Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 33

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 33

Language
Sanskrit

33.1

atha ūrustambhanidānamāha
śītoṣṇadravasaṃśuṣkagurusnigdhairniṣevitaiḥ
jīrṇājīrṇe tathāyāsasaṅkṣobhasvapnajāgaraiḥ

33.2

saśleṣmamedaḥ pavanaḥ sāmamatyarthasañcitam
abhibhūyetaraṃ doṣamūrū cevātipadyate

33.3

sakthyasthīni prapūryyāntaḥ śleṣmaṇā stimitena ca
tadā stambhāti tenorū stabdhau śītāvacetanau

33.4

parakīyāviva gurū syātāmatibhṛśavyathau
dhyānāṅgamardastaimityaṃ tandrācchardyarucijvaraiḥ

33.5

saṃyuktau pādasadana kṛcchroddharaṇasuptibhiḥ
tamūrustambhamityāhurāḍhyavātamathā'pare

33.6

prāgrūpa tasya nidrātidhyānastimitatā jvaraḥ
lomaharṣo'ruciśchardirjaṅghayorvoḥ sadanaṃ tathā

33.7

vātaśaṅkibhirajñānāttasya syāt snehanāt punaḥ
pādayoḥ sadanaṃ suptiḥ kṛcchrāduddharaṇaṃ tathā

33.8

jaṅghoruglāniratyarthaṃ śaśvat vā dāhavedane
pāda ca vyathate nyastaṃ śītasparśaṃ na vetti ca

33.6-2

saṃsthāne pīḍane gatyāṃ cālane vāpyanīśvaraḥ
anyaneyau hi sambhagnā vūrū pādau ca manyate

33.10

yadā dāhārttitodārtto vepanaḥ puruṣo bhavet
ūrustambhastadā hanyāt sādhayedanyathā navam

33.11

atha cikitsāmāha
snehāsṛk strāvavamana vastikarma virecanam
varjayedāḍhyavāte tu yatastai stasya kopanam

33.12

tasmādatra sadā kāryyaṃ svedalaṅghanarūkṣaṇam
āmamedaḥkaphādhikyāt mārutaṃ parirakṣatā

33.13

yatsyātkaphapraśamanaṃ na ca mārutakopanam
tatsarvaṃ sarvadā kāryya mūrustambhasya bheṣajam

33.14

sarvo rūkṣaḥ kramaḥ kāryya statrādau kaphanāśanaḥ
paścādvātavināśāya vidhātavyākhilāḥ kriyā

33.15

bhojyāḥ purāṇāḥ śyāmākakodravohdālaśālayaḥ
jāṅgalairaghṛtairmāsaiḥ śākaiścālavaṇairhitaiḥ

33.16

vāyasīvāstukāriṣṭa suniṣaṇṇakamūlakaiḥ
śākairalavaṇairyuktaṃ jīrṇaśālyodanaṃ bhiṣak

33.17

rūkṣaṇādvātakopaścennidrānāśārttisūcakaḥ
snehasvedakramastatra kāryyo vātāmayāpahaḥ

33.18

pratārayetpratisroto nadīṃ śītajalāṃ śivām
saraśca vimalaṃ śītaṃ sthiratoyaṃ punaḥ punaḥ

33.16-2

tathā viśuṣke'sya kaphe śāntimūrugraho vrajet
śarīrabalamagniñca kāryyaiṣā rakṣatā kriyā

33.20

sakṣāramūtrasvedāṃśca rūkṣāṇyutsādnāni ca
kuryyādiha ca mūtrāḍhyaiḥ karañjalasarṣapaiḥ

33.21

mūlairvāpyaśvagandhāyā mūlairarkasya vā bhiṣak
picumardasya vā mūlairathavā devadāruṇā

33.22

kṣaudrasarṣapavalmīkāmṛttikāsaṃyutairbhiṣak
gāḍhamutsādanaṃ kuryyā dūrustambhe savedane

33.23

dantī dravantīsvarasaṃ sarṣapaiścāpi buddhimān
tarkārīsurasā śigru vacāvatsakanimbakaiḥ
patramūlaphalaistoyaistūṣṇamuṣṇena secanam

33.24

bhallātakāmṛtāśuṇṭhī dārupathyāpunarnavā
pañcamūlīdvayonmiśrā ūrustambhanibarhaṇā

33.25

pippalī pippalīmūlaṃ bhallātakaphalāni ca
kalkaṃ madhuyutaṃ pītvā ūrustambhādvimucyate

33.26

rāsnā śyāmā kapathyo maricamisiśivā vella kañcāśvagandhā
yāsaskhinnājamodāsurasukhamativiṣā vṛddhadārau vṛhantyau
śuṇṭhītiktāyavānau sahacaracavikairaṇḍadāvarvājakarṇā
ūrustambhāmavāta jaṭhararujakaṭipṛṣṭhaśūlānvahrim
vātāmaśvāsaśothān kaphapavanarujaṃ daṇḍakāṃścāśu hanyāt

33.27

granthikāruṣkarāṇānā kvātha kṣaudrānvita pivet
cavyayāsāgnidārūṇā kalkaṃ vā madhusaṃyutam

33.28

triphalā cavyakaṭuka granthikaṃ madhunā lihan
ūrustambhavināśāya putra mūtreṇa vā pibet

33.26-2

lihyādvā triphalācūrṇaṃ kṣaudreṇa kaṭukāyukam
sukhāmbunā pivedapi cūrṇaṃ kaṭūraṇa naraḥ

33.30

pippalīvarddhamāna vā mākṣikaṇa guḍena vā
ūrustambhe praśaṃsanti gaṇḍīrāriṣṭameva vā

33.31

śilājatu guggulu vā pippalīmaya nāgaram
ūrustambhe pibenmūtrairdaśamūlorasena vā

33.32

triphalāpippalīmustaṃ cavya kaṭukarohiṇī
lihyādvā madhunā cūrṇamūrūstambhārdito naraḥ

33.33

ghṛta sairiśvaraṃ dadyādūrūstambhe kaphottare
dadyācchuṣṭhīghṛta vāpi vaiśvānaramathāpi vā
saindhavādyaṃ hitaṃ tailamamṛtākhyo'pi gugguluḥ

33.34

kuṣṭhaṃ śrīveṣṭakodīcya sarala dārukesaram
ajagandhāśvagandhe ca tailaṃ taiḥ sārṣapaṃ pacet
sakṣaudra mātrayā tadvadūrustambhārditaḥ pivet

33.35

iti kuṣṭhādya tailam
pakṣābhyāṃ pippalīmūlā nāgarādaṣṭakaṭvaram
tailaprasthaṃ samaṃ dadhnā gṛdhrasyūrugrahāpaham

33.36

sasnehaṃ dadhisambhūtaṃ takraṃ kaṭvaramucyate
aṣṭakaṭvarataile'tra taila sārṣapamiṣyate
pippalīmūlaśuṇṭhyośca pratyekaṃ dvipalaṃ kṣatam

Linked texts (15)