Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 20

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 20

Language
Sanskrit

20.1

vidāhi guruviṣṭambhi rūkṣābhiṣyandibhojanaiḥ
śītapānāsanasnāna rajo dhūmātapānilaiḥ

20.2

vyāyāmakarmabhārādhvavegāghātāpratarpaṇaiḥ
śrāmadoṣābhighātastrīcaya rogaprapauḍanaiḥ

20.3

viṣamāśanādhyaśanaistathā saśamanairapi
hikkāśvāsaśca kāsaśca nṛṇāṃ samupajāyate

20.4

muhurmuhurvāyurudeti sakhano
yakṛt plīhāntrāṇi mukhādivākṣipan
saghoṣavānāśu chinastyasūna yatastatastu hikketi bhiṣagbhirucyate budhaiḥ

20.5

prāṇodakānnavāhīni srotāṃsi sakapho'nilaḥ
hikkāṃ karoti saṃrudhya tāsāṃ liṅgaṃ pṛthak śṛṇu

20.6

annajāṃ yamalāṃ kṣudrāṃ gambhīrāṃ mahatīṃ tathā
vāyuḥ kaphenānugataḥ pañcahikkāḥ karoti ca

20.7

kaṇṭhoraso gurutvañca vadanasya kaṣāyatā
hikkānāṃ pūrvarūpāṇi kucerāṭopa eva ca

20.8

pānānnairatisaṃyuktaiḥ sahasā pīḍito'nilaḥ
hikkayatyūrddhago bhūtvā tā vidyādannajāṃ bhiṣak

20.6-2

cireṇa yamalairvegairyā hikkā saṃpravarttate
kampayantī śirogrīvāṃ yamalāntāṃ vinirdiśet

20.10

vikṛṣṭakālairyyā vegairmandaiḥ samabhivarttate
kṣudrikā nāma sā hikkā jatrumūlāt pradhāvati

20.11

nābhipravṛttā yā hikkā ghorā gabhīranādinī
anekopadravavatī gambhīrā nāma sā smṛtā

20.12

marmāṇyāpīḍayantīva satataṃ yā pravarttate
mahāhikketi sā jñeyā sarvvagātraprakampinī

20.13

āyamyate hikkato yasya deho
dṛṣṭiścorddhvāmyate yasya nityam
cīṇo'nnadviṭ kṣauti yaścātimātraṃ
tau dvau cāntyau varjayeddhikkamānau

20.14

atisañcitadoṣasya bhaktacchedakṣatasya ca
vyādhibhiḥ kṣīṇadehasya vṛddhasyātivyavāyinaḥ

20.15

āyāsāt yā samutpannā hikkā hanyāśu jīvitam
yamikā yā pralāpāttiṃ mohavṛṣṇāmamanvitā

20.16

akṣīṇasyāpyadīnasya sthiradhātvindriyasya yaḥ
tasya sādhayituṃ śakyā yamikā hanyato'nyathā
āsāṃ kṣudrānnajāḥ sādhyāḥ śeṣāḥ prāṇaharā matāḥ

20.18

yathāgniriddhoḥ pavanānuvṛddho vajraṃ yathā vā surarājamuktam
rogāstathaite khalu durniṃ vārāḥ śvāsa sahikkā ca vilambikā ca 17
prāṇāvarodhatarjanavismāpanabhayabhāṣakaiśca ghoraiḥ
kathāprayogaiḥ śamayeddhikkā ghorā manoghātaiḥ

20.16-2

hikkārttasya payaśchāgaṃ hita nāgarasādhitam
rasān pibet phalinyāśca lājaśaktūn sasaindhavān

20.20

madhukaṃ madhusaṃyuktaṃ pippalīśarkarānvitā
nāgaraṃ guḍasaṃyuktaṃ hikkāghna nāvanatrayam

20.21

stanyena makṣikāviṣṭā nasya bālaktakāmbunā
yojya hikkābhibhūtāya stanya vā candanānvitam

20.22

madhusauvarcalopeta mātuluṅgarasa pibet
apyasādhyā nayatyastaṃ hikkākṣaudrāvalehanāt

20.23

sadya eva mahāyogaḥ kāśamūlabhavaṃ rajaḥ
hikkārtto madhunā lihyācchṛṇṭhīdhātrī kaṣṇānvitam

20.24

prabālatriphalāśaṅkha cūrṇaṃ madhughṛtaplutam
pippalīgairikaṃ ceti leho hikkānivāraṇaḥ

20.25

kolamajjāñjanaṃ lājā tiktā kāñcanagairikam
kṛṣṇādhātrīsitāśṛṇṭhī kāsīsandadhināma ca

20.26

pāṭalyāḥ saphalaṃ puṣpa kṛṣṇārkharjūramustakam
ṣaḍete pādikā lehā hikkāghnā madhusaṃyutāḥ

20.27

nepātyāgoviṣāṇābhyāṃ kuṣṭhasarja rasasya ca
dhūma kuśasya vāsājya pibeddhikkopaśāntaye

20.28

nirdhūmāṅgāranicitta ślakṣṇamāṣarajodbhavaḥ
hikkā pañca nihantyāśu dhūmaḥ pīto na saśayaḥ

20.30

supūtikīṭaṃ lasunogragandhāhiṅgvanvitaṃ cūrṇamida subhāvitam
ajāvisūmūtreṇa ca saptakṛtvo ghrāṇāniṣikta vinihanti hikkām36
iti sūpūtikīṭādya cūrṇam
hareṇuvo'tha pippalyaḥ kvāthahiṅgusamāyutaḥ
hikkāpraśamanaḥ śreṣṭho dhanvantarivaco yathā

20.31

kukūlānalasasvinna ikṣuvālyaprasambhavaḥ
rasaḥ samākṣikaḥ pīto hikkāmāśu niyacchati

20.32

nārīkṣīreṇa vā siddhaṃ sarpirmadhurakairapi
nāsānisiktaṃ pīta vā sadyo hikkāṃ niyacchati

20.33

iti nārīkṣīrādya ghṛtam
yatkiñcitkaphavātaghna muṣṇaṃ vātānulomanam
bheṣajaṃ pānamannaṃ vā hikkāśvāseṣu taddhitam

20.34

hikkāśvāse pibedbhāoṃ saviśvāmuṣṇavāriṇā
nāgara vā sitābhāoṃ sauvarcalasamanvitam

20.35

abhayānāgarakalkaṃ pauṣkarayāvaśūkamarica kalkaṃ vā
toyenoṣṇena pibecchvāsī hikko ca tacchāntyai

20.36

tṛṣito daśamūlasya kvāthaṃ vā devadārujam
madirāṃ vā pibedyuktyā hikkāśvāsanipaur̤itaḥ

20.38

daśamūlīrase sarpirdadhimaṇḍena sādhayet
kṛṣṇāsauvarcalacāra vayasthā hiṅgurocakaiḥ
kāyasthayā ca tatpānāddhikkāśvāsau niyacchati 37
vāsāghṛta vātha pibetpibet tryūṣaṇameva vā
bātapittānubandhe tu guḍaviśvasamanvitam

20.36-2

chāgakṣīra prayoktavya śṛta toye caturguṇe
śvāsaghnaṃ bheṣajaṃ yacca tacca kāryaṃ prayatnataḥ

Linked texts (15)