Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 28

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 28

Language
Sanskrit

28.1

atha madyajadāhanidānamāha
tvaca prāptaḥ sapānoṣmā pittaraktābhimūrcchitaḥ
dāhaṃ prakurute ghoraṃ pittavattatra bheṣajam

28.2

atha cikitsāmāha
śatadhautaghṛtābhyaktaṃ dihyāttu yavaśaktubhiḥ
kolāmalakasaṃyuktai rdāḍimāmlena buddhimān

28.3

chādayettasya sarvāṅgamāreṇālārdravāsasā
lāmajjakena yuktena candanenānulepayet

28.4

candanāmbukaṇāsyandi tālavṛntopavījanaiḥ
supyādvāhārdito'mbhojakadalīdalasastare

28.5

pariṣekāvagāheṣu vyajanānāñca sevane
śasyate śiśiraṃ toyaṃ dāhatṛṣṇopaśāntaye

28.6

kṣīraiḥ kṣīrakaṣāyaiśca suśītaiścandanānvitaiḥ
antardāhaṃ praśamayedetaiścānyaiḥ suśītalaiḥ

28.7

phalinīlodhrasevyāmbu hemapatraṃ kuṭannaṭam
kālīyakarasopetaṃ dāhe śastaṃ pralepanam

28.8

ślakṣṇasūkṣmakṛto lepaścandanasyāpi dāhanut
tvagjātasyoṣmaṇo rodhācchītakṛttvamathāguru

28.6-2

hrīverapadmakośīra candanakṣodavāriṇā
sampūrṇāmavagāheta droṇīṃ dāhādito naraḥ

28.10

āmalakyāśca kuḍavaṃ susvinnaṃ niṣkulīkṛtam
prasthena payasaḥ piṣṭvā pacet prasthe ca sarpiṣi

28.11

prasthaṃ dattvā sitāyāśca vāsāpalacatuṣṭayam
jīrakaṃ maricaṃ kṛṣṇā cāturjātaṃ kṣipentyuna'

28.12

karṣaṃ dattvā tataḥ snigdhe bhāṇḍe dhṛtvopabhojayet
dāhaṃ sudurjayaṃ hanti mūrcchāṃ chardiṃ cirotthitām

28.13

mātuluṅgarasacaudra pralepāt dāha nāśanam
śasyate cātra pānāni śītāni vividhāni ca

28.14

śītavātajalasparśaṃ śītānyupavanāni ca
pittajvaraharaṃ yacca dāhe tatkāryyamiṣyate

28.15

vāpyaḥ kamalahāsinyo jalayantragṛhāḥ śubhāḥ
nāryyaścandanadigdhāṅgo dāhadainyaharā matā'

28.16

kuśādiśāliparṇībhirjīvarṣabhasādhitam
taila ghṛtañca dāhaghna vātapittavināśanam

28.17

atha raktajadāhanidānam
kṛtsnadehānuga raktamudriktaṃ dahati dhruvam
saṃspūyate coṣyate ca tāmrābhastāmralocanaḥ
lohagandhāṅgavadano vahninevāvakīryyate

28.18

taṃ villaṅghya vidhānena sṛṣṭāhāramācaret
praśāmyatyathavā dāho rasaistuṣṭasya jāṅgalaiḥ

28.18-2

śākhāśraya yathā nyāya rohiṇīṃ vyadhayecchirām

28.20

atha pittajadāhanidānam
pittajvarasamaḥ pittāt sa cāpyasya vidhiḥ smṛtaḥ

28.21

tṛṣṇānurodhādvyāptau kṣīṇe tejaḥ samudbhavaḥ
sabāhyābhyantaraṃ dehaṃ pradahenmandacetasaḥ
saśuṣkagalatālyoṣṭho jihvāṃ niṣkṛṣya vepate

28.22

atha cikitsā
pāyayet kāmamambhaśca śarkarāmbhaḥ payo'pi vā
kṣīramicurasa vāpi kārayet pittajaṃ vidhim

28.23

atha raktapūrṇakoṣṭhajadāhanidānam
asṛjā pūrṇakoṣṭhasya dāho'nyaḥ syātsudustaraḥ
vidhiḥ sadyovraṇīyoktastasya lakṣaṇameva ca

28.24

dhātukṣayottho yo dāhastena mūrcchā tṛṣānvitaḥ
kṣāmasvaraḥ kriyāhīnaḥ sa sīdedbhṛśapīḍitaḥ

28.25

kṣatajo'nabhrataścānyaḥ śocato vāpyanekatā
tenāntardahyate'tyarthaṃ tṛṣṇā mūrcchā pralāpakam

28.26

marmābhighātajo'pyasti so'sādhyaḥ saptamo mataḥ
sarva eva ca varjyāḥ syuḥ śītagātreṣu dehinaḥ

28.27

atha cikitsāmāha
tamiṣṭaviṣayopetaṃ suhṛdbhirbhisammitam
kṣīramāṃsarasāhāraṃ vidhinoktena sādhayet

28.28

sarva eva vivarjyāstu śītagātreṣu dehiṣu
praśāntopadravo vāpi śodhanaṃ prāptamācaret

Linked texts (12)