Cikitsasarasangraha (Vangasena) 101
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 101
- Language
- Sanskrit
101.1
atha dhānyavargādhikāramāha
raktaḥ śālistridoṣaghnastṛṣṇāmedo nivāraṇaḥ
mahāśāliḥ para vṛṣyaḥ kalamaḥ śleṣmapittahā
101.2
śīto gurustridoṣaghno madhuro gaurayaṣṭikaḥ
kiñciddhīno sitastasmātparo'ya rasapākataḥ
101.3
dambhāyāmabanau jātāḥ śālayo laghupākinaḥ
kaṣāyā baddhaviṇmūtrā rūkṣāḥ śleṣmāpakarṣaṇāḥ
101.4
sthalajāḥ kaphapittaghnāḥ kaṣāyāḥ kaṭukānvayāḥ
kiñcitsatiktamadhurāḥ pavanānalabarddhanāḥ
101.5
kaidārā madhurā vṛṣyā balyāḥ pittanivarhaṇāḥ
īṣatkaṣāyālpamalā guravaḥ kaphaśukralāḥ
101.6
ropyātiropyā laghavaḥ śīghrapākā guṇottarāḥ
vidāhino doṣaharā balyā mūtravivarddhanāḥ
101.7
śālayo dagdharūr̤hā ye rūkṣāste baddhavarcasaḥ
śyāmākaḥ śoṣaṇo rūkṣo vātalaḥ śleṣmapittahā
101.8
tadvatpriyaṅgunīvārāḥ koradūṣāḥ prakīrttitāḥ
bahumūtrāḥ kaphaharāḥ kaṣāyā vātakopanāḥ
101.9
sūpānāmuttamā mudgā laghvīyāṃso'lpamārutāḥ
haritāsteṣvapi varā āḍhakī kaphapittanut
101.10
rūkṣaḥ kaṣāyo viṣadoṣaśukra balāsadṛṣṭikṣayakṛdvidāhī
kaṭurvipāke madhurastu śimbiḥ prabhinnaviṇmārgatarittalaśca
101.11
uṣṇaḥ kulattho rasataḥ kaṣāyaḥ kaṭurvipāke kaphamārutaghnaḥ
kuṣṭhāśmarīgulmaniṣūdanaśca sagrāhakaḥ pīnasakāsahantā
101.12
ānāhamedo gudakīlahikkāśvāsāpahaḥ śoṇitapittakṛcca
balāsahantā nayanāmayaghno viśeṣato vanyakulattha uktaḥ
101.13
dantyo'gnimedhājanano'lpamūtraḥ stanyo'tha keśyo'nilahā guruśca
tileṣu sarveṣvasitaḥ pradhāno madhyaḥ sito hīnatarāstathānye
101.14
pāke rase cāpi kaṭuḥ pradiṣṭaḥ siddhārthakaḥ śoṇitapittakopī
snigdhoṣṇatīkṣṇaḥ kaphavātahantā tathāguṇaścāsitasarṣapo'pi
101.15
māṣo gururbhinnapurīṣamūtraḥ snigdho'tivṛṣyo madhuro'nilaghnaḥ
santarpaṇaḥ stanyakaro viśeṣādvalapradaḥ śukrakaphāvahaśca
101.16
avṛṣyaḥ śleṣmapittaghno rājamāṣo'nilāttiṃkṛt
avalagujaḥ saiḍagajo niṣpāvā vātapittalāḥ
101.17
kākāṇḍīmātmaguptānāṃ māṣavat phalamādiśet
masūrā madhurāḥ pāke grāhiṇī rūkṣaśītalāḥ
101.18
makuṣṭhakāḥ praśasyante raktapittajvarādiṣu
caṇakāśca masūrāśca khaṇḍīkāḥ sahareṇavaḥ
101.19
guravaḥ śītamadhurāḥ sakaṣāyā virūkṣaṇāḥ
pittaśleṣmaṇi śasyante sūpeṣvālepaneṣu ca
101.20
yavaḥ kaṣāyo madhuro himaśca kaṭurvipāke kaphapittahārī
vraṇe'tipathyastilavacca nitya prabaddhamūtro bahuvātavarcāḥ
101.21
sthairyyāgnimedhāsvaravarṇakṛcca supicchilaḥ sthūlavilepanaśca
medomaruttṛṭśamano'tha raktaḥ prasādanaḥ śoṇitapittayośca
101.22
etairguṇaihīnatarāṃśca kiñcidvidyādyavebhyo'tiyavānaśeṣaiḥ
101.23
godhūma ukto madhuro guruśca balya. sthiraḥ śukrarucipradaśca
snigdho'tiśīto'nilapittahārī sandhānakṛcchleṣmaharaḥ saraśca
101.24
teṣāṃ masūraḥ saṅgrāhī kalāyo vātalaḥ param
anārttavavyādhiharamaparyyāgatameva ca
101.25
abhūmijaṃ navaṃ cāpi dhānya na guṇavat smṛtam
navaṃ dhānyamabhiṣyandi laghu saṃvatsaroṣitam
101.26
vidāhi guru viṣṭambhi virūḍhaṃ vātakopanam
Linked texts (5)
- Āyurvedasaukhya — Ṭoḍaramalla 1565, Sanskrit
- Dravyaguṇasaṃgraha — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Bhāvasvabhāva — Mādhavadeva 1688, Sanskrit
- Śāligrāmanighaṇṭubhūṣaṇa — Śāligrāma Vaiśya, Sanskrit
- Bhojanakutūhala — Raghunātha, Sanskrit