā roga nirauṣadha bhī  
dekhiye ki, vaidya jīvanameṃ likhā hai  
pathye sati gadārtasya kimauṣadhaniṣevaṇaiḥ  
pathye'sati gadārtasya kimauṣadhaniṣevaṇaiḥ  
vai0 vi0 hyuktam  
iti pathyāpathyavicāraḥ  
vaidyako cāhiye ki - cūrṇa, guṭikā, avaleha, hima, kvātha, ghṛta, tailaḥ  
āsava aura bhasma ādi jisa anupānase jisa rogapara vaidyaka śāstroṃmeṃ

- [Previous: 4.2-4.6](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.4.2-4.6)
- [Next: 4.2-4.8](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.4.2-4.8)
- [Up: 4.2-4](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.4.2-4)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.4.2-4.7](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.4.2-4.7) · Pramāṇa
