Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 13

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 13

Language
Sanskrit

13.1

atha kṛminidānamāha
kramayastu dvidhāḥ proktā vāhyābhyantarabhedataḥ
vahirmala kaphā'sṛgvid janmabhedāccaturvidhāḥ

13.2

nāmatau viṃśatividhā vāhyāstatra malodbhavāḥ
tilapramāṇasasthānavarṇāḥ keśāmbarāśrayāḥ

13.3

bahupādāśca sūkṣmāśca yūkālikhyāśca nāmataḥ
dvidhā te koṭhapiṭikāḥ kaṇḍū gaṇḍān prakurvate

13.4

ajīrṇabhojī madhurāmlasevī dravapriyaḥ piṣṭagur̤opabhoktā
vyāyāmavarjī ca divāśayī ca viruddhabhojī labhate kṛmīṃstu

13.5

māṣapiṣṭāmlalavaṇaguḍaśākaiḥ purīṣajāḥ
māṃsamāṣaguḍakṣīradadhiśuktaiḥ kaphodbhavāḥ

13.6

viruddhārjīrṇaśākādyaiḥ śoṇitotthā bhavanti hi

13.7

jvaro vivarṇatā śūlaṃ hṛdrogaḥ charddanaṃ bhramaḥ
bhaktadveṣātisāraśca sañjātakarmilakṣaṇam

13.8

kaphādāmāśaye jātā vṛddhāḥ sarpanti sarvataḥ
pṛthuvardhranibhāḥ kecit kecit gaṇḍūpadopamāḥ

13.9

rurudhānyāṅkurākārā stanudīrghāstathā'ṇavaḥ
śvetāstāmrāvabhāsāśca nāmataḥ saptadhā tu te

13.10

antrādā udarāveṣṭā hṛdayādā mahāguhāḥ
curavo darbhakusumāḥ sugandhāste ca kurvate

13.11

hṛllāsamāsyasravaṇamavipākamarocakam
chardiśūlajvarānāha kāśyaṃśvayathupaunasān

13.12

raktavāhiśirāsthānā raktajā jantavo'ṇavaḥ
apādā vṛttatāmrāśca saukṣmyātkecidadarśanāḥ

13.13

keśādā lomavidhvaṃsā romahvīpā udumbarāḥ
ṣaḍete kuṣṭhakarmāṇaḥ sahasaurasamātaraḥ

13.14

pakvāśaye purīṣotthā jāyante'dhovisarpiṇaḥ
mavṛddhāśca bhaveyuśca te yadāmāśayonmukhāḥ

13.15

tadāsyodgāraniśvāsaviṅgandhānuvidhāyinaḥ
pṛthuvṛttatanusthūlāḥ śyāvāḥ pītāḥ sitā'sitāḥ

13.16

te pañca nāmabhiḥ khyātāḥ kakerukāmakerukāḥ
sausurādāḥ saśūlākhyā lelihā janayanti ca

13.17

viṅgedaśūlaviṣṭambha kāśyaṃpāruṣyapāṇḍutāḥ
romaharṣāgnisadana gudakaṇḍū vimārgagāḥ

13.18

teṣāmanyatamaṃ vaidyo jighāṃsuḥ snigdhamāturam
surasādivipakvena sarpiṣā vā'nnamādiśet

13.19

virecayettaukṣṇatamaiḥ yogairāsthāpayeddhi ca

13.20

viḍaṅga taṇḍulavyoṣaśigrubhirmaricena ca
takrasiddhā yavāgūḥ syāt kamighnī sasuvarcikā

13.21

viḍaṅgavyoṣasaṃyukta mannamaṇḍa pibennaraḥ
dīpana kṛmināśāya vahniñca kurute bhṛśam

13.22

sakṣaudraḥ kṛmijidbhiḥ pītaḥ kṛmiharaśigrujaśca kāthaḥ
pīta mūtramajāyāḥ granthikacūrṇānvita vāpi

13.23

puṣkarādvāhasthiniryāsa kṛmighnārdhena saṃyutam
lihyādgharmasthitaḥ prātaḥ sarvakṛminivāraṇam

13.24

pāraśīya yavānī pītā paryuṣitā vāriṇā prātaḥ
guḍapūrvā kṛmijāla koṣṭhagata pātayatyāśu

13.25

pāribhadrakapatvottha rasa kṣaudrayuta pibet
kiṃśukasya raja vāpi dhattūrasyāpi vā rasam

13.26

mustā suparṇī phaladāruśigru kvāthaḥ salakṣṇākṛmiśatru kalkaḥ
mārgadvayenāpi cirapravṛttān kṛmonnihanti kṛmijāṃśca rogān

13.27

ākhukarṇīdalai. piṣṭaiḥ piṣṭakena tu pūpikāḥ
jagdhvā sauvīrakaṃ cānu pibet kṛmihara param

13.28

palāśabījasvarasa pibedvā kṣaudrasayutam
pibettadbījakalkaṃ vā takreṇa kṛmināśanam

13.29

lihyāt kṣaudreṇa vaiḍaṅgaṃ cūrṇaṃ kṛmivināśanam
surasādigaṇa vāpi sarvathaivopayojayet

13.30

pratyahaṃ kaṭuka tikta bhojanañca hita bhavet
kṛmīnā nāśanaṃ rucyamagnisandīpanaṃ param

13.31

palatraya vacā dantī trivṛtkampillakaiḥ samaiḥ
siddha sarpirgavā mūtre pītaṃ kṛmivināśanam

13.32

iti triphalādyaṃ ghṛtam
triphalāyāḥ trayaḥ prasthāḥ viḍaṅgaṃ prasthameva ca
dīpyañca daśamūlañca lābhataḥ samupāharet

13.33

pādaśeṣe jaladroṇe pūte sarpirvipācayet
prasthonmitaṃ sindhuyutaṃ tatparaṃ kṛmināśanam

13.34

viḍaṅgaghṛtamityetallehya śarkarayā saha
sarvakṛmīn praṇadati vajra muktamivāsurān

13.35

pippalī pippalīmūla saindhava kṛṣṇajīrakam
cavyacitrakatālīsapatraka nāgakeśaram

13.36

eṣā dvipalikān bhāgān pañcasauvarcalasya ca
maricājājiśṛṅgīnāmekaikasya palaṃ palam

13.37

dāḍimāt kuḍavañcaiva dve pale cāmlavetasāt
sarvamekatra sañcūrṇya yojayetkuśalo bhiṣak

13.38

pippalyādyamidaṃ khyātaṃ naṣṭavahneḥ pradīpanam
aśāṃsi grahaṇīgulma mudara sabhagandaram

13.36-2

kṛmikaṇḍū rucikara surayoṣṇodakena vā
nātaḥparataraṃ kiñcidāmaśothaniṣūdanam

13.40

palaṅkaṣāpale dve tu kṛṣṇāyasapaladvayam
pathyāmṛtākṣadhātrīṇāṃ pṛthagekaikaśaḥ palam

13.41

pūtīkacavyavyoṣāgni kāravīkṛmināśanaiḥ
cūrṇitairarddhapalikaistilatailaṃ paladvayam

13.42

triphalāyā rasaprasthe khaḍaṃ prasthayugaṃ pacet
dārbīpralepātpākañca cāturjātakasaṃyutam

13.43

sāvitravaṭakā hyete yathāgnibalabhakṣitāḥ
kṛmikoṣṭhāgnidaurbalya śothagulmodaravraṇān

13.44

kāmalāpāṇḍurogāśa bhagandaragadajvarān
nihanyurvā sanniruddhāḥ vayaḥsthairyyabalapradāḥ

13.45

vātapramehaśamanāḥ cakṣuṣyāḥ puṣṭivarddhanāḥ
bhavantyatisnigdhabhujā vātātapaniṣeviṇām

13.46

rasendreṇa samāyukto raso dhattūrapatrajaḥ
tāmbūlapatrajo vāpi lepanaṃ yūkanāśanam

13.47

kakubhakusumaṃ viḍaṅgaṃ lāṅgalī bhallātaka tathośīram
śrīveṣṭaka sarjarasa madanañcaivāṣṭamaṃ dadyāt

13.48

eṣa sugandho dhūpo maśakānā nāśanaḥ śreṣṭhaḥ
śayyāsu matkuṇānāṃ śirasi vastre ca yūkānām

13.49

bhaṇḍīpiṣṭā''ranālena gomūtreṇābhipiṣṭakāḥ
kunaṭīkaṭutailena yogā yūkāpahāstrayaḥ

13.50

lākṣābhallātakañca śrīvāsaḥ śvetā'parājitā
arjunasya phalaṃ puṣpa' viḍaṅgaṃ sarjagugguluḥ

13.51

ebhiḥ kṛtena dhūpena śāmyanti niyataṃ gṛhe
bhujaṅgamūṣakā daṃśā ghuṇā maśakamatkuṇā

13.52

saviḍaṅgaṃ gandhaśilayā susiddhaṃ surabhījalena kaṭutailam
nikhilān nayati vināśaṃ likhyāsahitāṃśca vai yūkān

13.53

kṣīrāṇi māṃsāni ghṛtāni caiva dadhīni śākāni ca parṇavanti
sa smashtoyānmadhurān rasāṃśca kṛmīn jighāṃsuḥ parivarjayettu

Linked texts (16)