Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 17

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 17

Language
Sanskrit

Contents

17.1

iti vaṅgasena saṅkalita rājayakṣmanidānacikitsādhikāra samāpta.
atha kṣatakṣayanidānamāha
dhanurā''yasyato'tyarthaṃ bhāramudvahato gurum
yuddhyamānasya balibhiḥ patato viṣamoccataḥ

17.2

vṛṣaṃ haya vā dhāvanta damyaṃ cānyaṃ nigṛhṇataḥ
śilā kāṣṭhāśmanirghātān kṣipato nighnataḥ parān

17.3

adhīyānasya vātyuccairdū'raṃ vā vrajato drutam
mahānadīṃ vā tarato hayairvā saha dhāvataḥ

17.4

sahasotpatato dūra tūrṇaṃ vāpi pranṛtyataḥ
tathānyaiḥ karmabhiḥ krūrairbhṛśamabhyāhatasya vā

17.5

vikṣate vakṣasi vyādhirbalavān samudīryyate

17.6

strīṣu cātiprasaktasya rūkṣasyālpamitāśanaḥ
urovirudhyate'tyarthaṃ bhidyate'tha vidahyate

17.7

prapīḍyate tataḥ pārśve śuṣyatyaṅga pravepate
kramāddaṇa bala vīryyaṃ ruciragniśca hīyate

17.8

jvaro dāho manodainya viḍbhedo'gnivadhāvapi
duṣṭaḥ śyāvaḥ sudurgandhaḥ pīto vigrathito bahu

17.9

kāsamānasya vā'bhīkṣṇa kaphaḥ sāndraśca jāyate
sa kṣataḥ kṣīyate'tyarthaṃ tathā śukraujasaḥ kṣayāt

17.10

avyakta lakṣaṇaṃ tasya pūrvarūpamiti smṛtam

17.11

uroruk śoṇitacchardiḥ kāśo vaiśeṣikaḥ kṣate
kṣīṇe saraktamūtratvaṃ pārśvapṛṣṭhakaṭīgrahaḥ

17.12

kriyājayakaratvācca kṣaya ityabhidhīyate
maśoṣaṇādrasādīnā śoṣa ityucyate budhaiḥ

17.13

alpaliṅgasya dīptāgneḥ sādhyo valavato navaḥ
parisamvatsaro yāpyaḥ sarvaliṅgaṃ vivarjayet

17.14

bhaktadveṣo jvaraḥ śvāsaḥ kāsaśoṇitadarśanam
svarabhedaśca jāyante ṣaḍrūpe rājayakṣmaṇi

17.15

para dinasahasrantu yadi jīvati mānavaḥ
subhiṣagbhirupakrānta staruṇaḥ śoṣapīḍitaḥ

17.16

prāṇarodhāt kṣayādvāpi koṣṭhātyūtiyutāttathā
kṣatorasyannapākena niḥśvāso vā'tipūtikaḥ

17.17

uro matvā kṣataṃ lākṣā payasā madhusaṃyutām
sadya eva pibejjīrṇe payo'dyācca saśarkaram
pārśvavastikuji cālpa pittāgnistāṃ surāyutām

17.18

bhinnaviṭkaḥ samustābhirviṣāpāṭhā savatsakā
balāśvagandhā śrīparṇī bahupatrī punarnavā

17.16-2

payasā nityamabhyastāḥ śamayanti kṣatakṣayam

17.20

śarkarāyavagodhūma jīvakarṣabhakau madhu
bhṛtaṃ kṣīrānupānañca lihyāt kṣīṇaḥ kṣataḥ kṣaśaḥ

17.21

ikṣvālikā visagranthi padmakeśaracandanaiḥ
bhṛta payo madhuyuta sandhānārthaṃ pibet kṣatī

17.22

raktaṣṭhīvī pibetsiddha' lākṣārasapayo ghṛtaiḥ
varṣābhūśarkarāmusta śālitaṇḍulaja rajaḥ

17.23

lākṣācūrṇantu sukṛtaṃ kṣaudrājyena samanvitam
saktullīḍha' śamayati śoṣodbhūtāṃ vamiṃ tathā

17.24

elāpatraṃ tvaco drākṣā pippalyārddhaṃ palaṃ tathā
sitāmadhukakharjūra mṛdvīkāśca palonmitāḥ

17.25

sacūrṇaṃ madhunā yuktā guṭikāḥ saṃprakalpayet
akṣamātrāstatastaikāṃ bhakṣayecca dine dine

17.26

kāsa śvāsaṃ jvaraṃ hikkāṃ chardi mūrcchāṃ mada bhramam
raktaniṣṭhīvana tṛṣṇāṃ pārśvaśūlamarocakam

17.27

śoṣaplīhākhyavātāśca svarabheda kṣatakṣayam
guṭikātarpaṇīhyaṣyā raktapittañca nāśayet

17.28

ityelādyāguṭikā
yacyāhvanāgavalayoḥ kvāthe kṣīrasame ghṛtam
payasāpippalīmāṃsī kalkaiḥ siddha kṣaye hitam

17.28.p1

iti yaṣṭyāhna ghṛtam | ghṛtaṃ balānāgavalārjunāmbu siddhaṃ sayaṣṭīmadhukalkapādam

Linked texts (13)