Pramāṇa · Search · About · API

Arogyacintamani (Pandit Damodara) 99.272

Ārogyacintāmaṇi (Paṇḍit Dāmodara) 99.272

Language
Sanskrit

99.272.1

bṛhatyādiḥ
bṛhatīdhāvanīpāṭhāyaṣṭīmadhukaliṅgikāḥ
pācanīyo bṛhatyādiḥ kṛcchradoṣakṣayāpahaḥ
gokaṇṭakakvāthaḥ
gokaṇṭakasya niḥkvātho mūtrakṛcchravināśanaḥ
hrasvapañcamūlam
pathyo bṛhatyaṃśumatīdvayagokaṇṭajo'śmajit
tatsiddhamambhaḥ paricūrṇitailaṃ
^1kṛcchrāṇi kṛcchrāṇi nṛṇāṃ nihanti
vyāghrādikṣīrakaṣāyaḥ
vyāghrīgokṣuramatsyākṣipadmāpāṣāṇabhedakaiḥ
śṛtaḥ kṣīrāvaśiṣṭo'yaṃ kaṣāyaḥ śarkarā'nvitaḥ
mūtrakṛcchrāṇi sarvāṇi raktasrāvaṃ vināśayet
gopāṅganā''dikaṣāyaḥ
gopāṅganā'bhīrukaśeruvārividārigokaṇṭakasaṃbhṛtāmbhaḥ
saśka̍raṃ ^2srāvayate narāṇāṃ
mūtraṃ mahānigrahapīḍitānām
elopakulyādikvāthaḥ
elopakulyāmadhukāśmabhedakāntāśvadaṃṣṭrāvṛṣakorubūkaiḥ
kvāthaṃ pibeccharkarayā'vagāḍhaṃ
kṛcchre sadāhe saruje vibandhe
harītakyādikvāthaḥ
harītakīgokṣurarājavṛkṣapāṣāṇabhiddhanvayavāsakānām
kvāthaṃ pibedaśmabhidā pragāḍhaṃ
saśarkare cāśmariūtrakṛcchre
śvadaṃṣṭrā''dikaṣāyaḥ
śvadaṃṣṭrāmātuluṅgāṅghriśobhāñjanaśrutaṃ jalam
vyoṣacūrṇasamāyuktaṃ śarkarāśūlasūdanam
pippaliparṇīkvāthaḥ
kvāthaḥ pippaliparṇyuttho hiṅgutailayuto haret
śarkarāmaśmarīṃ cāpi mūtrakṛcchramathāpi vā
śigrumūlakvāthaḥ
kvāthaśca śigrumūlotthaḥ kaduṣṇo'śmaripātanaḥ
kṣīrakaṣāyayogau
bhadraśiphāparipakvaḥ
kvāthaḥ pītaḥ payaḥśiṣṭaḥ
śiṣṭairapyupadiṣṭaḥ
mṛṇālikāmūlasiddhaśca
sinduvārādikaṣāyaḥ
sinduvāraniśāvāri vārayenmedaśarkarāḥ
tālapatrakaṣāyaḥ
tālapatrakaṣāyaṃ ca mūtrāghāteṣu pāyayet
pāṣāṇabhedyādikvāthaḥ
pāṣāṇabhedi śuṇṭhī ca muruṅgī gokṣuraṃ tathā
kaṣāya eṣāṃ pātavyo mūtrakṛcchravināśanaḥ
siṃhyabdādikvāthaḥ

99.272.2

siṃhyabdaśigruvaraṇadvipunarnavānāṃ
kvāthaḥ kaṇā'śmajatudugdhayuto'śmarighnaḥ
kauntyādikvāthaḥ
kauntyaśyabhinmadhukagokṣuracitrakṛṣṇākvātho'drijailasahito'śmarimūtrajit saḥ
anyaḥ pāṣāṇabhidādikvāthaḥ
pāṣāṇabhittrikaṭumūlaharītakībhiḥ
sārekhetaṃ kathitamāśu jalaṃ nihanti
prātaḥ śilājatuyutaṃ paridāhakṛcchratodārtimūtraṃkṛtadoṣamathāśmarīṃ ca
nirguṇḍyādiḥ
nirguṇḍyeraṇḍakoraṇṭagokṣuradvipunarnavaiḥ
pañcakolābhayāśīghrakulatthaiśca śṛtaṃ jalam
aśmarībhedanaṃ śreṣṭhaṃ mūtrakṛcchraharaṃ param
kapotavaṅkādicūrṇam
kapotavaṅkāvaraṇagṛñjanaṃ madhu śīghrakam
yūthī gokṣurakaṃ pathyā tilo matsyākṣakastathā
sūkaraṃ kharamañjaryā mūlaṃ cāpi śilājatu
cūrṇayitvā samāloḍya pāyayedātura bhiṣak
śarkarāmaśmarīṃ sarvāṃ sikatāṃ sarvadoṣajām
mūtradoṣakṛtān ghorān hanyādanyāṃśca vastigān
etaireva ghṛtaṃ kāryaṃ khalaṃ vā vidhipūrvakam
varaṇakaṣāyaḥ
varaṇajakaṣāyapītastatkalkaḥ sumadhuyutastathā saguḍaḥ
nāśayati vikalīkṛtamaśmopamamaśmari tathyam
yūthyādikvāthaḥ
yūthīmatsyākṣikaiaudradvayavaraṇaśikhābhadrakāśvadaṃṣṭrādurmāgardityabhaktāvasukaraviśiraḥ kṛṣṇavarṇāḥ kulatthāḥ
kvāthastairnālikerodbhavajalasahitaḥ pippalī^1cūrṇayukto
vātaśleṣmolbaṇāṃ vai śamayati sahasā śarkarāmaśmarīṃ ca
pramehe
dārvī^2raso dhātriphalaṃ mustā ca kathitaṃ jale
madhuyuktaṃ gulūcyā vā rasastvāmalakasya vā
lodhrābhayātoyadakaṭphalānāṃ
pāṭhāvilaṅgārjunavatsakānām
gāyatridārvī^3kalaśībhavānāṃ
phalatrayakṣaudrayutaḥ kaṣāyaḥ
katakāmalake vāridakoṭhāniśāḥ kiṃśukatvagabhaye ca
ekadvidvyaṃśanāmikṣoryukto rasena mehe syāt

99.272.3

āragvadhasya mūlatvagdhātrī caivāmṛtā tathā
kaṣāyaḥ kṣaudrasaṃyukto mehattatkulanāśanaḥ
tadeva pānaṃ paripakkamambhā
syādābhakalkaṃ 1vidhunoti meham
pathyā'bdakoṭharajanīdvayaśuktipatrakṛṣṇā'rimedakaguḍūciśrutaṃ ca vāri
dhātryaṅkolāmrārjunamunitaruvalkeṣu sādhitaṃ tailam
syāddṛniniśāmitaguñjākalkaṃ meheṣu 2kīrtitaṃ paramam
gulūcyāmalakakvātho madhvājyairmehanutparam
tṛṣṇādāhapraśamano jvarārocakanāśanaḥ
kālaśākena ketakayā niśayā ca śṛtaṃ jalam
pramehāṇāṃ vināśāya yojayet satataṃ bhiṣak
niśāyuk śuktipatrāṅgirambhājambūrutvagguḍūdbhavaḥ
pāṭhā'mṛtā'bdakatakakvātho mehe samākṣikau
kaiḍaryahemadrumatālamūlavarāniśāyugmaśrutaṃ kaṣāyam
pibedyavāśī tamiti pramehe
kalkaṃ vaṭānāṃ madhuneva nityam
karkandhūmūlakātsiddhaḥ kaṣāyaḥ kṣaudrasaṃyutaḥ
pramehaṃ mūtradoṣāṃśca nāśayennātra saṃśayaḥ
pathyā'bdakoṭhakaiḍaryaharidrā'mbhoviḍaṅgakān
ayaḥśalākāmabhayāṃ kṛṣṇāṃ nimbaṃ savatsakam
paktvā''ḍhathaṃ mākṣikeneva prātaḥkāle pibennaraḥ
sthaulyadoṣe pramehe ca medasvī kuṣṭhavānapi
elā''digaṇaḥ
elā3yugmaturuṣkakuṣṭhaphalinīmāṃsījaladhyāmakaspṛkkācorakacorapatratagarasthauṇeyajātīrasāḥ
śuktivyaṃ granakhāmarāhvamagahaḥ śrīveṣṭakaṃ kuṅkumaṃ
1caṇḍagugguludevadhūpakhapurāḥ punnāganāgāhvayam
elā''diko vātaka phau viṣaṃ ca viniyacchati
varṇaprasādanaḥ kaṇḍūpiḍakākoṭhanāśanaḥ
varaṇādigaṇaḥ
varaṇasairyekayugmaśatāvarīdahanamoraṭabilvaviṣāṇikāḥ
dvibṛhatīdvikarañjayatādvayaṃ
bahaḷapallavadarbharujākarāḥ
varaṇādiḥ kaphaṃ medo mandāgniṃ ca niyacchati
āḍhayavātaṃ śiraḥśūlaṃ gulma cāntaḥ savidradhim

99.272.4

trāyantyādikaṣāyaḥ
trāyanti triphalānimbakaṭukāmadhukaṃ samam
trivṛtpaṭolamūlābhyāṃ catvāro'śāḥ pṛthak tathā
masūrāmnistuṣādaṣṭau tatkvāthaḥ saghṛto jayet
vidradhīgulmavīsarpadāhamehavamijvarān
antravṛddhau
hiṅgusaindhavakāsīsaśilājatusamāyutaḥ
moraṭasya kaṣāyo hi saptavṛddhimapohati
indravalībalairaṇḍakātho 2vā vṛddhiśinaḥ
indravalīkaṣāyastu pātavyastailasaṃyutaḥ
antra vṛddhivinā shay tat 3khalenaiva bhojayet
yakṣākṣībījamajjādviguṇakulatthena pācite kvāthe
ghṛtapaṭuhiṅgusanāthe
pīte vṛddheḥ kuto vṛddhiḥ
veṇupatrakaṣāyo vā tailasaindhavasaṃyutaḥ
pīyamāno nihanyāśu sarvaśūlāntravedanāḥ
laśunairaṇḍayakṣākṣavirṣābhṛhapuṣauṣadham
kathitaṃ hiṅguyug hanyādgulmānāhodarāṇyapi
laśunagokṣuraśakralatā'bhayāhapuṣayakṣadṛgagnikaṇauṣadhaiḥ
sahapunarnavamoraṭaśigrubhirjayati vṛddhacudarāṇi śṛtaṃ jalam
gulme
cavyavyoṣaviḍaṅgāgnitriphalāviśvabheṣajaiḥ
kvāthaḥ pavanagulmaghnaḥ śūlānāhānnihanti ca
bilvamūlabalāśuṇṭhīcitrakāgnipunarnavaiḥ
kvātho'nilajagulmāgnimāndyavātotthaśūlanut
gulme vilasati śūlānilasaṅgādhmānakāriṇi prabale
yakṣadṛgāgnipunarnavabarbaralaśunauṣadhaṃ 2peyam
pañcamūlalaśunakathitāmbho
hiṅgusaindhavarajaḥparimiśram
koṣṭhamārutagudāṅkuragulmaṃ
śūlamantaragnisadanaṃ ca nihanti
laśunapunarnavaviśvaṃ
saindhavacūrṇapratīvāpam
śrapayitvā paripītaṃ
gulmānunmūlayennityam
vyoṣapūtikavarṣābhūpathyāgranthikṛśānubhiḥ
kvātho gulmakuṭhārākhyaḥ sahiṅgubiḍasaindhavaḥ
śuṇṭhīcitrakacavyāgnibilvamūlapunarnavaiḥ
pītaḥ kṣīrakaṣāyo'yaṃ saśūlānāhagulmanut
pathyāpunarnavakṛśānumahauṣadhānāṃ

99.272.5

kvātho hinasti gudakīlavibandhagulmān
tadvatpunarnavamahauṣadhacitrakāṇāṃ
pākyaṃ ca gulmamadhusūdanamāmananti
pathyānāgarakaiḍaryakaṣāyaṃ saindhavānvitam
pibedgulmeṣu sarveṣu mandāgnau ca viśeṣataḥ
śuṇṭhībilvabalākvātha ājyatulyaṃ ca rāmaṭham
sarvagulmaharaḥ pīto garbhiṇyā hiṅgunā vinā
vijayāśṛṅgaberāgnikvikarañjapunarnavaiḥ
kvāthaḥ karikaṇāmiśro gulmahṛccāgnidīpanaḥ
kulatthaviśvavahrīnāṃ kvātho gulmaharaḥ paraḥ
cavikāmitrivṛtpathyāśuṇṭhībhiḥ kathitaṃ 1jayet
gulmaśūlamadānāhamagnisādamarocakam
karañjabilvapūtīkavijayākaṇanāgaraiḥ
kvātho gulmāgnisadanavibandhārucināśanaḥ
daśamūlakaṣāyeṇa hiṅgusaindhavanāgaram
annādau prapibedgulme viśeṣānmarutolbaṇe
evaṃ kulatthayūṣeṇa śuṇṭhīkvāthena vā pibet
bilvamūlabalāśuṇṭhīcitravahnipunarnavaiḥ
bilvamūlauṣadhābhyāṃ vā kvāthaḥ pavanagulmanut
śuṇṭhīlaśunadevāvhaniryūhaḥ snehavāñjayet
koṣṭhamārutagulmāgnimāndyaśūlaṃ prabhañjanāt
bilvamūlaṃ balāmūlaṃ nirguṇḍīmūlameva ca
eraṇḍasya tu mūlaṃ ca kvāthametairvipācayet

Linked texts (8)