Amritasagara 52.20
Amṛtasāgara 52.20
- Language
- Sanskrit
52.20.1
ūrustaṃbhameṃ varjita karma-śīra chur̤ākara śarīrakā rakta nikālanā,
vamana karānā, virecana denā aura vastikriyā karanā ye kṛtya ūrukadāpi na karo
āmavātarogayatna 1-āmavātake rogīko laṃghana karāo, seṃko,
tīkṣṇa rasa do, kṣudhāvardhaka auṣadha khilāo, virecana do, vastikarma
karo, bālū yā namakase tāṃva (seṃka) do, dāga (daṃbha) do, baiṃgana yā
karelekā śākha khilāo, kodoṃ yā canā khilāo ina kāryoṃko vicārapūrvaka karo to āmavāta dūra ho
tathā 2-citraka, kuṭakī, harrakī chāla, vaca, devadāru, atīsa, gurcake
2 ṭaṃka cūrṇakā kvātha nitya pilāo to āmavāta dūra ho
tathā 3-kacūra, soṃṭha, harrakī chāla, vaca, devadāru, atīsa aura
gurcakā 2 ṭaṃka kvātha nitya pilāo to āmavāta dūra ho
tathā 4-5 ṭaṃka araṃḍīke telako nitya pilāo to āmavātadūra ho
tathā 5-harrakī chālakā cūrṇa araṃḍīke telake sātha sevana karāo to
āmavāta aura gṛdhrasī donoṃ dūra hoṃge
tathā 6-kiramāleke patte telameṃ bhūm̐jake cāvaloṃke sātha khilāo to
āmavāta dūra ho
tathā 7-araṃḍake bījoṃkī dūdhameṃ khīra banākara pilāo to āmavāta
aura gṛdhrasī donoṃ dūra hoṃge
tathā 8--khareṃṭī, rāsnā, aḍūsā, araṃḍakī jar̤a, dhamāsā, kacūra,
dāruhaldī, nāgaramothā, soṃṭha, atīsa, harrakī chāla, gokharū, cavya,
saham̐janā aura donoṃ kaṭiyālī ye saba barābara aura ekase tigunā
rāsnā ina sabakā 5 ṭaṃka cūrṇakā kvātha nitya pilāo to pakṣāghāta,
kampa, ardita, kubjavāta, saṃdhivāta, ghuṭanāvāta, piṃḍalīvāta, gṛdhrasī,
hanugraha, ūrustaṃbha, vātaraktārśa, vīryadoṣa aura strīkā baṃdhyāpāna ye saba
52.20.2
rogadūra hoṃ ise mahārāsnādi kvāthakahate haiṃ
tathā 9-ajamoda, kālīmirca, pīpalī, vāyaviḍaṃga devadāru,
citraka, sauṃpha, seṃdhānona, pīpalāmūla ye saba ṭake 2 bhara, 10 ṭake bhara
soṃṭha, 10 ṭake bhara vidhārā, 5 ṭake bhara harrakī chāla aura ina
sabake barābara gur̤a leke prathama auṣadhiyoṃkā cūrṇa kara gur̤ake sātha kharala
karake 2 do ṭaṃkabharakī goliyāṃ banāo, jo 1 golī nitya uṣṇa jalake
sātha khilāo to āmavāta, apharā, śūla, gṛdhrasī, golā, pratitūṇī,
kaṭipīḍā pṛṣṭhapīr̤ā, śotha, jāṃgha aura haḍḍiyoṃkī phūṭana ye saba dūra hoṃ,
tathā 10--āṭha ṭakebhara soṃṭha 1 sera gauke ghīke sātha cūrṇa karake
tadanaṃtara 50 ṭakebhara miśrīkī cāsanīmeṃ ukta prakārase nirmita khovā
ḍālakara 1 ṭake bhara soṃṭha, 1 ṭakebhara nāgakeśarakā cūrṇa bhī usīmeṃ
ḍālado aura 1 ṭakebharakī goliyāṃ banākara 1 golī prātaḥkāla aura
1 sāyaṃkāla nitya khilāo to āma vāta dūra hokara śarīra parākramī
tathā balāḍhya hogā, ise śuṃṭhīpāka kahate haiṃ
tathā 11--8 ṭake bhara methī aura 8 ṭake bhara soṃṭhakācūrṇa 1 sera bhara
ghī milāke 4 sera gauke dūdhameṃ ḍālado isa dūdhakā khovā banākara 4 sera
miśrīkī cāsanīmeṃ ḍālo aura ūparase 1 ṭake bhara kālīmirca, 1 ṭake
bhara citraka, 1 ṭake bhara pippalī 1 ṭake bhara dhaniyāṃ 2 ṭake bhara soṃṭha, 1
ṭake bhara pīpalāmūla, 1 ṭake bhara ajavāyana, 1 ṭake bhara jīrā, 1 ṭake
bhara sauṃpha, 1 ṭakebhara jāyaphala, 1 ṭakebhara kacūra, 1 ṭakebhara taja, 1 ṭake
bhara patraja aura 1 ṭakebhara nāgaramothekā cūrṇa ḍālakara 1 ṭakebharakī
52.20.3
goliyāṃ banāo, jo eka golī nitya khilāo to āmavāta, vātavyādhi, viṣamajvara, pāṃḍu, unmāda, mṛgī, prameha, vātarakta, amlapitta,
śirograha, netraroga aura pradara ye saba roga, dūra hokara vīrya bar̤hegā, ise
methīpāka kahate haiṃ
tathā 12-2 ṭaṃka lahasanakā rasa 2 ṭaṃka gauke ghīke saṃga nitya
pilāo to āmavāta dūra ho
tathā 13-5 ṭaṃka seṃdhānona, 5 ṭaṃka harrakī chāla, 5 ṭaṃka pohakaramūla,
5 ṭaṃka mahuā aura 5 ṭaṃka pīpalīkā cūrṇa, 1 sera araṃḍīkā tela, 1
sera sauṃphakā rasa, 2 sera kāṃjī aura 4 sera dahīkā maṭṭhā ina sabako
kar̤āhīmeṃ ḍālakara manda manda āṃca do rasādika jalakara telamātra rahajānepara chānakara 2 ṭaṃka nitya khilāo yā mardana karo to āmavāta
dūra hokara kṣudhā bar̤hegī, ise brahmasiddhavāta tela kahate haiṃ
tathā 14-śuddha pārā, śuddha gaṃdhaka, soṃṭha, kuṭakī, triphalā, kiramālekī girī, samabhāga aura ekase tigunī harrakī chāla ina sabakā cūrṇa
aura pāre gandhakakī kajalī donoṃko milākara bhalī bhāṃti kharala karo,
sātha sevana karāo to āmavāta dūra ho, ise āmavātārirasa
kahate haiṃ
tathā 15 sera gūgala, 1 sera kaḍu़ā taila, 1 sera harrakī chāla, 1 sera
baher̤ekī chāla, 1 sera āṃvalekā cūrṇa ina sabako 24 caubīsa sera
pānīke sātha cūlhepara car̤hākara āṃca do, caturthāṃśa rahajānepara chānake
punaḥ cūlhepara car̤hāo aura kucha gār̤hā hojānepara 2 ṭaṃka pārā, 2 ṭaṃka
gandhaka, 2 ṭaṃka soṃṭha, 2 ṭaṃka mirca, 2 ṭaṃka pīpala, 2 ṭaṃka triphalā, 2
ṭaṃka nāgaramothā, 2 ṭaṃka devadāru aura 100 śuddha jamālagoṭe ina
52.20.4
sabakā cūrṇa uktakvāthameṃ ḍālake 1 māse bhara nitya uṣṇa jalakesāthasevana karāo to āmavāta, vātaroga, bhagandara, śotha, śūla, arśa, ye
saba roga dūra hokara kṣudhā aura vīryyakī vṛddhi hogī, ise vyādhiśārdūlagūgala kahate haiṃ
tathā 16-harrakī chāla, seṃdhānona, nisrota, indrāyaṇake phalakī bījī,
indrāyaṇakī jar̤a aura soṃṭhakā cūrṇa jalake sātha loheke pātrameṃ ḍālakara
manda manda āṃcase pakāo, jala oṭākara gār̤hā honepara berake samāna
goliyāṃ banākara 1 golī nitya uṣṇa jalake sātha khilāke ūparase
ghṛtayukta cāvala khilāo to āmavāta dūra ho, ise āmādikaguṭikā kahate haiṃ, ye saba yatna vaidyarahasyameṃ likhe haiṃ
tathā 17-soṃṭha, kālīmirca, pippalī, triphalā, nāgaramothā, vāyaviḍaṃga, cavya, citraka, vaca, ilāyacī, jhāūkī jar̤a, pīpalāmūla, devadāru, kūṭa, tumbaru (tastūṃbā, indrāyaṇaphala) pohakaramūla, donoṃ
haldī, soṃṭha, sauṃpha, jīrā, patraja, dhamāsā, soṃcaranona, javākhāra, sajjī,
gajapīpala, seṃdhānona aura ina sabake barābara śuddha gūgala ina sabakā
2 ṭaṃka cūrṇa nitya ghṛta yā madhuke sātha sevana karāo to āmavāta,
udāvarta, pāṃḍu, kṛmiroga, viṣamajvara, ādhmāna, unmāda, kuṣṭha aura śotha
ye roga dūra hoṃge, dhanvaṃtarijīne isakā nāma dvāviṃśadguggula rakkhā hai,
tathā 18-1 sera gūgala, 8 ṭake bhara kaḍuvā tela, 1 sera harrekī chāla,
1 sera baheḍekī chāla, 1 sera āṃvalā ina sabakā cūrṇa kara 24 cauvīsa
sera jalameṃ auṭāo, caturthāṃśa rahanepara chānakara punaḥ agnipara caḍhāo,
kucha gāḍhā honepara 2 ṭaṃka soṃṭha, 2 ṭaṃka kālīmirca, 2 ṭaṃka pīpala, 2
52.20.5
ṭaṃka triphalā, 2 ṭaṃka nāgaramothā, 2 ṭaṃka devadāru, 2 ṭaṃka gurca, 2
nisota, 2 ṭaṃka dātyūṇī, 2 ṭaṃka vaca, 2 ṭaṃka bhūkaṃda, 2 ṭaṃka dhatūreke
bīja, 2 ṭaṃka śuddha gaṃdhaka, 2 ṭaṃka śuddha pārā ina sabakā cūrṇa ukta kāthameṃ
ḍālake 1 māsā nitya uṣṇa jalake sātha sevana karāo to āmavāta,
mastakapīḍā, kaṭipīḍā, bhagaṃdara, ghuṭanoṃkī vāyu, jaṃghākī vāyu, patharī
aura mūtrakṛcchra ye saba roga dūra hokara kṣudhā aura dhātukī vṛddhi hogī
taraṃgiṇīmeṃ likhā hai
tathā 19-5 ṭaṃka śuddha gaṃdhaka, 5 ṭaṃka tāṃbeśvara, 2 ṭaṃka śuddha pārā, 2
ṭaṃka lohasāra ina sabako ikaṭṭhe pīsakara lohake pātrameṃ ḍālado aura
āṃcase pighalākara eraṃḍīke pattoṃpara ḍālado tadanaṃtara pattoṃ sahita karake
pippalī, pīpalāmūla, cavya, citraka, soṃṭhake kvāthakī 1 puṭa, baher̤eke
rthake samāna seṃkā suhāgā, suhāgese ādhā bir̤anona bir̤anonake samāna,
kālīmirca, kālīmircake samāna ḍāṃsare, ḍāṃsareke samāna soṃṭha, soṃṭhake
samāna pippalī, pippalīke samāna triphalā, triphalāke samāna lavaṃga
inasabakā mahīna cūrṇa karake 1 māse bhara, nitya khilāo to āmavāta
dūra hokara kṣudhā vṛddhi ho, yaha āmavāteśvararasa rogayukta sthūla manuāmavātameṃ varjita padārtha-dahī, dūdha, gur̤a, urda, māṃsa aura machalī ye
pittaroga yatna 1-nimbakī chāla ādi tīkṣṇa vastu, miśrī ādi
miṣṭa vastukā bhakṣaṇa, caṃdanādi śītala padārthakā lepana, śitala chāyā,
iti śrīamṛtasāgare cikitsākhaṃḍe ūrustammāmavātapittarogakapharogāṇāṃ
yatnanirūpaṇaṃ nāma viṃśatitamastaraṃgaḥ