Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 112

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 112

Language
Sanskrit

Contents

112.1

iti vaṅgasena saṅkalita ariṣṭādhikāra samāpta
atha dīpanapācanadravyalakṣaṇādhikāramāha
pacennāmaṃ vahnikṛdyaddīpanaṃ tadyathā misiḥ
pacatyāmanna yat kuryādanala taddhi pācanam
nāgakesaravahvayāñcilo dīpanapācanaḥ

112.2

na śodhayati na dveṣṭi samāndoṣānstathodgatān
samīkaroti yat jñeyaṃ śamanantadyathāmṛtā

112.3

kṛtvā pākamalānāṃ yadbhittvā bandhamadho nayet
taccānulomanaṃ jñeya yathā proktā harītakī

112.4

paktavya yadapaktvaiva snigdhaṃ koṣṭhe malādikam
nayatyadhaḥ srasanantadyathā syāt kṛtamālakaḥ

112.5

malādikamabaddhaṃ yadvaddhaṃ vā piṇḍitammalaiḥ
bhitvādhaḥ pātayati tadbhedanaṃ kaṭuko yathā

112.6

vipakkaṃ yadapakvaṃ vā malādi dravatānayet
recayatyapi tat jñeyaṃ recanaṃ trivṛtā yathā

112.7

apakvapittaśleṣmāṇa balādūrdhvaṃ nayettu yat
vamanaṃ taddhi vijñeyaṃ madanasya phalaṃ yathā

112.8

sthānādvahirnayedūrdhva madho vā malasañcayam
dehe saṃśodhanantatsyāddevadālīphalaṃ yathā

112.6-2

śliṣṭān kaphādikāndoṣānunmūlayati yadvalāt
chedanantadyathā kṣāro maricāni śilājatu

112.10

dhātūnmalānvā dehasya viśoṣyollekhayecca yat
lekhanantadyathā kṣaudrannīrasamuṣṇaṃ vacā yavāḥ

112.11

dīpanaṃ pācanaṃ yatsyā duṣṇatvāddrava śoṣakam
grāhi tacca yathā śuṇṭhī jīrakaṃ gajapippalī

112.12

raukṣyācchaityātkaṣāyatvāllaghupākācca yadbhavet
stambhakṛt stambhanantatsyādyathā ṭuṇṭukavatsakau

112.13

rasāyanañca tajjñeya yajjarāvyādhināśanam
yathāmṛtā rudantī ca gugguluśca harītakī

112.14

yasmāddravyādbhavet strīṣu harṣo vājīkarañca tat
yathā nāgabalādyāḥ syurbījañca kapikacchujam

112.15

yasmācchukrasya vṛddhiḥ syācchukralañca taducyate
yathāśvagandhāsuśalī śarkarā ca śatāvarī

112.16

pravarttakāni kathyante janakāni ca retasaḥ
dugdhaṃ māṣāśca bhallāta phalamajjā''malāni ca

112.17

pravarttanī strīśukrasya recanaṃ vṛhatīphalam
jātīphalaṃ stambhanaṃ syāt kālindaṃ kṣayakāri ca

112.18

dehasya sūkṣmachidreṣu viśettatsūkṣmamucyate
tadyathā saindhava kṣaudraṃ nimbastailaṃ sabūṅkavam

112.16-2

pūrvaṃ vyāpyākhilaṃ kāyaṃ tataḥ pākañca gacchati
vyavāyi tadyathābhaṅgā phenaṃ cāhisamudbhavam

112.20

sandhivandhāṃstu śithilān yatkaroti vikāśi tat
viśleṣaujaśca dhātubhyo yathākramukakodravau

112.21

buddhiṃ lumpati yaddravyaṃ madakāri taducyate
tamoguṇapradhānañca yathā madyasurādikam

112.22

vyavāyi ca vikāśi syāt sūkṣmacchedi mahāvaham
āgneyaṃ jīvitaharaṃ yogavāhi smṛtaṃ viṣam

112.23

nijavīryeṇa yaddravyaṃ srotobhyo doṣasañcayam
nirasyati pramāthi syāttadyathā maricaṃ vacā

112.24

paicchilyādgauravāddravyaṃ ruddhā rasavahāḥ śilāḥ
dhatte yadgauravaṃ tatsyādabhiṣyandi yathā dadhi

112.24.p1

iti vaṅgasena saṅkalitaḥ dīpanapācanādilakṣaṇādhikāraḥ samāptaḥ

Linked texts (2)