Cikitsasarasangraha (Vangasena) 112
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 112
- Language
- Sanskrit
Contents
- 112.24 — 1 part
112.1
iti vaṅgasena saṅkalita ariṣṭādhikāra samāpta
atha dīpanapācanadravyalakṣaṇādhikāramāha
pacennāmaṃ vahnikṛdyaddīpanaṃ tadyathā misiḥ
pacatyāmanna yat kuryādanala taddhi pācanam
nāgakesaravahvayāñcilo dīpanapācanaḥ
112.2
na śodhayati na dveṣṭi samāndoṣānstathodgatān
samīkaroti yat jñeyaṃ śamanantadyathāmṛtā
112.3
kṛtvā pākamalānāṃ yadbhittvā bandhamadho nayet
taccānulomanaṃ jñeya yathā proktā harītakī
112.4
paktavya yadapaktvaiva snigdhaṃ koṣṭhe malādikam
nayatyadhaḥ srasanantadyathā syāt kṛtamālakaḥ
112.5
malādikamabaddhaṃ yadvaddhaṃ vā piṇḍitammalaiḥ
bhitvādhaḥ pātayati tadbhedanaṃ kaṭuko yathā
112.6
vipakkaṃ yadapakvaṃ vā malādi dravatānayet
recayatyapi tat jñeyaṃ recanaṃ trivṛtā yathā
112.7
apakvapittaśleṣmāṇa balādūrdhvaṃ nayettu yat
vamanaṃ taddhi vijñeyaṃ madanasya phalaṃ yathā
112.8
sthānādvahirnayedūrdhva madho vā malasañcayam
dehe saṃśodhanantatsyāddevadālīphalaṃ yathā
112.6-2
śliṣṭān kaphādikāndoṣānunmūlayati yadvalāt
chedanantadyathā kṣāro maricāni śilājatu
112.10
dhātūnmalānvā dehasya viśoṣyollekhayecca yat
lekhanantadyathā kṣaudrannīrasamuṣṇaṃ vacā yavāḥ
112.11
dīpanaṃ pācanaṃ yatsyā duṣṇatvāddrava śoṣakam
grāhi tacca yathā śuṇṭhī jīrakaṃ gajapippalī
112.12
raukṣyācchaityātkaṣāyatvāllaghupākācca yadbhavet
stambhakṛt stambhanantatsyādyathā ṭuṇṭukavatsakau
112.13
rasāyanañca tajjñeya yajjarāvyādhināśanam
yathāmṛtā rudantī ca gugguluśca harītakī
112.14
yasmāddravyādbhavet strīṣu harṣo vājīkarañca tat
yathā nāgabalādyāḥ syurbījañca kapikacchujam
112.15
yasmācchukrasya vṛddhiḥ syācchukralañca taducyate
yathāśvagandhāsuśalī śarkarā ca śatāvarī
112.16
pravarttakāni kathyante janakāni ca retasaḥ
dugdhaṃ māṣāśca bhallāta phalamajjā''malāni ca
112.17
pravarttanī strīśukrasya recanaṃ vṛhatīphalam
jātīphalaṃ stambhanaṃ syāt kālindaṃ kṣayakāri ca
112.18
dehasya sūkṣmachidreṣu viśettatsūkṣmamucyate
tadyathā saindhava kṣaudraṃ nimbastailaṃ sabūṅkavam
112.16-2
pūrvaṃ vyāpyākhilaṃ kāyaṃ tataḥ pākañca gacchati
vyavāyi tadyathābhaṅgā phenaṃ cāhisamudbhavam
112.20
sandhivandhāṃstu śithilān yatkaroti vikāśi tat
viśleṣaujaśca dhātubhyo yathākramukakodravau
112.21
buddhiṃ lumpati yaddravyaṃ madakāri taducyate
tamoguṇapradhānañca yathā madyasurādikam
112.22
vyavāyi ca vikāśi syāt sūkṣmacchedi mahāvaham
āgneyaṃ jīvitaharaṃ yogavāhi smṛtaṃ viṣam
112.23
nijavīryeṇa yaddravyaṃ srotobhyo doṣasañcayam
nirasyati pramāthi syāttadyathā maricaṃ vacā
112.24
paicchilyādgauravāddravyaṃ ruddhā rasavahāḥ śilāḥ
dhatte yadgauravaṃ tatsyādabhiṣyandi yathā dadhi
112.24.p1
iti vaṅgasena saṅkalitaḥ dīpanapācanādilakṣaṇādhikāraḥ samāptaḥ
Linked texts (2)
- Śāligrāmanighaṇṭubhūṣaṇa — Śāligrāma Vaiśya, Sanskrit
- Cikitsāñjana — Vidyāpati 1729, Sanskrit