Cikitsasarasangraha (Vangasena) 41

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 41

Language: Sanskrit

41.1

ānāhe'pi prayuñjīta udāvartta harīṃ kriyām
atha gulmanidānamāha
duṣṭā vātādayo'tyarthaṃ mithyāhāravihārataḥ
kurvanti pañcadhā gulmaṃ koṣṭhāntargranthirūpiṇam

41.2

tasya pañcavidhaṃ sthānaṃ pārśvahṛdvastinābhayaḥ

41.3

hṛdvastyorantare granthiḥ sañcārī yadi vā'calaḥ
vṛttaścayopacayavān sagulma iti kīrttitaḥ

41.4

sa vyastairjāyate doṣaiḥ samastairapi cocchritaiḥ
puruṣāṇāṃ tathā strīṇāṃ jñe yo raktena cāparaḥ

41.5

udgārabāhulyapurīṣabandhastṛptyakṣamatvānnavikūjanāni !
āṭopamādhmānamapākaśaktirāsannagulmasya vadanti cihnam

41.6

rūkṣānnapānaṃ viṣamātimātraṃ viceṣṭanaṃ vegavinigrahaśca

41.7

śokābhighāto'timalakṣayaśca nirannatā cānilagulmahetuḥ
yat sthānasaṃsthānarujāvikalpaṃ viḍvātasaṅgaṃ galavaktraśoṣam

41.8

śyāvāruṇatvaṃ śiśirajvarañca hṛtkukṣipārśvāṃsaśirorujaśca
karoti jīrṇe'tyadhikaṃ prakopaṃ bhuṅkte mṛdutvaṃ samupaiti yaśca

41.6-2

vātātmagulmo naca tatra rūkṣa kaṣāyatikta kaṭu copasevet

41.10

atha cikitsāmāha
prāgeva vātike gulme susnigdhaṃ sveditaṃ naram
recitaṃ sneharekaiśca nirūhaiḥ sānuvāsanaiḥ
upācaredbhiṣak prājño mātrākālavivekataḥ

41.11

mātuluṅgaraso hiṅgu dāḍimaṃ viḍasaindhavam
surāmaṇḍena dātavyaṃ vātagulmarujāpaham

41.12

nāgarārddhapalaṃ piṣṭaṃ dve pale citrakasya ca
tilasyaikaṃ guḍapalaṃ kṣīreṇoṣṇena pāyayet
vātagulmamudāvarttaṃ yoniśūlañca nāśayet

41.13

hiṅgusauvarcalaṃ śuṇṭhī dār̤imaṃ sāmlavetasam
śvāsahṛdrogaśamanamidaṃ syāddhiṅgupañcakam

41.14

svarjikā kuṣṭhasahitā kṣāraḥ ketakijo'pi vā
pītastailena śamayed gulmaṃ pavanasambhavam

41.15

pibedairaṇḍatailaṃ vā vāruṇīmaṇḍamiśritam
tadeva tailaṃ payasā vātagulmī pibennaraḥ

41.16

pañcamūlakaṣāyeṇa sakṣāreṇa śilājatu
pibettasya prayogeṇa vātagulmādvimucyate

41.17

vātagulmapratikāre prakupyati yadā kaphaḥ
śastamullekhanaṃ tatra cūrṇādyāśca kaphāpahāḥ

41.18

yadi kupyati vā pittaṃ virekastatra bheṣajam
doṣaghnairapyaśāntau ca gulme śoṇitamokṣaṇam

41.18-2

tryūṣaṇaṃ triphalā dhātrī viḍaṅgaṃ cavyacitrakaiḥ
kalke retairdhṛtaṃ siddhaṃ sakṣīraṃ vātagulmanut

41.20

hapuṣā, vyoṣapṛthvīkā cavyacitrakasaindhavaiḥ
sājājī pippalīmūla dīpyakairvipaced ghṛtam

41.21

sakolamūlakarasaṃ sakṣāraṃ dadhidāḍimam
tatpara vātagulmaghnaṃ śūlānāhavimokṣaṇam

41.22

yonyarśo grahaṇīdoṣaśvāsakāsārucijvarān
pārśvahṛdvastiśūlañca ghṛtametadyapohati

41.23

pañcādīni ca yatra syurdravyāṇi snehasavidhau
tatra sneha samānāḍurvāk syācca caturguṇam

41.24

citrakavyoṣasindhūttha pṛthvīkā cavyadāḍimaiḥ
dīpyakagranthikājājī hapuṣā dhānyakaiḥ samaiḥ

41.25

dadhyāranālabadaramūlakasvarasairghṛtam
tatpibedvātagulmāgnidaurbalyāṭopaśūlanut

41.26

hiṅgusauvarcalavyoṣa viḍdār̤imamāṣakaiḥ
puṣkarājānīdhānyāmlavetasakṣāracitrakaiḥ

41.27

śaṭhīvacājagandhailā svarasaiśca vipācitam
śūlānāhaharaṃ sarpirdadyā cānilagulminām

41.28

tittirāṃśca mayūrāṃśca kukkuṭāṃścaiva vartikān
sarpiḥ śāliprasannāṃśca vātagulme prayojayet

41.26-2

atha pittagulmanidānamāha
kaṭvamlatīkṣṇoṣṇavidāhirūkṣakrodhātimadyārkahutāśasevā
āmābhighāto rudhiraṃ praduṣṭaṃ paittasya gulmasya nidānamuktam

41.30

jvaraḥ pipāsā vadanāṅgarāgaḥ śūlaṃ mahajjīryyati bhojane ca
svedo vidāho vraṇavacca gulmaḥ sparśāsahaṃ paittikagulmarūpam

41.31

atha cikitsāmāha
kākolyādi mahātiktavāsādyaiḥ pittagulminam
snehita saṃsrayet paścāt yojayedvastikarmaṇā

41.32

virekāya sitāktaṃ vā kampillaṃ vā samākṣikam
drākṣābhayārasaṃ gulme paittike saguḍaṃ pibet

41.33

madhukaṃ candanaṃ drākṣā payasā madhuka madhu
pibettaṇḍulatoyena pittagulmopaśāntaye

41.34

atha pakkagulmalakṣaṇamāha
guruḥ kaṭhinasaṃsthāno gūḍhamāṃsottarāśrayaḥ
avivarṇaḥ sthiraścaiva sa pakko gulma iṣyate

41.35

dāhaśūlādisaṃkṣobha svapnanāśārucijvaraiḥ
vidahyamānaṃ jānīyād gulmaṃ tamupanāhayet

41.36

pakve tu vraṇavatkāryyaṃ vyadhaśodhanaropaṇam
svayamūrddhamadho vāpi sa ceddoṣaḥ prapadyate

41.37

dvādaśāhamupekṣeta rakṣan vaidyairupadravān
parañca śodhanaṃ sarpiḥ śuddhe samadhutiktakam

41.38

jale daśaguṇe sādhyaṃ trāyamāṇā catuṣpalam
pañcabhāgasthitaṃ pūtaṃ kalkaiḥ saṃyojya kārṣikaiḥ

41.39

rohiṇī kaṭukāmusta trāyamāṇā durālabhā
drākṣā tāmalakī vīrā jīvantī candanotpalaiḥ

41.40

rasasyāmalakānāñca kṣīrasya ca ghṛtasya ca
etāni pṛthagaṣṭāṃśau dattvā samyagvipācayet

41.41

pittagulmaṃ raktagulma vīsarpaṃ paittikaṃ jvaram
hṛdroga kāmalā kuṣṭhaṃ hanyādetat ghṛtottamam

41.42

iti trāyamāṇādya ghṛtam
drākṣāṃ madhukakharjūraṃ vidārīṃ saśatāvarīm
parūṣakāṇi triphalāṃ sādhayetpalasaṃmitām

41.43

jalāḍhake pādaśeṣe rasamāmalakasya ca
ghṛtamikṣurasa kṣīramabhayā kalkapādikam

41.44

sādhayettu ghṛtaṃ siddhaṃ śarkarā kṣaudrapādikam
prayogādvātagulmaghnaṃ sarvapittavikāranut

41.45

śāligochāgadugdhañca paṭolaṃ miśritaṃ ghṛtam
drākṣāparūṣaka dhātrī kharjūraṃ dāḍima sitā
pathyārthaṃ paittike gulme balātailañca yojayet

41.46

śītaṃ gurusnigdhamaceṣṭanañca saṃpūrṇā prasvapanaṃ divā ca
gulmasya hetu' kaphasambhavasya sarvastu dṛṣṭo nicayātmakasya

41.47

staimityaśītajvaragātrasādahṛllāsakāsārucigauravāṇi
śaitya rugalpā kaṭhinonnatatvaṃ gulmasya rūpāṇi kaphātmakasya

41.48

snehopanāhanasveda tīkṣṇasrasanavastibhiḥ
yogaiśca vātagulmoktaiḥ śleṣmagulmamupācaret

41.49

tilairaruqātasībījasarṣapaiḥ parilipya ca
śleṣmagulmāmayaḥpātraiḥ sukhoṣṇaiḥ svedayedbhiṣak

41.50

pañcamūlīśṛta toyaṃ purāṇaṃ vāruṇīrasam
kaphagulme pibetkāle jīrṇe mādhvīkameva ca

41.51

yavānīcūrṇitaṃ takra viḍena lavaṇīkṛtam
pibedvahnidīpana vātamūtravarco'nulomanam

41.52

pippalī pippalīmūla cavyacitrakanāgaraiḥ
palikaiḥ sayavakṣārairvṛtaprasthaṃ vipācayet

41.53

kṣīraprasthena tatsarpirhanti gulmaṃ kaphātmakam
grahaṇī pāṇḍurogaghnaṃ plīhakāsajvarāpaham

41.54

savyoṣakṣāralavaṇaṃ daśamūlaśṛtaṃ ghṛtam
kaphagulmaṃ jayatyāśu sahiṅguviḍadāḍimam

41.55

bhallātakānāṃ dvipalaṃ pañcamūlaṃ palonmitam
sādhyaṃ vidārigandhādyamāpothya salilāḍhake

41.56

pādāvaśeṣe pūte ca pippalī nāgaraṃ vacā
viḍaṅgaṃ saindhavaṃ hiṅgu yāvaśūkaṃ viḍaṃ śaṭī

41.57

citrakaṃ madhukaṃ rāsnā piṣṭvā karṣasamān bhiṣak
prasthañca payaso dattvā ghṛtaprasthaṃ vipācayet

41.58

etadbhallātakaṃ sarpiḥ kaphagulmaharaṃ param
plīhapāṇḍvāmayaśvāsa grahaṇī kāsaroganut

41.59

trivṛtā triphalā dantī daśamūlaṃ palonmitam
jale caturguṇe paktvā caturbhāge sthite rase

41.60

sarpireraṇḍajaṃ tailaṃ kṣīraṃ tatra prayojayet
sasnigdho miśrakaḥ snehaḥ sakṣaudraḥ kaphagulmanut

41.61

kaphavātavikāreṣu kuṣṭhaplīhodareṣu ca
prayojyo miśrakaḥ sneho yoniśūle tathādhike

41.62

jaladroṇe vipaktavyā viṃśatiḥ pañca cābhayāḥ
dantyāḥ palāni tāvanti citrakasya tathaiva ca

41.63

aṣṭabhāgāvaśeṣaṃ taṃ rasaṃ pūtamadhiśrayet
dantī samaṃ guḍaṃ pūtaṃ dadyāt tatrābhayāśca tāḥ

41.64

tailārddhakuḍava caiva trivṛtāyāścatuṣpalam
cūrṇitaṃ cārddhapalika pippalī viśvabheṣajam

41.65

tatsādhyaṃ lehavacchīte tasmiṃstailasamaṃ madhu
kṣipeccūrṇaṃ palañcaikaṃ tvagelā patrakesarāt

41.66

tato lehapala līḍhvā jagdhvā caikā harītakīm
sukha viricyate snigdho doṣaprasrasanāmayaḥ

41.67

gulmaṃ śvayathumarśāṃsi pāṇḍurogamarocakam
hṛdrogaṃ grahaṇīdoṣān kāmalāṃ viṣamajvarān

41.68

gulpha plīhānāmānāhametān hantyupasevitā
kulatthān jīrṇaśālīṃśca ṣaṣṭikāṃścava jāṅglān
madyatailaghṛtaṃ takra kaphagulme prayojayet

41.66-2

nimittaliṅgānupalabhya gulme saṃsargaje doṣabalābalañca
vyāmiśraliṅgānupalabhya gulmāṃstrīnādiśedauṣadhakalpanārtham

41.70

hiṅgu trikaṭukaṃ pāṭhā hapuṣāmabhayā śaṭīm
ajamodājagandhe ca tintiḍī cāmlavetasam

41.71

dāḍima pauṣkara dhānyamajājīcitraka vacām
dvau kṣārau pañcalavaṇaṃ cavya caikatra yojayet

41.72

cūrṇametaprayoktavyamannapāneṣvanavyayam
prāgbhuktamathavā peyaṃ madyenoṣṇodakena ca

41.73

pārśvahṛdvastiśūleṣu gulme vātakaphātmake
ānāhe mūtrakṛcchre ca śūle ca gudayonije

41.74

grahaṇyarśī vikāreṣu plīhapāṇḍvāmaye'rucau
urovibandhe hikkāyā kāse śvāse galagrahe

41.75

bhāvita mātuluṅgasya cūrṇametadrasena vā
bahuśo guṭikā kāryāḥ kārṣikāḥ syustato'dhikam

iti hiṅgvādicūrṇam
hiṅgugranthikadhānyajīrakavacā cavyāgnipāṭhā śaṭī
vṛkṣāgla lavaṇatraya trikaṭukaṃ kṣāradvayaṃ dāḍimam
pathyā pauṣkaravetasāmlahapuṣājājyastadebhiḥ kṛtam
cūrṇaṃ bhāvitametadārdrakarasaiḥ syādbījapūradravaiḥ

41.77

gulmādhmānagudāṅkuragrahaṇikodāvarttasaṃjñān gadān
pratyādhmānagadodarāśmariyutāstūnodvayārocakān
ūrustambhamatiśramañca manaso bādhiryyamaṣṭhīlikāṃ
pratyaṣṭhīlikayā sahāpaharate prāk pītamuṣṇāmbunā

41.78

hṛtkukṣivaṅkṣaṇakaṭījaṭhagantareṣu
vastistanānaphalakeṣu ca pārśvayośca
śūlāni nāśayati vātabalāsajāni
hiṅgvādyamādyamidamāśvinasahitoktam

41.79

iti dvitīyahiṅgvādya cūrṇam
gulmavānmadirāmaṇḍai stailamairaṇḍajaṃ pibet
balāse prabale vāte pitte tu kṣīrasaṃyutam

41.80

iti sasṛṣṭagulmacikitsā
atha tridoṣagulmanidānam
mahārujaṃ dāhaparītaśmavat
ghanonnataṃ śīghravidāhi dāruṇam
manaḥ śarīrāgnibalāpahāriṇaṃ
tridoṣajaṃ gulmamasādhyamādiśet

41.81

atha cikitsāmāha
dhīmānupācaredgulmaṃ pratyākhyāya tridoṣajam
sannipātotthite gulme tridoṣaghno vidhirhitaḥ

41.82

dhātrīphalānā svarase ṣaḍaṅgaṃ vipaceddhṛtam
śarkarāsaindhavopeta taddhita sarvagulminām

41.83

laṅghanaṃ dīpanaṃ snigdhamuṣṇa vātānulomanam
bṛṃhaṇañca bhavedānnaṃ taddhita sarvagulminām

41.84

gulmināmanilaśāntirupāyāḥ sarvaśo vidhivadācaritavyā
mārute tu vijite samudīrṇaṃ doṣamalpamapi karma nihanyāt

41.85

sukhoṣṇājāṅgalarasāḥ susnigdhā vyaktasaindhavāḥ
kaṭutrikasamāyuktāḥ hitāḥ pāneṣu gulminām

41.86

kumbhīpakkeṣṭakā svedān kārayet kuśalo bhiṣak
upanāhāśca karttavyāḥ sukhoṣṇāḥ sālvaṇādayaḥ

41.87

sthānāvaseko raktasya bāhumadhye śirāvyadhaḥ
svedānulomanañcaiva praśastaṃ sarvagulminām

41.88

srotasā mārdava kṛtvā jitvā mārutamulvaṇam
bhitvā vivandha gulmasya svedo gulmamapohati

41.86-2

ballūraṃ mūlaka matsyān śuṣkaśākāśca vaidalam
na khādedālukaṃ gulmī madhurāṇi phalāni ca

41.60-2

ūrddhavātañca manujaṃ gulminañca niruhayet

41.61-2

vacāviḍābhayā śuṇṭhī hiṅgukṛṣṇāgnidīpyakāḥ
dviviṣṭ caturaikāṣṭa saptapañcāṃśikāḥ kramāt

41.62-2

cūrṇaṃ madyādibhiḥ pītaṃ gulmānāhodarāpaham
śūlārśaḥ śvāsakāsaghnaṃ grahaṇīdīpanaṃ param

41.93

pāṭhā nikumbharajanī trikaṭutriphalāgnikam
lavaṇaṃ vṛttavaujañca cūrṇaṃ gomūtrasādhitam

41.94

ghanībhūte tu vaṭikāṃ kṛtvā khādettu gulmavān
gulmaplīhāgnisādāṃśca nāśayeyuraśeṣataḥ

41.95

hiṅgu puṣkaramūlāni tumburuṇi harītakīm
•śyāmā viḍa saindhavañca yavakṣāra mahauṣadham

41.96

yavakṣārodakenaiva ghṛtabhṛṣṭantu pāyayet
tenāsya bhidyate gulmaḥ samūlaḥ saparigrahaḥ

41.97

vacā harītakī hiṅgu saindhava sāmlavetasam
yavakṣāraṃ yavānīñca piveduṣṇena vāriṇā

41.98

etaddhi gulmanicayaṃ samūla saparigraham
bhidyate saptarātreṇa vahnervṛddhiṃ karoti ca

41.99

vātavarconirodhe vā sāmudrārdrārkasarṣapaiḥ
kṛtvā pāyau vidhātavyā varttayo maricottaraiḥ

41.100

khādedvāpyaṅkurān sṛṣṭvā pūtīkanṛpavṛkṣayoḥ
pibecciñcāgaraṃ vā saguḍā vā harītakīm

41.101

guggulu trivṛtāṃ dantīṃ dravantīṃ saindhavaṃ vacām
mūtramadyapayo drākṣā rasairvīkṣya yathā balam

41.102

kṣāradvayānalayopa naulaulavaṇapañcakam
cūrṇitaṃ sarpiṣā peya sarvagulmodarāpaham

41.103

ṣaḍbhiḥ palairmagadhajāphalamūlacavyaviśvauṣadhajvalanayāvakakalkapakvam
prasthaṃ ghṛtasya daśamūlaruvūkamārgīkvāthena vā payasi dadhni ca ṣaṭpalākhyam

41.104

gulmodarārucibhagandaravahnisāmakāsajvarakṣayaśirograhaṇīvikārān
sadyaḥ śamaṃ nayati ye ca kaphānilotthāstānāśu nāśayati durjayamagnimāndyam

41.105

dantyāḥ catuṣpalarase piṣṭairdantīphalāṭubhiḥ
pacetprasthaṃ ghṛtādgulmaplīhapāṇḍtvarttiśūlanut

41.106

vihvadarkasnuhīkṣīrakampillaiśca palāśakaiḥ
saindhavadvipalopetaiḥ haviḥ kuḍavamambhasi

41.107

pakvamasmāt pibetkarṣamuṣṇāvāryyanupānakam
sarvvagulmodaradhvaṃsi saṃsanaṃ vindusaṃjñakam

41.108

viḍadāḍimasindhūttha hutabhug vyoṣajīrakaiḥ
hiṅgu sauvarcalattāra cukravṛkṣāmlavetasaiḥ

41.109

bījapūrarasopetaiḥ sarpirdadhi caturguṇam
sādhita dadhikaṃ nāmnā gulmahṛtpārśvaśūlanut

41.110

nīlinīṃ triphalāṃ rāsnāṃ balāṃ kaṭukarohiṇīm
pacedviḍaṅgaṃ vyāghrīñca palikāni jalāḍhake

41.111

tena pādāvaśeṣeṇa ghṛtaprastha vipācayet
dadhnaḥ prasthena saṃyojya sudhākṣīrapalena ca

41.112

tato ghṛtapala dadyād yavāgūmaṇḍamiśritam
jīrṇe samyagviriktañca bhojayedrasabhojanam

41.113

gulmakuṣṭhodaravyaṅga śophapāṇḍvāmayajvarān
śvitraṃ plīhānamānāhaṃ ghṛtametadvyapohati

41.114

vacāpuṣkarakuṣṭhailā madanāmarasindhujaiḥ
kākolīdvayayaṣṭyāhva medāyugmakuṭanaṭaiḥ

41.115

pāṭhājīrakajīvantī bhārgī candanakaṭphalaiḥ
saralāgurubilvāmna vājigandhānnibṛddhibhiḥ

41.116

viḍaṅgāragvadhaśyāmā trivṛnmāgadhikādibhiḥ
piṣṭaistailaṃ pacet kṣīre pañcamūlīrasānvite

41.117

gulmānāhāgnimāndyārśo grahaṇīmūtrasaṅginām
anvāsanavidhau yuktaṃ śasyate'nilarogiṣu

41.118

iti vacādyaṃ tailam
śaṭīpuṣkaramūlañca dantīcitrakamāḍhakau
śṛṅgaveraṃ vacāñcaiva palikāni samāharet

41.119

trivṛtāyāḥ palaṃ kuryāt trīn karṣāṃścaiva hiṅgu naḥ
palaṃ hi lavaṇānāñca yavakṣārapalaṃ tathā

41.120

sadyaḥ puṣkaramūlasya dantīcitrakayorapi
dve dve pale tathā śuṇṭhyā dve pale cāmlavetasāt

41.121

yavānyajājīmarica dhānyakaṃ girikarṇikā
upakuñcikājamodā ca kuryādardhapalonmitān

41.122

harītakīpale dve ca viḍaṅgaṃ dāḍimaṃ tathā
mātuluṅgarasenaiva guḍikāḥ kārayedbhiṣak

41.123

ekāntāsāñca dve tistro guṭikāstāḥ sukhāmbunā
amlairmadyaiśca pātavyā ghṛtena payasāthavā

41.124

etāḥ kāṅkāyanainoktāḥ guṭikā gulmabhedikāḥ
arśo hṛdrograhaṇīroga kamiṇāñca vināśikāḥ

41.125

gomūtreṇa nihanyuśca śleṣmagulmaṃ cirotthitam
kṣīreṇa pittagulmantu madyena ślaiṣmavātikam

41.126

triphalārasamūtrābhyāṃ nicayaṃ sānnipātikam
raktagulmañca nārīṇāṃ payasā kārabheṇa tu

41.127

iti kāṅkāyanaguṭikā
hiṅgutrikaṭukavacājamodā dhānyājagandhā dāḍimatintiḍīkā pāṭhācitrakacavyasaindhavaviḍasauvarcalayavakṣārasvarjikā
pippalīmūlāntravetasaśaṭīpuṣkarahapuṣājājīpathyāḥ| sacūrṇya
mātuluṅgāmlena bahuśaḥ paribhāvya guṭikāḥ kārayet| tataḥ
prātarekaikāṃ vātarogī ca bhakṣayet| eva khalu yogo gulmaśvāsakāsārocakahṛdrogān harati atha jantūn prati prayogaścātyarthamupayujyata iti| iti hiṃgvādivaṭikāprakāraḥ saṃskṛtenoktaḥ
apāmārgapalāṃśānāṃ tathaivekṣurasasya ca
suhyarkayormātuluṅgaṃ kuṭajasyāgnikasya ca

41.128

tilasarṣapamūlāni dagdhvā bhasmāni kārayet
gojāvismūtrasahitaṃ sarpistailasamanvitam

41.126-2

tryūṣaṇaṃ pippalīmūlaṃ citrakaṃ śuṣkamūlakam
mūrvāmativiṣā pāṭhāṃ kuṣṭhaṃ bhallātakāni ca

41.130

cavyaṃ pūtikarañjañca vilvaṃ kaṭukarohiṇīm
dvau kṣārau pañcalavaṇa samabhāgāni kārayet

41.131

sannītha cūrṇalavaṇaiḥ śanairmṛdvagninā pacet
tadagnicūrṇaṃ nirdhūmaṃ kṛtvā cūrṇaṃ suśītalam

41.132

aṅgulīgrahamaloḍya surāmaṇḍe na pāyayet
mastvāranālamūtraistu yuktaḥ syādvātagulmanut

41.133

śūlavātodaraplīhapāṇḍvāmaya kilāsakam
hanyādārogyalavaṇaṃ praśastaṃ kaphavātanut

41.134

iti ārogyalavaṇam
nādeyī kuṭajārkaśigru bṛhatī sugvilvabhallātakavyāghrī kiṃśukapāribhadrakajaṭāpāmārganīpāmtikān
vāsāmuṣkakapāṭalāṃ sabhavaṇāṃ dagdhvā jale pācitam
hiṅgvādiprativāpametadudita gulmodarāṣṭhīliṣu

41.135

ko'sau hiṅgvādiryasya prativāpa kriyate ?
hiṅgagragandhāviḍaśuṇṭhayajājī harītakīpuṣkaramūlakuṣṭham
bhāgottaraṃ cūrṇitametadiṣṭa gulmodarājīrṇaviṣūcikāsu

41.136

atha raktagulmanidānamāha
navaprasūtā hitabhojanā yā yā cāmagarbhaṃ visṛjedṛttau vā
vāyurhi tasyāḥ parigṛhya raktaṃ karoti gulmaṃ saruja sadāham

41.138

paittasya liṅgena samānaliṅga viśeṣaṇañcāpyaparaṃ nibodha
yaḥ spandate piṇḍita eva nāṅgaiścirāt saśūlaḥ samagarbhaliṅgaḥ
saraudhiraḥ strībhava eva gulmo māse vyatīte daśame cikitsya.137
atha cikitsāmāha
raudhirasya tu gulmasya garbhakālakrameṇa ca
susnigdhasvinnakāyāyai yojyaṃ snehavirecanam

Linked texts (15)

Mādhavanidāna (Rugviniścaya) — Mādhavakara, Sanskrit
Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit
Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
Nidāna (Mādhava Bhaṭṭa) — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
Bhaiṣhajyaratnāvalī — Sanskrit
Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
Nityanāthatantra — Sanskrit
Vīrasiṃha — Bhoja, Sanskrit
Añjananidāna — Agniveśa, Sanskrit
Rasendrasārasaṃgraha (Gopāla Kṛṣṇā) — Gopāla Kṛṣṇā 1800, Sanskrit
Ārogyacintāmaṇi (Dāmodaramiśra) — Dāmodaramiśra, Sanskrit
ĀYURVEDĪYAPARIBHĀṢĀ — Gaṅgādhara, Sanskrit