[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Later Compendia, Diagnosis and Therapeutics](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha) › [Amritasagara](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara) › 71.39 # Amritasagara 71.39 Amṛtasāgara 71.39 - **Language:** Sanskrit ### [71.39.1](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.71.39.1) ḍālo to bādhirya . harāpana ) karṇanāda aura karṇastrāva ādi kānake sampūrṇa roga acche . jāveṃge | ise bilvataila kahate haiṃ tathā 6-kacce bilvaphalake rasameṃ sajjīkā cūrṇa ḍālakara pilāo to kānakī pīḍā, baharāpana, kānakī jalana ādi karṇaroga acche ho jāveṃge tathā 7-mūlīkī jaḍakā rasa, madhu aura telako tapākara sahatā sahatā kānameṃ ḍālo to kānakā baharāpana acchā hogā tathā 8--āṃvale, jāmuna, mahuā aura camelīke patte tathā baḍake jaḍa kānameṃ pībakā bahāva banda ho jāvegā tathā 9--strīke dūdhameṃ rasauṃta ghisakara kucha madhuke saṃyogase kānameṃ ḍālo to kānase pībakā bahāva ruka jāvegā tathā 10--kūṭa, hīṃga, dāruhaldī, sauṃpha, soṃṭha, seṃdhānona inakā cūrṇa bakareke mūtrake sātha telameṃ pakākara yaha tela kānameṃ ḍālo to kānase pībakā bahāva ruka jāvegā tathā 11-samudraphena, supārīkī rākha, aura katthāko pīsakara kānameṃ ḍālo to kānase pībakā bahāva banda ho jāvegā tathā 12-bar̤ī sīpakā cūrṇa telameṃ pakākara usa telako kānameṃ ḍālo to kānakā vraṇa ( phoḍā ) acchā ho jāvegā tathā 13-eka eka ṭake bhara āṃvalāsāra gandhaka, mainasila, haldī aura dhatūreke pattoṃkā rasa ina sabako mahīna pīsakara 8 ṭake bhara telake sātha pakākara yaha tela kānameṃ ḍālo to kānakā vraṇa acchā hogā tathā 14--baiṃganakī jar̤akā rasa aura sarasoṃkā tela milākara kāname dhūnī do to kānake kṛmi gira jāyeṃge, tathā uparyukta bārahauṃ yatna bhī kṛmi karṇarogake nivṛtyartha upayogī hote haiṃ viśeṣataḥ--karṇaśotha, karṇārśa aura karṇārbuda rogoṃko cikitsā, ### [71.39.2](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.71.39.2) śotha, arśa aura arbuda rogameṃ kathita yatnoṃse hī karo ye saba yatna bhāvaprakāśameṃ likhe haiṃ tathā 15--soṃṭha, pippalī, seṃdhānona, kūṭa, hīṃga, vaca lahasuna aura ākake pakke pattoṃkā rasa ye saba tillīke telameṃ pakākara yaha tela kānameṃ ḍālo to kānakīpīr̤ā dūra hogī tathā 16--bar̤ī moṭī sīpa, padmakāṣṭha, hīṃga, tumbarū, seṃdhānona, kūṭa aura binauloṃke cūrṇake kvāthameṃ 7 ṭaṃka bhara kaḍuvā tela aura ina sabake samāna hulahulakā rasa ḍālakara manda āṃcase pakāo aura saba rasādi jalakara telamātra raha jānepara chānakara kānameṃ ḍālo to karṇavraṇa, karṇasrāva, bādhairya aura karṇanādādi saṃpūrṇa karṇaroga acche ho jāveṃge tathā 17--'| pāva bhara kūkarabhaṃgarekā rasa, haraphārevar̤ī ( āṃvale jaise soṃṭha, mirca aura lavaṃga do do ṭaṃka, '|| sera bakarīkā dūdha aura 5 ṭake bhara kaḍuvā tela ina sabako ekatra kara manda āṃcase auṭāo, rasādika jalakara telamātra raha jānepara chānakara kānameṃ ḍālo to bahirāpana, pībakā bahāva ādi karṇarogamātra acche hojāveṃge | ye saba yatna vaidyarahasyameṃ likhe haiṃ tathā 18--śatāvarī, asagaṃdha, araṃḍakebīja aura dūdhako tillīke telameṃ manda āṃcase pakāo aura telamātra raha jānepara chānakara kānakī lolaka ( loṃḍī ) meṃ lagāo to lolakā pakāva tathā pīr̤ā ādi saba vikāra dūra hokara lolakakā chidra bar̤ha jāvegā tathā 19--aṣṭavargameṃ taila pakākara isa telakā mardana karo to pāripoṭikā nāma karṇaroga acchā ho jāvegā tathā 20 -joṃka lagākara raktamocana karā do to karṇotpāta roga acchā ho jāvegā ### [71.39.3](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.71.39.3) tathā 21-suramā, kākalaharī, bāvacī aura kākapakṣī ( māravār̤ameṃ prasiddha ) kā māṃsa ye saba telameṃ pakākara kānakī lolakapara lagāo to unmantharoga acchā ho jāvegā tathā 22-āma, jāmuna aura bar̤ake pattoṃkā kvātha telameṃ pakākara yaha tela mardana karo to duḥkhavarddhaka roga acchā ho tathā 23--gauke gobarake adhajale kaṃḍe ( chenā, gobarī, upalī ) kī āṃcase seṃko, yā kapūrako dūdha tathā gomūtrameṃ pīsakara lepa karo to kānakī lolaka acchī ho jāyagī | ye saba yatna bhāvaprakāśameṃ likhe haiṃ nāsāroga yatna 1--kālī mirca, gur̤a aura dahīko miśrita karake khilāo to pīnasa nāma nāsāroga acchā hogā tathā 2--kāyaphala, pohakaramūla, soṃṭha, kākar̤āsiṃgī, pippalī, kālīmirca aura kalauṃjī inakā 2 ṭaṃka cūrṇa adarakhake rasake sātha khilāo yā isakā kvātha pilāo to pīnasa, svarabhaṃga, kapha, śvāsa, sannipāta ye saba roga acche hoveṃge tathā 3--kāyaphala, hīṃga, mirca, lākha, iṃdrayava, kūṭa, baca, bāyaviḍaṃga aura saham̐janekī jar̤akā kvātha pilāo to pīnasa dūra hogā tathā 4--soṃṭha, kālīmirca, pippalī, citraka, tālīsapatra, ḍāsariyā, amalaveta, cavya, jīrā, ilāyacī, taja aura patrajakā cūrṇa ina sabake samāna purāne gur̤ameṃ milākara 2 ṭaṃka pramāṇakī goliyāṃ banālo | jo isameṃse 1 golī nitya 10 dina paryaṃta khilāo to pīnasa, kāsa aura aruci ye saba roga dūra hoṃge | ise vyoṣādiguṭikā kahate haiṃ tathā 5--kaṭiyālī, dātyūṇī baca, saham̐janekī chāla, tulasīpatra, telakā nāsa ( sum̐ghanī ) do to pīnasa dūra hogā, ise vyāghrī tela kahate haiṃ ### [71.39.4](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.71.39.4) tathā 6--mum̐ganekī chāla, kaṭiyālī, nisota, soṃṭha, mirca, pīpala, nāsa do to pīnasa acchā hogā, ise śigru taila kahate haiṃ tathā 7--bāyaviḍaṃga, seṃdhānona, hīṃga, gūgala, baca aura mainasilake cūrṇakā nāsa do to pīnasa roga acchā hogā telakā nāsa do to pīnasa acchā hogā iti śrīamṛtasāgare cikitsākhaṃḍe karṇarogayatnanirūpaṇaṃ nāmaikonacatvāriṃśastaraṃgaḥ --- Source: [https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.71.39](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.amrtasagara.71.39) · Pramāṇa