Cikitsasarasangraha (Vangasena) 17
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 17
- Language
- Sanskrit
Contents
- 17.28 — 1 part
17.1
iti vaṅgasena saṅkalita rājayakṣmanidānacikitsādhikāra samāpta.
atha kṣatakṣayanidānamāha
dhanurā''yasyato'tyarthaṃ bhāramudvahato gurum
yuddhyamānasya balibhiḥ patato viṣamoccataḥ
17.2
vṛṣaṃ haya vā dhāvanta damyaṃ cānyaṃ nigṛhṇataḥ
śilā kāṣṭhāśmanirghātān kṣipato nighnataḥ parān
17.3
adhīyānasya vātyuccairdū'raṃ vā vrajato drutam
mahānadīṃ vā tarato hayairvā saha dhāvataḥ
17.4
sahasotpatato dūra tūrṇaṃ vāpi pranṛtyataḥ
tathānyaiḥ karmabhiḥ krūrairbhṛśamabhyāhatasya vā
17.5
vikṣate vakṣasi vyādhirbalavān samudīryyate
17.6
strīṣu cātiprasaktasya rūkṣasyālpamitāśanaḥ
urovirudhyate'tyarthaṃ bhidyate'tha vidahyate
17.7
prapīḍyate tataḥ pārśve śuṣyatyaṅga pravepate
kramāddaṇa bala vīryyaṃ ruciragniśca hīyate
17.8
jvaro dāho manodainya viḍbhedo'gnivadhāvapi
duṣṭaḥ śyāvaḥ sudurgandhaḥ pīto vigrathito bahu
17.9
kāsamānasya vā'bhīkṣṇa kaphaḥ sāndraśca jāyate
sa kṣataḥ kṣīyate'tyarthaṃ tathā śukraujasaḥ kṣayāt
17.10
avyakta lakṣaṇaṃ tasya pūrvarūpamiti smṛtam
17.11
uroruk śoṇitacchardiḥ kāśo vaiśeṣikaḥ kṣate
kṣīṇe saraktamūtratvaṃ pārśvapṛṣṭhakaṭīgrahaḥ
17.12
kriyājayakaratvācca kṣaya ityabhidhīyate
maśoṣaṇādrasādīnā śoṣa ityucyate budhaiḥ
17.13
alpaliṅgasya dīptāgneḥ sādhyo valavato navaḥ
parisamvatsaro yāpyaḥ sarvaliṅgaṃ vivarjayet
17.14
bhaktadveṣo jvaraḥ śvāsaḥ kāsaśoṇitadarśanam
svarabhedaśca jāyante ṣaḍrūpe rājayakṣmaṇi
17.15
para dinasahasrantu yadi jīvati mānavaḥ
subhiṣagbhirupakrānta staruṇaḥ śoṣapīḍitaḥ
17.16
prāṇarodhāt kṣayādvāpi koṣṭhātyūtiyutāttathā
kṣatorasyannapākena niḥśvāso vā'tipūtikaḥ
17.17
uro matvā kṣataṃ lākṣā payasā madhusaṃyutām
sadya eva pibejjīrṇe payo'dyācca saśarkaram
pārśvavastikuji cālpa pittāgnistāṃ surāyutām
17.18
bhinnaviṭkaḥ samustābhirviṣāpāṭhā savatsakā
balāśvagandhā śrīparṇī bahupatrī punarnavā
17.16-2
payasā nityamabhyastāḥ śamayanti kṣatakṣayam
17.20
śarkarāyavagodhūma jīvakarṣabhakau madhu
bhṛtaṃ kṣīrānupānañca lihyāt kṣīṇaḥ kṣataḥ kṣaśaḥ
17.21
ikṣvālikā visagranthi padmakeśaracandanaiḥ
bhṛta payo madhuyuta sandhānārthaṃ pibet kṣatī
17.22
raktaṣṭhīvī pibetsiddha' lākṣārasapayo ghṛtaiḥ
varṣābhūśarkarāmusta śālitaṇḍulaja rajaḥ
17.23
lākṣācūrṇantu sukṛtaṃ kṣaudrājyena samanvitam
saktullīḍha' śamayati śoṣodbhūtāṃ vamiṃ tathā
17.24
elāpatraṃ tvaco drākṣā pippalyārddhaṃ palaṃ tathā
sitāmadhukakharjūra mṛdvīkāśca palonmitāḥ
17.25
sacūrṇaṃ madhunā yuktā guṭikāḥ saṃprakalpayet
akṣamātrāstatastaikāṃ bhakṣayecca dine dine
17.26
kāsa śvāsaṃ jvaraṃ hikkāṃ chardi mūrcchāṃ mada bhramam
raktaniṣṭhīvana tṛṣṇāṃ pārśvaśūlamarocakam
17.27
śoṣaplīhākhyavātāśca svarabheda kṣatakṣayam
guṭikātarpaṇīhyaṣyā raktapittañca nāśayet
17.28
ityelādyāguṭikā
yacyāhvanāgavalayoḥ kvāthe kṣīrasame ghṛtam
payasāpippalīmāṃsī kalkaiḥ siddha kṣaye hitam
17.28.p1
iti yaṣṭyāhna ghṛtam | ghṛtaṃ balānāgavalārjunāmbu siddhaṃ sayaṣṭīmadhukalkapādam
Linked texts (13)
- Mādhavanidāna (Rugviniścaya) — Mādhavakara, Sanskrit
- Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Bṛhadyogataraṅgiṇī — Trimalla 1575, Sanskrit
- Yogataraṅgiṇī (Trimalla) — Trimalla, Sanskrit
- Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit
- Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Nidāna (Mādhava Bhaṭṭa) — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Ārogyadarpaṇa — Jagannātha Śarman, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
- Vīrasiṃha — Bhoja, Sanskrit
- Vīrasiṃhāvaloka — Vīrasiṃha, Sanskrit