Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 106

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 106

Language
Sanskrit

Contents

106.1

atha dravadravyādhikāramāha
pānādiṣvavyaktarasaṃ suśītaṃ tarṣanāśanam
accha laghu ca hṛdyañca toyaṃ guṇavaducyate

106.2

nādeyaṃ vātalaṃ rūkṣaṃ dīpana laghulekhanam
nade'bhiṣyandi madhuraṃ sāndraṃ gurukaphāvaham

106.3

tṛṣṇāghnaṃ dīpana hṛdya kaṣāya madhuraṃ guru
tāḍāga vātalaṃ svādu kaṣāyaṃ kaṭupāki ca

106.4

vātaśleṣmaharaṃ vāpyaṃ sakṣāraṃ kaṭupittalam

106.5

cauḍyamagnikara rūkṣaṃ madhuraṃ kaphapittakṛt
kaphaghnaṃ dīpana hṛdyaṃ laghu prasravaṇodbhavam

106.6

sakṣāraṃ pittala kaupaṃ śleṣmaghnaṃ vahnidīpanam
madhuraṃ pittaśamanamavidāhyaudbhidaṃ matam
vaikiraṃ laghu sakṣāraṃ kaphaghnaṃ vahnidīpanam

106.7

kaidāraṃ madhuraṃ prokta vipāke guru doṣalam
tadvatyālvalamuddiṣṭaṃ viśeṣāddoṣalantu tat

106.8

sāmudramudakaṃ kliṣṭaṃ lavaṇaṃ sarvadoṣakṛt
anekadoṣamānūpa vāryyabhiṣyandi garhitam

106.6-2

paridoṣairasaṃyuktanniravadyaṃ tu jāṅgalam
pāke vidāhi tṛṣṇāghnaṃ praśastaṃ prītivardhanam

106.10

dīpanaṃ svādu śītañca toyaṃ sādhāraṇa laghu

106.11

nadyaḥ śīghravahā laghvyaḥ proktā yāścāmalodakāḥ
gurvyaḥ śaivālasaṅkannāḥ kaluṣā mandagāśca yāḥ

106.12

prāyeṇa nadyo maruṣu sutiktalavaṇānvitāḥ
laghvyaḥ sumadhurāścaiva pauruṣeyāvalehitāḥ

106.13

divākèkiraṇairjuṣṭaṃ juṣṭamindukairairniśi
arūkṣamannabhiṣyandi tattulyaṃ gaganāmbunā

106.14

gaganāmbu tridoṣaghnaṃ gṛhīta yat subhājane
balyaṃ rasāyanaṃ netryaṃ pātrāpekṣi tataḥparam

106.15

mūrcchāpittāsradāheṣu viṣe rakte madātyaye
klamabhramaparīteṣu tamake vamayau tathā
ūrddhage raktapitte ca śītamambhaḥ praśasyate

106.16

pārśvaśūle pratiśyāye vātaroge galagrahe
ādhmāne stimite koṣṭhe sadyaḥ śuddhau navajvare
hikkāyāṃ snehapīte ca śītāmbu parivarjayet

106.17

kaphamedo'nilaghnañca dīpanaṃ vastiśodhanam
kāsaśvāsajvaraharaṃ pathyamuṣṇodakaṃ niśi

106.18

arocake pratiśyāye pramehe śvayathau kṣaye
mande'gnāvudare kuṣṭhe jvare netrāmaye tathā
vraṇe ca madhumehe ca pānīyaṃ mandamācaret

106.16-2

candrakāntamaṇiḥ spṛṣṭaḥ śubhaiścandrāṃśubhirniśi
yanmuñcennirmalaṃ vāri tadvidyādamṛtopamam

106.20

snigdha svādu himaṃ hṛdya dīpanaṃ vastiśodhanam
vṛṣyaṃ pittapipāsāghnaṃ nārikelodakaṃ guru

106.21

atha kṣīravargamāha
alpābhiṣyandi gokṣīraṃ guru snigdhaṃ rasāyanam
raktapittaharaṃ śītaṃ madhuraṃ rasapākayoḥ

106.22

alpāmbupānavyāyāma kaṭutiktā'śanairlaghu
ājaṃ śoṣajvaraśvāsa raktapittātisāranut

106.23

mahiṣīṇāṃ gurutaraṃ gavyācchītataraṃ payaḥ
snehīdūnamanidrāṇāmatyagnīnāñca taddhitam

106.24

rūkṣoṣṇamauṣaṅglavaṇamauṣṭraṃ sandīpanaṃ laghu
śastaṃ vātakaphānāha kṛmiśothodarārśasām

106.25

nārīṇāṃ madhuraṃ kṣīraṃ kaṣāyānurasaṃ himam
nasyāścyotanayoḥ pathyaṃ jīvanaṃ laghu dīpanam

106.26

kaṣāyatiktānurasaṃ kāsaśothajvarāpaham
aurabhraṃ madhuraṃ snigdha muṣṇaṃ pittakaphāpaham

106.27

payo'bhiṣyandi gurvāmaṃ prāyaśaḥ parikīrttitam
tadevoṣṇaṃ laghu taraṃ tadabhiṣyandi cāmṛtam

106.28

varjayitvā striyāḥ stanyamāmaṃ taddhi guṇottaram
dhāroṣṇaṃ guṇavat kṣīraṃ viparītamato'nyathā

106.28-2

aniṣṭagandhamamlañca vivarṇaṃ virasañca tat
varjyaṃ salavaṇaṃ kṣīraṃ yacca paryuṣitaṃ bhavet

106.30

atha dadhivargamāha
snigdhaṃ vipāke madhuraṃ dīpanaṃ balavarddhanam
vātāpahaṃ pavitrañca gavyaṃ dadhi rucipradam

106.31

dadhyājaṃ kaphavātaghnaṃ laghu pāke kṣayāpaham
durnāmaśvāsakāseṣu hitamagneśca dīpanam

106.32

vipāke madhuraṃ vṛṣyaṃ raktapittaprasādanam
balāsavarddhanaṃ snigdha viśeṣāddadhi māhiṣam

106.33

vipāke kaṭu sakṣāramamlaṃ bhedyauṣṭrikaṃ dadhi
vātamarśāṃsi kuṣṭhāni kramīn hantyudarāṇi ca

106.34

cakṣuṣyamagnidoṣaghnaṃ dadhi nāryyā guṇottaram
laghu pāke balāsaghnaṃ vīryyoṣṇaṃ paktināśanam

106.35

rase pāke ca madhuraṃ kaṣāyaṃ vātapittanut
kopanaṃ kaphavātānāṃ durnāmnāñcāvikaṃ dadhi

106.36

pīnase cātisāre ca śītake viṣamajvare
arucau mūtrakṛcchre ca kāśye ca dadhi śasyate

106.37

śaradgrīṣmavasanteṣu prāyaśo dadhi garhitam
hemante śiśire caiva varṣāsu dadhi śasyate

106.38

vātaghnaṃ kapharut snigdhaṃ bṛṃhaṇaṃ vātapittakṛt
kuryyādbhaktābhilāṣañca dadhi yat suparisrutam

106.36-2

śṛtakṣīrāttu yat jātaṃ guṇavaddadhi tat smṛtam
vātapittaharaṃ vṛṣyaṃ dhātvagnivalavardhanam

106.40

dadhnaḥ saro gururvṛṣyo vijñeyo'nilanāśanaḥ
vahnervivarddhanaścāpi kaphaśukravivarddhanaḥ

106.41

dadhitvasāraṃ rukṣantu grāhi viṣṭambhi vātalam
dīpanoyaṃ laghu taraṃ sakaṣāyaṃ rucipradam

106.42

tṛṣṇāklamaharaṃ mastu laghu sroto viśodhanam

106.42.p1

iti dadhivargaḥ

Linked texts (8)