Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 103

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 103

Language
Sanskrit

103.1

iti vaṅgasena saṅkalita māsavargādhikāra samāpta
pāṭhāmūrvāśaṭīśākaṃ vāstūkaṃ suniṣaṇṇakam
vidyād grāhi tridoṣaghnaṃ mārkavaṃ cillīvāstukam

103.2

sagrāhī plavakaḥ proktaḥ snigdhaḥ pañcāṅgulaḥ saraḥ
bhillī vatsādnī phañjī vātaghnī laghudīpanī

103.3

kākamācī tridoṣaghnī stanya| vṛṣyā kalambikā
cāṅgerī kaphavātaghnī sārṣapaṃ sarvadoṣakṛt

103.4

sārṣapaṃ ca navodutthaṃ rājikaikāntapittalā
nāḍīcā vājavātaghnaḥ kaṭurmadhuraśītalaḥ

103.5

satīnaśākaṃ śleṣmaghnaṃ traipuṭaṃ vātalammatam
śrīhastinī sapatrūrā mūtralāśmaribhedinī

103.6

kālaśākantu kaṭukaṃ dīpanaṃ kaphaśothajit
vṛṣyā snigdhā ca śītā ca mṛtyughnī cāpyupodikā

103.7

rūkṣo viṣamadagnyaśca praśasto raktapittinām
madhuro'madhuraḥ pāke śītalastaṇḍulīyakāḥ

103.8

varṣābhvī kāsavātaghnī hitau śophodare'rśasi

103.6-2

kaṭutiktarasā hṛdyā rocanā vahnidīpanī
sarvadoṣaharī laghvī kaṇṭhyā mūlakapotikā

103.10

mahattadguruviṣṭambhi tīkṣṇāmānañca doṣalam
tadeva snehasiddhantu vātanutkaphapittajit

103.11

śuṣkantu śothaśamanaṃ garadoṣaharaṃ laghu
viṣṭambhi vātalaṃ śāka śuṣkamanyatra mūlakāt

103.13

gulmañca patrañca phalaṃ tathaiva yathottarante laghavaḥ pradiṣṭāḥ
teṣāntu puṣpaṃ kaphavātahantṛ phalaṃ nihanyātkaphamārutau ca 12
raktapittaharī śothakuṣṭhaghnī hilamocikā
kaphāpahaṃ śākamuktaṃ varuṇaprapunāṭayoḥ

103.14

snigdhoṣṇastīkṣṇaḥ kaṭu picchilaśca guruḥ saraḥ khāduraso'tha balyaḥ
hṛdyaśca medhāsvaravarṇacakṣurbhagnāsthisandhānakaro rasonaḥ

103.15

hṛdrogajīrṇajvarakukṣiśūlavibandhagulmārucikāsaśoṣān
durnāmakuṣṭhānilasādajantu samīraṇāśvāsakaphāśca hanti

103.16

nātyuṣṇavīryyo'nilahā kaṭuśca tīkṣṇo gururnātikaphāvahaśca
balāvahaḥ pittaharo'tha kiñcitpalāṇḍuragneśca vivṛddhikārī

103.17

snigdho'tha rucyaḥ sthiradhātukarttā balyo'tha medhākaphapuṣṭidātā
svādurguruḥ śoṇitapittaśastaḥ sapicchilaḥ kṣīrapalāṇḍuruktaḥ

103.18

nyagrodhodumbarāśvattha plakṣapadmādipallavāḥ
kaṣāyāḥ stambhanā. śītā hitāḥ pittātisāriṇām

103.18-2

asana kaṭukaṃ pāke kaphaghnamanitāpaham
śothaghnamuṣṇavīryyañca patraṃ pūtikarañjajam

103.20

veṇoḥ karīrāḥ śleṣmaghnāḥ kaṭukā rasapākataḥ
vidāhino nātibalāḥ sakaṣāyā virūkṣaṇā.

103.21

kaphaśoṇitapittaghna rocana kāravellakam
kāravellakavajjñeya phala karkoṭaksya ca

103.22

paṭolapatra pittaghnaṃ nālaṃ tasya kaphāpaham
phala tridoṣaśamana mūla tasya virecanam

103.23

pittanutteṣu kūṣmāṇḍaṃ bāla madhya kaphāpaham
śuṣkaṃ laghūṣṇa sakṣāraṃ dīpana vastiśodhanam

103.24

sarvadoṣahara hṛdya pathyaṃ cetovikāriṇām
bālaṃ sanīla trapusa tattu pittahara smṛtam

103.25

tatpāṇḍukaphakajjīrṇamamla vātavināśanam
ervāruka sakarkārusapakka kaphavātajit

103.26

sakṣāraṃ madhura rucyaṃ taccokta nātipittalam
sakṣāramadhura bhedi śīrṇavṛnta kaphāpaham

103.27

kaṇḍūkuṣṭhakṛmighnāni kaphapittaharāṇi ca
phalāni bṛhatīnāntu kaṭutiktālaghūni ca

103.28

kaphavātaharaṃ tikta rocana kaṭuka laghu
vārttākudīpana proktaṃ jīrṇaṃ sakṣārapittalam

103.26-2

pratyarthamadhurā rucyā pittaghnī madhukarkaṭī
karkandhukolavadaramamlaṃ vātavināśanam

103.30

pakva pittānilaharaṃ snigdhaṃ samadhuraṃ saram
purāṇa tṛṭpraśamanaṃ śramaghna dīpana param

103.31

sauvīraṃ dadaraṃ snigdha madhuraṃ vātapittajit
āmaṃ kapitthaṃ vaisvaryaṃ grāhi madhuravātalam

103.32

kaphānilaharaṃ pakvaṃ madhurānurasaṃ guru
doṣalaṃ pittakṛtyāṇḍu jambīramatipittalam

103.33

gulmavātakaphaśvāsakāsaghnaṃ bījapūrakam
kesara mātuluṅgasya dīpana kaphavātajit

103.34

vātapittahara māsa tvaksigdhoṣṇānilāpahā
atyarthamadhurā rucyā pittaghnī madhukarkaṭī

103.35

pittamārutaruddhātvānna pittalaṃ baḍakeśaram
hṛdya varṇakaraṃ rucyaṃ raktamāsavalapradam

103.36

kaṣāyānurasaṃ svādu vātaghna bṛhaṇa guru
pittāvirodhi samyakmāstra śukravivarddhanam

103.37

bṛṃhaṇa madhura balya guru viṣṭabhya jīryyati
āmrātakaphalaṃ vṛṣya sasneha kaphavarddhanam

103.38

tridoṣaviṣṭambhakara lakuca śukranāśanam
amlaṃ tṛṣṇāhara rucyaṃ pittakṛtkaramardakam

103.36-2

hṛdyaṃ svādu kaṣāyāmla bhavyamāsyaviśodhanam
garadoṣaharaṃ naupa prācīnamalaka tathā

103.40

vārtāpahaṃ tintiḍīka māma pittabalāsakṛt
grāhi sandīpana hṛdyaṃ samyakkaṃ kaphavātanut

103.41

tasmādalpāntaraguṇa kośāmraphalamucyate
amlikāyāḥ phalaṃ tadvat pakvaṃ bhedi tu kevalam

103.42

āmra samadhuraṃ hṛdyaṃ vṛṣyametattu rocanam
vātaghnaṃ durjaraṃ proktaṃ nāgaraṅgaphalaṃ guru

103.43

kaṣāyānurasaṃ caiṣāṃ dāḍima nātipittalam
dīpanauyaṃ rucikaraṃ hṛdyaṃ varcovibandhanam

103.44

dvividhaṃ tattu vijñeya madhura vāmlameva ca
tridoṣaghnuntu madhuramamla' vātakaphāpaham

103.45

aśvatthodumbaraplakṣa nyagrodhānāṃ phalāni ca
kaṣāyamadhurāmlāni vātalāni gurūṇi ca

103.46

vṛttamāyuṣkara khādu pittaghnaṃ śoṣavaṅgikṛt

103.47

atyamlaṃ vātala grāhi jāmbhava kaphavātajit

103.48

śrāmaṃ kaṣāyaṃ sagrāhi tindukaṃ vātakopanam
vipāke guru samyaktvaṃ madhuraṃ kaphapittajit

103.46-2

madhuraṃ ca kaṣāyañca snigdha saṃgrāhi cālukam
sthirīkarañca dantānāṃ vākula phalamucyate

103.50

atyamlamīṣanmadhuraṃ kaṣāyānurasa laghu
vātaghnaṃ pittajananamāmaṃ vidyātparūṣakam

103.51

tadeva madhuraṃ pakka vātapittanivarhaṇam
vipāke madhuraṃ śītaṃ raktapittaprasādanam

103.52

pauṣkara khādu viṣṭambhi balyaṃ kaphaharaṃ param
kaphānilaharaṃ tīkṣṇa' snigdha saṃgrāhi dīpanam

103.53

kaṭutiktakaṣāyoṣṇaṃ bāla vilvamudāhṛtam
tadeva vidyātsampakkaṃ madhurānurasa guru

103.54

vidāhi viṣṭambhakara' doṣakṛtpūtimārutam
panasaṃ sakaṣāyantu snigdha rūdu himaṃ guru

103.55

mauca khādurasa proktaṃ kaṣāyaṃ nātiśītalam
raktapittaharaṃ vṛṣya rucyaṃ śleṣmakaraṃ guru

103.56

phala khādurasa caiva tālajaṃ gurupittajit
tadvaujaṃ khādupākañca mūtralaṃ vātapittajit

103.57

hṛdyaṃ mūtra vivandhaghnaṃ pittāsṛgvātanāśanam
keśya rasāyanaṃ medhyaṃ kāśmaryyaphalamucyate

103.58

kṣatakṣayāpahaṃ hṛdyaṃ bṛṃhaṇaṃ tarpaṇaṃ guru
snigdha vṛṣyaṃ samadhuraṃ kharjūraṃ raktapittajit

103.59

bṛṃhaṇīyahṛdyañca madhūkakusumaṃ guru
vātapittapraśamana phalaṃ tasyopadiśyate

103.60

kaṣāya kaphapittaghna kiñcittiktaṃ rucipradam
hṛdyaṃ sugandhi sāmrañca lavalīphalamucyate

103.61

śamīphalaṃ guru khādu rūkṣoṣṇaṃ kaphanāśanam
guru śleṣmātakaphalaṃ kaphakṛnmadhuraṃ himam

103.62

karañjakiṃśūkāriṣṭa phalaṃ jatū pramehanut
priyālamajjāmadhuro vṛṣyaḥ pittānilāpahaḥ

103.63

vaibhītakau madakaraḥ kaphavātavināśanaḥ
kaṣāya madhuro majjā kolānāṃ pittanāśanaḥ

103.64

tṛṣṇācharddanilaghnaśca taddadāmalakasya ca
vaujipūrakasampāko majjākośāmrasambhavaḥ

103.65

khādupāko'gnibaladaḥ snigdhaḥ pittānilāpahaḥ
śītaṃ kaṣāyamadhuraṃ ṭaṅka mārutakṛd guru

103.66

yasya yasya phalasneha vīryyaṃ bhavati yādṛśam
tasya tasyaiva vīryyeṇa majjānamapi nirddiṣṭet

103.67

dhānyeṣu māṃseṣu phaleṣu caiva śākeṣu cānuktamapi pramòhāt
āsvādato bhūtaguṇairgrahītvā taddārdiśeddravyamanalpabuddhiḥ

Linked texts (6)