Amritasagara 73.42
Amṛtasāgara 73.42
- Language
- Sanskrit
73.42.1
chardiyatna 1-imalīkī bījī, cāvalakī lāhī aura seṃdhānonakā
cūrṇa madhuke sātha caṭāo to bālakakā dūdha ḍālanā banda hogā
tathā 2-kaṭiyālīke phaloṃkā rasa, pīpalāmūla, cavya, citraka,
aura soṃṭha inakā cūrṇa madhuke sātha caṭāo to bālaka dūdha ḍālanese ruka jāvegā
ādhmāna yatna 1-seṃdhānona, soṃṭha, ilāyacī, sekī hīṃga aura
bhāraṃgīkā cūrṇa madhuke sātha do to apharā, śūla, donoṃ udararoga
dūra hoṃge
mūtrāvarodha yatna-pīpala, mirca, ilāyacī sendhānona aura miśrī
inhīṃkā cūrṇa madhuke sātha caṭāo to bālakakā rukā huā mūtra
utarane lagegā
lālāpravāha yatna 1-gaurīsara, tila aura lodha inakā kvātha madhuke
sātha pilāo to bālakakā lāra bahanā banda ho jāvegā
mukhapākayatna 1-pīpalakī chāla aura patte pīsakara madhuke sātha
caṭāo to bālakake mukhake chāle acche ho jāveṃge
nābhiśotha yatna 1--pīlī miṭṭīko agnise tapākara dūdha ḍālake isa
miṭṭīse nābhiko seṃkoto nābhīkī sūjana acchī hogī
nābhipāka yatna 1-tapta ghṛtase sahatā huā seka karo to nābhi
( śuṇḍi ḍhaṃuḍī ) kā pakāva acchā hogā
gudāpāka yatna 1-rasauṃtako jalameṃ ghisakara lepa karo to gudākā
pakāva acchā hogā
tathā 2-śaṃkha, mulahaṭī aura rasauṃta inako jalameṃ pīsakara lepa karo
to gudākā pakāva acchā hogā
daṃtarogayatna 1-dhāvar̤eke phūla aura pīpalako āṃvaleke rasameṃ pīsakara dāṃta nikalaneke prathama hī masūḍhoṃpara lepa karo to khiṃḍa biṃga (duhare)
ugate hue dāṃta uttama sarala paṃktimeṃ ugeṃge
kṛmirogayatna 1-palāśapāpar̤ā, nīmakī chāla | saham̐janekī jar̤a,
73.42.2
nāgaramothā, devadāru aura vāyabiḍaṃga inake 1 ṭaṃka cūrṇakā kvātha 7
dinaparyaṃta pilāo to bālakake peṭake kṛmi naṣṭa hokara jvara śāṃta
ho jāvegā
bhī smaraṇa rakkho ki bālakako eka varṣakī avasthātaka auṣadha
eka eka rattīke baḍhāvase aura dūsare varṣase eka māseke pramāṇase
denā cāhiye
grahadoṣayatna 1--gorakhamuṃḍī aura khaśake kvāthase bālakako snāna
karāo yā haldī aura kūṭako candanase ghisakara lepa karo to saba
grahadoṣa dūra hoṃge
tathā 2-sāṃpakī kāṃculī, lahasuna, sarasoṃ, nīmake patte, billīkī
viṣṭhā, bakareke bāla meṃḍhāsiṃgī aura vacako madhumeṃ pīsakara dhūnī
do to bālakake saba grahadoṣa dūra hoveṃge
skaṃdagraha yatna 1-sarasoṃ, sāṃpakī kāṃculī, vaca, kākalahārī, ūṭake
bāla aura bakareke bāla inake cūrṇako ghīmeṃ milākara dhūnī do to
skaṃda grahakā doṣa chūṭa jāvegā
skandāpasmāra yatna 1--belakī jar̤a, sirasakī jar̤a, śveta dūba
sarasoṃ, pār̤ha, mahuā, śveta bāvacī, kāyaphala, kusumbha, vāyaviḍaṃga,
sam̐bhālū, gūlara, khiraiṃṭī, cirapoṭaṇī, kālī tulasī, bakāyana aura
bhāraṃgīke kvāthase snāna karāo to skandāpasmāra grahadoṣa chūṭa jāvegā
tathā 2-gāya, bhaiṃsa, bheḍī, bakarī, ghoḍā, gadhā aura ūm̐ṭake mūtrameṃ
tela pakākara mardana karo to skandāpasmāra dūra hogā
tathā 3-śirake bāla, hāthīke nakha aura bailake romoṃko ghīmeṃ milākara dhūnī do to skandāpasmāra doṣa chūṭa jāvegā
tathā 4-javāsā, mainasila, kastūrī aura kevāṃcakī jar̤a inake cūrṇakī
dhūnī do yā bālakake galemeṃ bāṃdho to skandāpasmāra doṣa dūra hogā
73.42.3
tathā 5-bālakako cauhaṭe (caumārga) meṃ snāna karāo to skandāpasmāra aura viśākhā donoṃ doṣa dūra hoṃge
śakunīyatna 1--betakī lakar̤ī, āmakī jar̤a aura kaithakī jar̤a
inase bālakako snāna karāo to śakunīgrahakā doṣa dūra hogā
tathā 2-jhāūkī jar̤a, mahuā, khaśa, gaurīsara, kamalanāla, padmakāṣṭha,
lodha, priyaṃgupuṣpa, mam̐jīṭha aura gerūko jalameṃ pīsakara ubaṭana karāo
to śakunigraha doṣase bālaka chūṭa jāvegā
tathā 3-śatāvarī yā indrāyaṇakī jar̤a yā nāgadavāṇī yā kaṭiyālī yā sahadeīkī pūjākara galemeṃ bāṃdho to śakunīgraha doṣa miṭa
jāvegā
tathā 4-grahako tila, cāvala, mālā, haratāla aura manasilakā vidhivat balidāna do to śakunī grahadoṣa chūṭa jāvegā
tathā 5-skaṃdāpasmāralikhita yatna bhī śakunīgrahadoṣako śāṃta kara
sakate haiṃ
revatī yatna-1 asagaṃdha, meṃḍhāsiṃgī, gaurīsara, sāṃṭhīkī jar̤a, sevatīke phūla aura vidārīkaṃda inake kvāthase snāna karāo to revatīgrahake doṣase bālaka acchā ho jāvegā
tathā 2-telakā mardana karo, yā kūṭa, rāra, gūgala, khaśa, haldī inake
cūrṇakī dhūnī do to revatīgrahadoṣa dūra hogā
tathā 3-sugaṃdhita śveta puṣpa, lāhī, dūdha, dahī aura raṃdhī sāla (cuḍā
huā pohā) bālakake ūpara utārakara snāna karāo aura inhīṃ padārthoṃse gośālāmeṃ dhūnī do to revatīdoṣa dūra hogā
pūtanāgrahayatna 1--nīmakī chāla, viṣṇukrāṃtā aura vaṇi (ruīka
jhār̤a) kī chāla inake kvāthase bālakako snāna karāo to pūtanā
grahadoṣase bālaka mukta hogā
tathā 2-vidārīkaṃda, śveta dāla, haratāla, mainasila, rāla aura kūṭake
73.42.4
kvāthameṃ tela yā ghṛta pakākara bālakake mardana karo to pūtanā doṣa
dūra hogā
gaṃdhapūtanā yatna 1-nīma, paṭola, kaṭiyālī, giloya aura aḍūseke
pattoṃke kvāthase snāna karāo to gandhapūtanā doṣa chūṭa jāvegā
tathā 2--pīpala, pīpalāmūla aura donoṃ kaṭiyālīke kvāthameṃ goghṛta
pakākara mardana karo to bālaka gandhapūtanā doṣase mukta ho jāvegā
tathā 3-keśara kapūra, kastūrī aura candana inako mahīna pīsakara
netroṃpara lepa karo to gandhapūtanākā doṣa chūṭa jāvegā
tathā 4-kuttekīviṣṭhā, bālakake bāla, lahasanakī chāla aura ghī
bālakaparase utārakara caukapara ḍāla do to gaṃdhapūtanādoṣa dūra hogā
śītapūtanā yatna 1-gomūtra, ajā ( bakarī ) mūtra, devadāru, nāgaramothā aura caṃdanādi sugaṃdhita padārthoṃmeṃ tela pakākara mardana karo to
śītapūtanā grahakā doṣa dūra hogā.
tathā 2-kuṭakī, nīmakī chāla, khairasāra, palāśakī chāla aura kāhūkī
chālameṃ ghṛta pakākara bālakako khilāo yā mardana karo to śītapūtanā
grahakā doṣa chūṭa jāvegā.
tathā 3-nīmake pattoṃkī dhūnī do, ciramakī mālā pahināo to
śītapūtanā doṣa dūra hogā.
tathā 4-nadīke kināre śītapūtanāke nāmase mūm̐ga aura cāvala arpaṇa
karo to śītapūtanādoṣa dūra hogā.
mukhamaṃḍikāgraha yatna 1-kaitha, bela, araṇyā ( agnimantha ), aḍūsā,
śveta araṃḍa aura kūṭa inake kvāthameṃ snāna karāo to mukhamaṃḍikāgrahadoṣase bālaka mukta hogā.
tathā 2-bhaṃgarekā rasa aura vaca, telameṃ pakākara mardana karo to mukhamaṃḍikā dūra hogī.
tathā 3-rāra aura kūṭa inake kvāthameṃ ghṛta pakakāra mardana karo to
mukhamaṃḍikā doṣa dūra hogā.
73.42.5
tathā 4-gośālāmeṃ bali dekara "alaṃkṛtā kāmavatī subhagā kāmarūpiṇī| goṣṭhamadhyalayaratā pātu tvāṃ mukhamaṃḍikā ||" isa maṃtrase abhi
ṃtrita jalameṃ snāna karāo to mukhamaṃḍikākā doṣa dūra hogā.
naigameyagrahayatna 1-belakī jar̤akā bakkala, araṇyākī jar̤a aura
kaṇagacakī jar̤a inake kvāthameṃ bālakako snāna karāo to naigameyakā
doṣa nivṛtta hogā.
tathā 2-priyaṃgupuṣpa, javāsā, sauṃpha aura citrakakī chāla inakā kvātha
gomūtra, dahī aura kāṃjī ye saba telameṃ pakākara bālakake mardana karo
to naigameyagrahakā doṣa dūra hogā.
tathā 3-tila, cāvala, phūlakī mālā aura modaka, miṭhāī ādi
"ajānanaścalākṣikṣūḥ kāmarūpī mahāyaśāḥ | bālātpalāyito devo
nagameyo'bhirakṣatu" isa maṃtrase bālakapara 7 vāra utārakara vṛkṣakī pīṭhapara ḍālo to bālaka naigameyagrahake doṣase acchā ho jāvegā. ye saba
yatna bhāvaprakāśameṃ likhe haiṃ.
naṃdāmātṛkāyatna 1-nadīke donoṃ tīroṃkī miṭṭīkā putalā, cāvala,
7 śveta phūla, 7 dhvajā, 7 dīpaka, gulagulī (gulagulā), pāna, gandha,
dhūpa, māṃsa aura madya ye eka korī sarāīmeṃ dharake "oṃ namo bhagavate
rāvaṇāya hana hana muṃca muṃca svāhā" isa maṃtrase bālakapara utāra karake
madhyāhna samaya pūrva diśāke caumārgapara bali do aura pīpalakā pattā
bālakake śirapara dharake snāna karāneke anaṃtara sarasoṃ, meḍhāsiṃgī, nīmake
patte aura śivanirmālyakī dhūnī do to isī bhāṃticāradina karanese
nandāmātṛkā doṣa nivāraṇa hogā.
śubhadāmātṛkā yatna 2-savāsera cāvala, dahī, madya, tila aura machalīkā māṃsa ye saba eka korī sarāīmeṃ dharakara "oṃ namo rāvaṇāya
73.42.6
hana hana muṃca muṃca phaṭ phaṭ svāhā" isa maṃtrase bālaka para utāra karake
saṃdhyā samaya paścimake caumārgapara bali do aura śītala jalase snāna
karāke śivanirmālya, khaśa, billīke roma, ghṛta vā dūbakī dhūnī do. isī
prakāra tīna dina bali dekara 4 dina yathāśakti brāhmaṇa bhojana karāo
to śubhadāmātṛkā doṣa mukta hogā.
pūtanāmātṛkāyatna 3-nadīke donoṃ taṭoṃkī miṭṭīkā putalā, pāna,
lālapuṣpa, raktacandana, 7 dhvajā, dīpaka, bhāta, māṃsa, madya ye saba
korī sarāīmeṃ dharakara "oṃ namo rāvaṇāya namaḥhana hana muñca muñca trāsaya
trāsaya svāhā svāhā" isa mantrase bālakapara utārā karake tīsare
prahara dakṣiṇa diśāke caumārgapara bali do aura śivanirmālya, gūgala,
sarasoṃ, nīmake patte aura meḍhāsiṃgīkī dhūnī do isī prakārakā 3 dinakarake anantara cauthedina yathāśakti brāhmaṇa bhojana karā do to bālaka
pūtanāmātṛkāke doṣase chūṭa jāvegā
mukhamaṃḍikāmātṛkā yatna 4-nadīke donoṃ tīroṃkī miṭṭīkā putalā
kamalapuṣpa, gandha, tāṃbūla, śvetapuṣpa, 4 diye, 13 mālapue, machalīkā
māṃsa, madya aura chāṃcha ye saba vastuyeṃ korī sarāīmeṃ dharakara "oṃnamo,
rāvaṇāya hana hana maṃtha maṃtha svāhā" isa mantrase bālakapara utārā karake
tīsare prahara uttara diśāke caumārgapara bali do, isī prakāra 3 dina
manohara itihāsādi sunāo to motījvara śāṃta hokara rogīkī
pīr̤ā śāṃta hogī
tathā 2-cirāyatā, soṃṭha ghisakara pilāo, kālā agara
ghisakara pilāo | tulasīkā rasa, gobarakā rasa, jīre aura
sonāmakkhī bhasma ghisakara pilāo, sāṃbharakā sīṃga, caṃdana, jīrā,
73.42.7
netravālā, nāgaramothā, cirāyatā, kūḍā, kālā jīrā, giloya,
ilāyacī aura kamalagaṭṭeko ghisakara pilāo to motījvara
śāṃta hogā
tathā 3-śvetacandana, lālacaṃdana, netravālā, pittapāpar̤ā nāgaramothā, soṃṭha, cirāyatā aura khaśakā kvātha pilāo to
dāhaglāni, pralāpa, vikalatā, timira aura pitta ye saba upadrava
śānta hoṃge
tathā 4-laghuśivaṇī, dākha, netravālā, candana, nāgaramothā, khaśa,
pittapāpar̤ā aura mulahaṭī inakā aṣṭāveṣa kvātha madhuke sātha do to
tathā 5-raktacaṃdana, dhanā, kālāvālā, pittapāpar̤ā nāgaramotha
aura soṃṭha inakā kvātha do, bar̤ake patte aura bājareke āṭekā
kvātha do podīnā, vanatulasī aura śyāma tulasīke rasameṃ miśrī
ḍālakara tīna yā sāta dina pilāo, nāgaramothā, kapūrakācarī, vanatulasī, pittapāpar̤ā aura soṃṭha itakā kvātha do to motījvara
śāṃta hogā
tathā 6-‘‘oṃnamo aṃjanīputra brahmacārīvācā avicala svāmin ukārya
sārikhā kṣāṃkṣaḥ magadhadeśarāya bar̤esthānake tahām̐ mūsalīkaṃda brāhmaṇane
madhurā utpanna kiyā pṛthvīmeṃ mokalyo hanumanta vācā balīpar̤ā hanumaṃtajī dṛṣṭi par̤o hanumantanāmena gaccha gaccha svāhā ’’ isa mantrako śuddha
hokara 108 bāra japo aura candana, agara, dhūpa, śvetapuṣpako rakhake
miṭṭīke pātrameṃ dharake rogīke mātheparase utāra śuddha jalameṃ ḍāla do to
manthajvara śāṃta hokara rogī samasta pīr̤āse vimukta hogā
iti amṛtasāgare cikitsākhaṇḍe bālarogamaṃthajvarayatnanirūpaṇaṃ
nāma dvicatvāriṃśastaraṃgaḥ
Linked texts (2)
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) — Vaṅgasena, Sanskrit