Amritasagara 71.39
Amṛtasāgara 71.39
- Language
- Sanskrit
71.39.1
ḍālo to bādhirya . harāpana ) karṇanāda aura karṇastrāva ādi kānake
sampūrṇa roga acche . jāveṃge | ise bilvataila kahate haiṃ
tathā 6-kacce bilvaphalake rasameṃ sajjīkā cūrṇa ḍālakara pilāo
to kānakī pīḍā, baharāpana, kānakī jalana ādi karṇaroga acche ho
jāveṃge
tathā 7-mūlīkī jaḍakā rasa, madhu aura telako tapākara sahatā
sahatā kānameṃ ḍālo to kānakā baharāpana acchā hogā
tathā 8--āṃvale, jāmuna, mahuā aura camelīke patte tathā baḍake jaḍa
kānameṃ pībakā bahāva banda ho jāvegā
tathā 9--strīke dūdhameṃ rasauṃta ghisakara kucha madhuke saṃyogase kānameṃ
ḍālo to kānase pībakā bahāva ruka jāvegā
tathā 10--kūṭa, hīṃga, dāruhaldī, sauṃpha, soṃṭha, seṃdhānona inakā cūrṇa
bakareke mūtrake sātha telameṃ pakākara yaha tela kānameṃ ḍālo to kānase
pībakā bahāva ruka jāvegā
tathā 11-samudraphena, supārīkī rākha, aura katthāko pīsakara kānameṃ
ḍālo to kānase pībakā bahāva banda ho jāvegā
tathā 12-bar̤ī sīpakā cūrṇa telameṃ pakākara usa telako kānameṃ
ḍālo to kānakā vraṇa ( phoḍā ) acchā ho jāvegā
tathā 13-eka eka ṭake bhara āṃvalāsāra gandhaka, mainasila, haldī
aura dhatūreke pattoṃkā rasa ina sabako mahīna pīsakara 8 ṭake
bhara telake sātha pakākara yaha tela kānameṃ ḍālo to kānakā vraṇa
acchā hogā
tathā 14--baiṃganakī jar̤akā rasa aura sarasoṃkā tela milākara kāname
dhūnī do to kānake kṛmi gira jāyeṃge, tathā uparyukta bārahauṃ yatna bhī
kṛmi karṇarogake nivṛtyartha upayogī hote haiṃ
viśeṣataḥ--karṇaśotha, karṇārśa aura karṇārbuda rogoṃko cikitsā,
71.39.2
śotha, arśa aura arbuda rogameṃ kathita yatnoṃse hī karo ye saba yatna
bhāvaprakāśameṃ likhe haiṃ
tathā 15--soṃṭha, pippalī, seṃdhānona, kūṭa, hīṃga, vaca lahasuna aura
ākake pakke pattoṃkā rasa ye saba tillīke telameṃ pakākara yaha tela
kānameṃ ḍālo to kānakīpīr̤ā dūra hogī
tathā 16--bar̤ī moṭī sīpa, padmakāṣṭha, hīṃga, tumbarū, seṃdhānona,
kūṭa aura binauloṃke cūrṇake kvāthameṃ 7 ṭaṃka bhara kaḍuvā tela aura
ina sabake samāna hulahulakā rasa ḍālakara manda āṃcase pakāo
aura saba rasādi jalakara telamātra raha jānepara chānakara kānameṃ ḍālo
to karṇavraṇa, karṇasrāva, bādhairya aura karṇanādādi saṃpūrṇa karṇaroga acche
ho jāveṃge
tathā 17--'| pāva bhara kūkarabhaṃgarekā rasa, haraphārevar̤ī ( āṃvale jaise
soṃṭha, mirca aura lavaṃga do do ṭaṃka, '|| sera bakarīkā dūdha aura 5 ṭake
bhara kaḍuvā tela ina sabako ekatra kara manda āṃcase auṭāo, rasādika jalakara telamātra raha jānepara chānakara kānameṃ ḍālo to
bahirāpana, pībakā bahāva ādi karṇarogamātra acche hojāveṃge | ye saba
yatna vaidyarahasyameṃ likhe haiṃ
tathā 18--śatāvarī, asagaṃdha, araṃḍakebīja aura dūdhako tillīke
telameṃ manda āṃcase pakāo aura telamātra raha jānepara chānakara kānakī
lolaka ( loṃḍī ) meṃ lagāo to lolakā pakāva tathā pīr̤ā ādi
saba vikāra dūra hokara lolakakā chidra bar̤ha jāvegā
tathā 19--aṣṭavargameṃ taila pakākara isa telakā mardana karo to pāripoṭikā nāma karṇaroga acchā ho jāvegā
tathā 20 -joṃka lagākara raktamocana karā do to karṇotpāta roga
acchā ho jāvegā
71.39.3
tathā 21-suramā, kākalaharī, bāvacī aura kākapakṣī ( māravār̤ameṃ
prasiddha ) kā māṃsa ye saba telameṃ pakākara kānakī lolakapara lagāo
to unmantharoga acchā ho jāvegā
tathā 22-āma, jāmuna aura bar̤ake pattoṃkā kvātha telameṃ pakākara
yaha tela mardana karo to duḥkhavarddhaka roga acchā ho
tathā 23--gauke gobarake adhajale kaṃḍe ( chenā, gobarī, upalī )
kī āṃcase seṃko, yā kapūrako dūdha tathā gomūtrameṃ pīsakara lepa
karo to kānakī lolaka acchī ho jāyagī | ye saba yatna bhāvaprakāśameṃ likhe haiṃ
nāsāroga yatna 1--kālī mirca, gur̤a aura dahīko miśrita karake
khilāo to pīnasa nāma nāsāroga acchā hogā
tathā 2--kāyaphala, pohakaramūla, soṃṭha, kākar̤āsiṃgī, pippalī,
kālīmirca aura kalauṃjī inakā 2 ṭaṃka cūrṇa adarakhake rasake sātha
khilāo yā isakā kvātha pilāo to pīnasa, svarabhaṃga, kapha, śvāsa,
sannipāta ye saba roga acche hoveṃge
tathā 3--kāyaphala, hīṃga, mirca, lākha, iṃdrayava, kūṭa, baca, bāyaviḍaṃga
aura saham̐janekī jar̤akā kvātha pilāo to pīnasa dūra hogā
tathā 4--soṃṭha, kālīmirca, pippalī, citraka, tālīsapatra, ḍāsariyā,
amalaveta, cavya, jīrā, ilāyacī, taja aura patrajakā cūrṇa ina
sabake samāna purāne gur̤ameṃ milākara 2 ṭaṃka pramāṇakī goliyāṃ
banālo | jo isameṃse 1 golī nitya 10 dina paryaṃta khilāo to
pīnasa, kāsa aura aruci ye saba roga dūra hoṃge | ise vyoṣādiguṭikā kahate haiṃ
tathā 5--kaṭiyālī, dātyūṇī baca, saham̐janekī chāla, tulasīpatra,
telakā nāsa ( sum̐ghanī ) do to pīnasa dūra hogā, ise vyāghrī tela
kahate haiṃ
71.39.4
tathā 6--mum̐ganekī chāla, kaṭiyālī, nisota, soṃṭha, mirca, pīpala,
nāsa do to pīnasa acchā hogā, ise śigru taila kahate haiṃ
tathā 7--bāyaviḍaṃga, seṃdhānona, hīṃga, gūgala, baca aura mainasilake
cūrṇakā nāsa do to pīnasa roga acchā hogā
telakā nāsa do to pīnasa acchā hogā
iti śrīamṛtasāgare cikitsākhaṃḍe karṇarogayatnanirūpaṇaṃ
nāmaikonacatvāriṃśastaraṃgaḥ