Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 101

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 101

Language
Sanskrit

101.1

atha dhānyavargādhikāramāha
raktaḥ śālistridoṣaghnastṛṣṇāmedo nivāraṇaḥ
mahāśāliḥ para vṛṣyaḥ kalamaḥ śleṣmapittahā

101.2

śīto gurustridoṣaghno madhuro gaurayaṣṭikaḥ
kiñciddhīno sitastasmātparo'ya rasapākataḥ

101.3

dambhāyāmabanau jātāḥ śālayo laghupākinaḥ
kaṣāyā baddhaviṇmūtrā rūkṣāḥ śleṣmāpakarṣaṇāḥ

101.4

sthalajāḥ kaphapittaghnāḥ kaṣāyāḥ kaṭukānvayāḥ
kiñcitsatiktamadhurāḥ pavanānalabarddhanāḥ

101.5

kaidārā madhurā vṛṣyā balyāḥ pittanivarhaṇāḥ
īṣatkaṣāyālpamalā guravaḥ kaphaśukralāḥ

101.6

ropyātiropyā laghavaḥ śīghrapākā guṇottarāḥ
vidāhino doṣaharā balyā mūtravivarddhanāḥ

101.7

śālayo dagdharūr̤hā ye rūkṣāste baddhavarcasaḥ
śyāmākaḥ śoṣaṇo rūkṣo vātalaḥ śleṣmapittahā

101.8

tadvatpriyaṅgunīvārāḥ koradūṣāḥ prakīrttitāḥ
bahumūtrāḥ kaphaharāḥ kaṣāyā vātakopanāḥ

101.9

sūpānāmuttamā mudgā laghvīyāṃso'lpamārutāḥ
haritāsteṣvapi varā āḍhakī kaphapittanut

101.10

rūkṣaḥ kaṣāyo viṣadoṣaśukra balāsadṛṣṭikṣayakṛdvidāhī
kaṭurvipāke madhurastu śimbiḥ prabhinnaviṇmārgatarittalaśca

101.11

uṣṇaḥ kulattho rasataḥ kaṣāyaḥ kaṭurvipāke kaphamārutaghnaḥ
kuṣṭhāśmarīgulmaniṣūdanaśca sagrāhakaḥ pīnasakāsahantā

101.12

ānāhamedo gudakīlahikkāśvāsāpahaḥ śoṇitapittakṛcca
balāsa‍hantā nayanāmayaghno viśeṣato vanyakulattha uktaḥ

101.13

dantyo'gnimedhājanano'lpamūtraḥ stanyo'tha keśyo'nilahā guruśca
tileṣu sarveṣvasitaḥ pradhāno madhyaḥ sito hīnatarāstathānye

101.14

pāke rase cāpi kaṭuḥ pradiṣṭaḥ siddhārthakaḥ śoṇitapittakopī
snigdhoṣṇatīkṣṇaḥ kaphavātahantā tathāguṇaścāsitasarṣapo'pi

101.15

māṣo gururbhinnapurīṣamūtraḥ snigdho'tivṛṣyo madhuro'nilaghnaḥ
santarpaṇaḥ stanyakaro viśeṣādvalapradaḥ śukrakaphāvahaśca

101.16

avṛṣyaḥ śleṣmapittaghno rājamāṣo'nilāttiṃkṛt
avalagujaḥ saiḍagajo niṣpāvā vātapittalāḥ

101.17

kākāṇḍīmātmaguptānāṃ māṣavat phalamādiśet
masūrā madhurāḥ pāke grāhiṇī rūkṣaśītalāḥ

101.18

makuṣṭhakāḥ praśasyante raktapittajvarādiṣu
caṇakāśca masūrāśca khaṇḍīkāḥ sahareṇavaḥ

101.19

guravaḥ śītamadhurāḥ sakaṣāyā virūkṣaṇāḥ
pittaśleṣmaṇi śasyante sūpeṣvālepaneṣu ca

101.20

yavaḥ kaṣāyo madhuro himaśca kaṭurvipāke kaphapittahārī
vraṇe'tipathyastilavacca nitya prabaddhamūtro bahuvātavarcāḥ

101.21

sthairyyāgnimedhāsvaravarṇakṛcca supicchilaḥ sthūlavilepanaśca
medomaruttṛṭśamano'tha raktaḥ prasādanaḥ śoṇitapittayośca

101.22

etairguṇaihīnatarāṃśca kiñcidvidyādyavebhyo'tiyavānaśeṣaiḥ

101.23

godhūma ukto madhuro guruśca balya. sthiraḥ śukrarucipradaśca
snigdho'tiśīto'nilapittahārī sandhānakṛcchleṣmaharaḥ saraśca

101.24

teṣāṃ masūraḥ saṅgrāhī kalāyo vātalaḥ param
anārttavavyādhiharamaparyyāgatameva ca

101.25

abhūmijaṃ navaṃ cāpi dhānya na guṇavat smṛtam
navaṃ dhānyamabhiṣyandi laghu saṃvatsaroṣitam

101.26

vidāhi guru viṣṭambhi virūḍhaṃ vātakopanam

Linked texts (5)