Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 44

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 44

Language
Sanskrit

44.1

atha mūtrakṛcchranidānamāha
vyāyāma tīkṣṇauṣadharukṣamadyaprasaṅganityadrutapṛṣṭhayānāt
ānūpamatsyādhyaśanādajīrṇāt syurmūtrakṛcchrāṇi nṛṇā tathāṣṭau

44.2

pṛthagmalāḥ svaiḥ kupitā nidānaiḥ sarve'thavā kopamupetya vastau
mūtrasya mārgaṃ paripīḍayanti yadā tadā mūtrayatīha kṛcchrāt

44.3

tīvrā hi rugvaṅkṣaṇavastimūddhrve svalpaṃ muhurmūtrayatīha vātāt
pītaṃ saraktaṃ sarujaṃ sadāhaṃ kṛcchraṃ muhurmūtrayatīha pittāt

44.4

vasteḥ saliṅgasya gurutvaśothau mūtraṃ sapicchaṃ kaphamūtrakṛcchre
sarvāṇi rūpāṇi tu sannipātādbhavanti tat kṛcchratamañca kṛcchram

44.5

mūtravāhiṣu śalyena kṣateṣvabhihateṣu ca
mūtrakṛcchraṃ tadāghātājjāyate bhṛśadāruṇam
vātakṛcchreṇa tulyāni tasya liṅgāni nirdiśet

44.6

śakṛtastu pratighātādvāyurviguṇatāṃ gataḥ
ādhmāna vātaśūlañca mūtrasaṅgaṃ karoti ca

44.7

aśmarīhetutatpūrvaṃ mūtrakṛcchramudāharet

44.8

śukre doṣairupahate mūtramārge vidhārite
saśukraṃ mūtrayet kṛcchrādvastimehanaśūlavān

44.6-2

aśmarī śarkarā caiva tulyasambhavakṣaṇe
viśeṣaṇaṃ śarkarāyāḥ śṛṇu kīrttayato mama

44.10

pacyamānāvmarīpittācchoṣyamāṇā ca vāyunā
vimuktakaphasandhānā kṣarantī śarkarā matā

44.11

hṛtpīḍā vepathuḥ śūlaṃ kukṣāvagniśca durbalaḥ
tayā bhavati mūrcchā ca mūtrakṛcchrañca dāruṇam

44.12

abhyañjanasnehanirūhavastisvedopanāhottaravastisekān
sthirādibhirvātaharaiśca siddhān dadyādrasāñcānilamūtrakṛcchre

44.13

amṛtā nāgarā dhātrī vājigandhā trikaṇṭakam
prapibedvātarogārttaḥ śūlavān mūtrakṛcchravān

44.14

punarnavairaṇḍaśatāvarībhiḥ pattūravṛścīvabalāśmabhidbhiḥ
dvipañcamūlena kulatyakena yavaiśca toyotkathite kaṣāye

44.15

taila varāharkṣavasāghṛtañca taireva kalkairlavaṇaiśca siddham
tanmātrayātra pratihanti pīta śūlānvita mārutamūtrakṛcchram

44.16

sekāvagāhāḥ śiśirāḥ pradehā graiṣmo vidhirvastipayovikārāḥ
drākṣā vidārīkṣurasairghṛtaiśca kṛcchreṣu pittaprabhaveṣu kāryāḥ

44.17

kuśa. kāśaḥ śaro darbha kṣudreceti tṛṇodbhavam
pittakṛcchraharaṃ pañca śūla vasti viśodhanam

44.18

etatsiddha paya' pīta medraga hanti śoṇitam

44.16-2

śatāvarīkāsakuśāśvadaṃṣṭrā vidāri śālīkṣukaśerukāṇām
kvātha suśītaṃ madhuśarkarābhyā yuktaṃ pivetpaittikamūtrakṛcchre

44.20

ervārubījaṃ madhuka madārvī paitte pivettaṇḍu ladhāvanena
dārvī tṛṣailāmalakīrasena samākṣikaṃ pittakṛte ca kṛcchre

44.21

harītakīgokṣurarājavṛkṣapāṣāṇabhiddhanvayavāsakānām
kvātha pivenmākṣikamaprayukta kṛcchre sadāhe saruje vibandhe

44.22

śatāvarīkāsakuśaśvadaṃṣṭrā vidārikekṣvāmalakaiśca siddham
sarpi. payo vā sitayā vimiśra' kṛcchreṣu pittaprabhaveṣu yojyam

44.23

trikaṇṭakairaṇḍakuśādyabhīru krarkārukekṣusvarasena siddham
sarpirguḍārddhāśayayutaṃ prayojya kṛcchrāśmarī mūtravighātadoṣe

44.24

aya viśeṣeṇa purā vidheyaḥ sarvāśmarīṇā pravaraḥ prayogaḥ
kṣāroṣṇatīkṣṇauṣadhamannapāna svedo yavānnaṃ vamana nirūhāḥ
takrañca tiktoṣṇasiddhatailānyabhyaṅgapānaṃ kaphamūtrakṛcchre

44.25

mūtreṇa surayā vāpi kadalīsvarasena vā
kaphakṛcchravināśāya sūkṣma' piṣṭvā truṭi pivet

44.26

takreṇa yuktaṃ śitivārakasya bīja pivenmūtravighātahetoḥ
pibettathā taṇḍuladhāvanena pravālacūrṇaṃ kaphamūtrakṛcchre

44.27

sarvaṃ tridoṣaprabhave ca kṛcchre sthānānupūrvyā prasamīkṣya kāryyam
tribhyo'dhike prāgvamanaṃ kaphe syātpitte virekaḥ pavane ca vastiḥ

44.28

bṛhatī dhāvanī pāṭhā yaṣṭīmadhukaliṅgakāḥ
pācanīyo bṛhatyādiḥ kṛcchradoṣatrayāpahaḥ

44.26-2

guḍena miśritaṃ kṣīraṃ kaṭūṣṇā kāmataḥ pibet
mūtrakṛcchreṣu sarveṣu śarkarā vātaroganut

44.30

iti tridoṣakṛcchram
mūtrakṛcchre 'bhighātotthe vātakṛcchra kriyā matā
pañcavalkalasaṅghalepaḥ kavoṣṇo'tra praśasyate

44.31

madyaṃ pibedvā sasitaṃ sasarpiḥ śṛtaṃ payaścāpi sitājyayuktam
dhātrīrasaṃ cekṣurasaṃ pibedvā kṛcchre sarakte madhunā vimiśram

44.32

iti abhighātakṛcchram
lehyaṃ śukravibandhotthe śilājatu samākṣikam
vṛṣyairhitakṣatātośca vidheyāḥ pramadottamāḥ

44.33

iti śukrajaṃ mūtrakṛcchram
elāhiṅguyutaṃ kṣīraṃ sarpirmiśraṃ pibennaraḥ
mūtrahṛdrogaśuddhayarthaṃ śukradoṣaharaṃ param

44.34

svedacūrṇakriyābhyaṅgavastayaḥ syuḥ purīṣaje
kṛcchre tatra vidhiḥ kāryyo sarvaśukravibandhajit

44.35

kvātho gokṣurabījasya yavakṣārayutaḥ sadā
mūtrakṛcchraṃ śakṛjjanma pītaḥ śīghraṃ niyacchati

44.36

iti śakṛjja kṛcchram
saptacchadāragvadhaketakailāḥ nimbaḥ karañjaḥ kuṭajo gaḍūcī
sādhyā jale tena pacedyavāgū siddhaṃ kaṣāyaṃ madhusaṃyutaṃ vā

44.37

ervārubījakalkañca ślakṣṇaṃ piṣṭvākṣasaṃmitaḥ
dhānyāmlalavaṇaiḥ peyo mūtrakṛcchra vināśanaḥ

44.39

trikaṇṭakāragvadhadarbhakāśadurālabhā parvatabhedapathyāḥ
nighnanti pītā madhunāśmarīntu samprāptamṛtyorapi mūtrakṛcchra m38
nidigdhikāyāḥ svarasaṃ kuḍavaṃ madhusaṃyutam
mūtradoṣaharaṃ pītvā naraḥ sampadyate sukham

44.40

kaṣāyo'tibalāmūla sādhito'śeṣakṛcchra jit
pītaśca trapusībījaṃ satilājyaṃ payonvitam

44.41

triphalāyāḥ supiṣṭāyāḥ kalkaṃ kolasamanvitam
vāriṇā lavaṇīkṛtya pivenmūtrarujāpaham

44.42

yavorūbūkaistṛṇapañcamūlapāṣāṇabhedaiḥ saśatāvarībhiḥ
kṛcchreṣu guggulubhayāvimiśraiḥ kṛtaḥ kaṣāyo guḍasamprayuktaḥ

44.43

mūlāni kuśakāśekṣu śarāṇāṃ cekṣuvālikāḥ
mūtrāghāte'śmarīkṛcchre pañcamūlī tṛṇātmikā

44.44

guḍamāmalakaṃ piṣṭa śramaghnaṃ tarpaṇaṃ priyam
pittāsṛgdāhaśūlaghnaṃ mūtrakṛcchra nivāraṇam

44.45

sitātulpo yavakṣāraḥ sarvvakṛcchra praṇāśanaḥ
drākṣāsito palā kalkaṃ kṛcchraghnaṃ mastunā yutam

44.46

vidārī śārivā chāgaśṛṅgī vatsādanī niśā
kṛcchraṃ pittānilaṃ hanti vallijaṃ pañcamūlakam

44.47

elāśmabhedakaśilājatupippalīnām
ervārubījalavaṇottamakuṅkumānām
cūrṇāni taṇḍulajale lulitāni pītvā
pratyagramṛtyurapi jīvati mūtrakṛcchrī

44.48

ayorajaḥ ślakṣṇapiṣṭaṃ madhunā saha yojitam
mūtrakṛcchraṃ nihantyāśu vibhinnairnairna saṃśayaḥ

44.46-2

punarnavāmūlatulā darbhamūlaṃ śatāvarī
balāturaṅgagandhā ca tṛṇamūlaṃ trikaṇṭakam

44.50

vidārīgandhānāgāhvaṃ guḍūcyatibalā tathā
pṛthagdaśapalān bhāgānapāṃ droṇe vipācayet

44.51

tena pādāvaśeṣeṇa ghṛtasyārddhāḍhakaṃ pacet
madhukaṃ śṛṅgaverañca drākṣāsaindhavapippalīḥ

44.52

dvipalāni pṛthagdattvā yavānyāḥ kuḍavaṃ tathā
triṃśadguḍapalānyatra tailasyairaṇḍajasya ca

44.53

etadīśvaraputrāṇāṃ prāgbhojanamaninditam
rājñāṃ rājasamānānāṃ bahustrīpatayaśca ye

44.54

mūtrakṛcchre kaṭīśūle tathā gāḍhapurīṣiṇām
meḍhravaḍgagaṇaśūle ca yoniśūle ca śasyate

44.55

yathoktānāñca gulmānāṃ vātaśoṇitajāśca ye
balyaṃ rasāyanaṃ śītaṃ sukumārakumārakam

Linked texts (12)