<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.69.37 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Later Compendia, Diagnosis and Therapeutics](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha) › [Amritasagara](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara) › 69.37

# Amritasagara 69.37

Amṛtasāgara 69.37

- **Language:** Sanskrit

### [69.37.1](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.69.37.1)

tathā 4-mainasila kūṭa aura devadāruko jalameṃ pīsakara lepa karo to  
ve phunsiyāṃ pakajāveṃgī taba śastrase cīrakara pīva nikālake malahamakī  
paṭṭī lagā do to ajagallikā phuṃsiyāṃ niścaya acchī ho jāveṃgī  
vidārikā yatna 1-sahiṃjanā aura devadāruko jalameṃ pīsakara lepa  
karo to vidārikā acchī hogī  
irivallikā yatna 1-pittaja visarpake yatna isake bhī nāśakārī  
hoṃge  
panasikā yatna 1--prathama nīmake pattoṃko bāṃdhakara ise pakāo tadanantara mainasila, kūṭa, haldī aura tillīkā lepa kara pūrṇarūpase pakāo  
taba śastrase cīrakara pība nikalavākara ūparase malahamakī paṭṭī caḍhāo  
to panasikā acchī ho jāvegī  
pāṣāṇagardabha yatna 1--prathama joṃka lagākara rudhira nikalavā do yā  
uṣṇa lepa karo tadanantara vraṇake samāna yatna karo to pāṣāṇagardabha  
acchī hogī  
valmīka yatna 1--prathama pakanepara cīrakara nona citrakakā lepa karo  
aura sarvathā pība nikala jānepara arbudarogake yatna karo to valmīka  
acchī hogī  
tathā 2-joṃkase raktamocana karāo to valmīka acchī hogī  
tathā 3--kulathīkī jaḍa, guraca, kiramālekī jaḍa, nona, dātyūṇī  
aura nisotako jalake sātha pīsakara uṣṇa karo aura thoḍā ghī milākara lepa karo, taba paka jānepara cīrakara nirjīva ( murdāra ) māṃsa  
nikāla ḍālo aura vraṇake malahama paṭṭī ādi upāya karo to valmīka  
acchī hogī  
tathā 4--mainasila, ilāyacī, raktacandana, agara, kūṭa, bhilāvāṃ,  
nīmake patte, camelīke patte ina sabako telameṃ pakākara vaha tela lagāo  
to śothayukta valmīka phunsī bhī acchī ho jāvegī, kakṣā tathā

### [69.37.2](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.69.37.2)

agnirohiṇī yatna 1--utpanna hote hī raktamocana karāo to donoṃ  
acchī hoṃgī  
tathā 2--pittavisarpake yatna karo to donoṃ acchī hoṃgī  
tathā 3--devadāru, mainasila aura kūṭa, inako jalameṃ pīsake uṣṇa  
karake lepa karo to bagalabilāī ( kāṃkholāī ) aura agnirohiṇī  
donoṃ acchī hoṃ  
tathā 4-devadāru, mainasila aura kūṭa inako pīsakara uṣṇa karo aura  
sahatī sahatī bāṃdho to bagalabilāī aura agnirohiṇī acchī  
hogī  
avapāṭikā yatna 1 -cikanī vastukā sahatā 2 seṃka karo to avapāṭikā acchī ho  
niruddhaprakāśa yatna-cūkeke rasameṃ tela pakākara isa telako lagāo  
to niruddhaprakāśa acchā ho  
tathā 2-śūkarakī meda ( carbī ) kā seṃka karo to niruddhaprakāśa  
dūra ho  
sanniruddhaguda yatna-vātadhvaṃsaka yā sādhāraṇa telakā sahatā sahatā  
seṃka karo to sanniruddhaguda acchā ho  
vṛṣaṇakacchu yatna 1-rāla, kūṭa, seṃdhānona aura sarasoṃko jalameṃ  
mahīna pīsakara ubaṭana karāo to vṛṣaṇakacchu roga dūra hogā  
gudabhraṃśa yatna1goghṛta ādi cikane padārthoṃkā sahatā sahatā seṃka  
karo to gudabhraṃśa dūra ho  
tathā 2-kamalanīke pattoṃko sukhākara cūrṇa kara ḍālo aura isameṃse  
2 ṭaṃka cūrṇa miśrīke sātha nitya khilāo to gudabhraṃśa acchā ho  
tathā 3-cūhekā māṃsakā ghī ( carbī ) nikalī huī kāṃcapara lepa karo  
to kāṃca nikalanā ( gudabhraṃśa ) acchā ho  
tathā 4-ḍāṃsare, citraka, lūṇakhyā, belakā gūdā, pāṭha aura javākhāra  
inakā 2 ṭaṃka cūrṇa gaukī chāṃchake sātha sevana karāo to gudabhraṃśa  
acchā ho  
tathā 5-cūhekā māṃsa daśamūlake kvāthameṃ telameṃ pakākara isa telakā

### [69.37.3](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.69.37.3)

lepa karo to gudabhraṃśa aura gūdarśūla, bhagandara ye saba dūra hoṃ | ise  
mūṣakatela kahate haiṃ  
tathā 6-jaisīmūṣakatelakī kriyā hai usī taraha chachūm̐darakā tela  
banākara lepa karo to gudabhraṃśa dūra ho  
tathā 7-sam̐bhālūkā rasa, berakī jar̤akā rasa, dahī, chāṃcha, soṃṭha,  
javākhāra aura ghī ina sabako ekatra kara pakāo aura saba rasādika  
tathā 2--ketakīkī jar̤a, yā kevar̤ekī jar̤a, muṃganeke phūla, kumherakī  
telako lohapātrameṃ bhara do aura 1 māsa paryaṃta bhūmimeṃ gar̤ā rahane do;  
phira nikālakara śveta bāloṃmeṃ lagāo to śyāma hojāveṃge  
tathā 3-triphalā, nimbapatra, lohacūra aura jalabhaṃgarekā rasa ina  
sabako bher̤īke mūtrake sātha pīsakara bāloṃpara lepa karo to śyāma  
ho jāveṃge  
tathā 4--1 māse pāpaḍa khāra, 1 māse siṃdūra, 1 māse muradāsiṃgī  
aura 8 māse cūnā ina sabako pānīke sātha patthara para 3 ghar̤ī taka  
ragar̤ake ( nakhapara lagānese śyāma honepara ) bāloṃmeṃ lagāo to  
śyāma hojāveṃge  
tathā 5--bar̤a bar̤a naye mājūphala bhabhūṃdarameṃ nirdāga seṃkate seṃkate phaṭa  
jānepara nikāla lo; tadanaṃtara 1 mājūphala, 2 māse śaṃkhajīrā, 4  
rattī nīlāthothā, 3 rattī nausādara, 2 rattī lauṃga, 2 rattī phiṭakarī  
aura 1 māse lohasāra ina sabako āṃvaleke rasake sātha lohapātrameṃ  
lohadaṃḍase 1 praharaparyaṃta ghoṭakara ( nakhapara lagānese kālā honepara )  
śveta bāloṃko prathama āṃvaleke rasase dhoo aura isakā lepa lagākara  
ūparase 1 praharaparyaṃta araṃḍake patte bāṃdhake punaḥ āvaloṃke jalase hī dho  
ḍālo to śveta keśa śyāma ho jāveṃge

### [69.37.4](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.69.37.4)

tathā 6--khānekā cūnā, yā luhārakī bhaṭṭīkī rākha, yā kaur̤īkī bhasma  
inameṃse kisī ekako sīsese ragar̤akara kucha gopīcandana aura 1 māse  
muradāsiṃgī milāo tadanaṃtara punaḥ ragar̤akara ( nakhapara lagānese kālā  
ho jānepara ) śveta bāloṃpara lagākara ūparase araṃḍake patte bāṃdha do to  
śveta bāla śyāma ho jāveṃge  
udarī yatna 1--paṭolake pattoṃke rasameṃ kuṭakī pīsakara lepa karo to  
gaye hue bāla punaḥ jama ( ūga ) āveṃge  
tathā 2-hāthī dāṃtakī rākhako bakarīke dūdhameṃ milākara lagāo to  
gaye hue bāla punaḥ āveṃge  
tathā 3--kamalanāla, drākṣā, tela, ghī aura dūdha ina sabako ikaṭṭhe  
kharala karake lagāo to bāla punaḥ jama āveṃge  
iti śrīamṛtasāgare cikitsākhaṇḍe ajagallikādikṣudrarogāṇāṃ  
yatnanirūpaṇaṃ nāma saptatriṃśastaraṃgaḥ

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.69.37](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.69.37) · Pramāṇa
