Cikitsasarasangraha (Vangasena) 5
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 5
- Language
- Sanskrit
5.1
vasūragniriti dhaniṣṭhāyā vaṭaśṛṅgamaudumbaraṃ vā juhuyāt
5.2
tatvāyāmautī śatabhiṣaji jalapuṣpaṃ juhuyāt
5.3
uttaratvahigauhi he iti pūrvabhādrapadāsa śālyodanaṃ juhuyāt
5.4
ahiriva bhogairiti uttarabhādrapadāsu ghṛtaudanaṃ juhuyāt
5.5
pūṣṇo prāśveti revatyā phalānyakṣatāni juhuyāt
5.6
aśvinā tejasetyaśvinyā guḍaudana juhuyāt
5.7
asiyama iti bharaṇyā taṇḍulān juhuyāt
5.8
agnirmūrddhā iti kṛttikāsu ghṛtaṃ juhuyāt
5.8-2
hiraṇyagarbha iti rohiṇyā sarṣapabījāni juhuyāt
5.10
tvamasometi mṛgaśirasi pāyasaṃ juhuyāt
5.11
ahaḥ ketunā iti ārdrāyāṃ kṛśarāṃ juhuyāt
5.12
mahīmaṣamātaramiti punarvasau taṇḍula juhuyāt
5.13
bṛhaspate ati yadaryya iti puṣye ghṛtapāyasaṃ juhuyāt
5.14
namo'stu sarpebhyo iti aśleṣāsu sarvauṣadhīrjuhuyāt
5.15
kuṣṭhaṃ māṃso haridre dve mustaśaileya pañcakaiḥ
vacākacūramustaiśca sarvauṣadhikamucyate
ida pitṛbhya iti maghāsu śālitaṇḍula jahuyāt
5.16
prātarjitaṃ bhāgamugreti pūrvaphālgu nīṣvakṣatāni juhuyāt
5.17
tatsa viturvareṇyamiti uttaraphālgunīṣu ghṛtaṃ juhuyāt
5.18
ākṛṣṇeneti haste raktapuṣpaṃ juhuyāt
5.16-2
devasya tvāsavituriti citrāyā madhupāyasa jahuyāt
5.20
vāyuragnejā iti svātiṣu taṇḍulān juhuyāt
5.21
indrāgni āgatamiti viśākhāyāṃ yavaghṛtaṃ juhuyāt
5.22
ano mitro varuṇeti anurādhāsu masūraṃ juhuyāt
5.23
indrā sutrāmeti jyeṣṭhāsu kanakaṃ tadabhāve pītapuṣpaṃ juhuyāt
5.24
mūlāya svāheti mūle tilavrīhyāñjyān juhuyāt
5.25
apāghamṛpakilbiṣamiti pūrvāṣāḍhe ghṛtaudanaṃ juhuyāt
5.26
viśve'dya iti uttarāṣāḍhe madhurātnaṃ juhuyāt
5.27
idaṃ viṣṇuriti śravaṇe mūrvāstadabhāve taṇḍulaṃ juhuyāt
5.711
uraga varuṇa ārdrā vāsavendra tripūrvā
yamabhahuta viśākhāḥ pāpavāreṇa yuktāḥ
tithi navamaṣaṣṭhī dvādaśībhiñcaturthī
maraṇasahitayogo rogiṇāṃ mṛtyureva
5.712
sa jvaro jvaramukto vā viddhvāni gurūṇi vā
asātmyānyannapānāni viruddhādhyaśanāni ca
5.713
vyāyāmamaticeṣṭāṃ cā'bhyaṅga snānaṃ vivarjayet
tena jvaraḥ śama yāti śāntaśca na punarbhavait
5.714
vyāyāmañca vyavāyañca snānaṃ caṅkramaṇāni ca
jvaramukto na seveta yāvanno balavān bhavet
5.715
vardhyamāṇo divā svapna bhuṅktvā yaḥ sevate naraḥ
tasmāttandrā jaḍatvañca mohaścāpyupajāyate
5.716
na jātu tarpayet prājñaḥ sahasā jvarakarśitam
tena saśamito'pyasya punareva bhavejjvaraḥ
5.717
śvāso mūrcchāruciḥ chardistṛṣṇātisāraviṅgrahāḥ
hikkākāsāṅgabhedāśca jvarasyopadravā daśa
5.718
hetubhirbahubhirjāto balibhirbahullakṣaṇaiḥ
jvaraḥ prāṇāntakṛddhyaśca śīghramindriyanāśanaḥ
5.719
jvarakṣīṇasya śūnasya gabhīro dairghyarātrikaḥ
asādhyo balavān yaśca keśasīmantarujjvaraḥ
5.720
visañjñastāmyate yastu śete nipatito'pi vā
śītārdito'ntaruṣṇāśca jvareṇa mriyate naraḥ
5.721
yo hṛṣṭaromā raktākṣo hṛdi saṅghātaśūlavān
vaktreṇa caivocchvasiti taṃ jvaro hanti mānavam
5.722
hikkāśvāsatṛṣāyuktaṃ mūḍhaṃ vibhrāntalocanam
santatocchvasitaṃ kṣīṇaṃ naraṃ kṣapayati jvaraḥ
5.723
hataprabhendriyaṃ kṣāmamarocakanipīḍitam
gambhīratīkṣṇavegāttaṃ jvaritaṃ parivarjayet
5.724
arocake gātrasāde vaivarṇye'ṅgamalādiṣu
śāntajvaro'pi sādhyaḥ syādanubandhabhayānnavaḥ
5.725
balavān sarvadoṣeṣu jvaraḥ sādhyo'nupadravaḥ
5.726
jvare tulyarttudoṣatvaṃ pramehe tulyadūṣyatā
raktagulme purāṇatvaṃ sukhasādhyasya lakṣaṇam
5.727
dāhaḥ svedo bhramastṛṣṇā kampo viḍbhedasaṅgitā
kūjanaṃ cātivaigandhyamākṛtirjvaramokṣaṇe
5.728
svedo laghutvaṃ śirasaḥ kaṇḍūpāko mukhasya ca
kṣavathuścānnalipsā ca jvaramuktasya lakṣaṇam
5.726-2
deho laghurvyapagataklamamohatāpaḥ
pāko mukhe karaṇasauṣṭhavamavyathatvam
svedakṣayaḥ prakṛtiyogi mano'nnalipsā
kaṇḍūśca mūrdhni vigatajvaralakṣaṇaṃ syāt
Linked texts (11)
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Mādhavanidāna (Rugviniścaya) — Mādhavakara, Sanskrit
- Carakasaṃhitā — Agniveśa (Āyurveda) & Caraka, Sanskrit
- Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Nidāna (Mādhava Bhaṭṭa) — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
- Bhaiṣajyaratnāvalī (ed. Rājeśvaradatta Śāstrī) — Sanskrit
- Pathyāpathyaviniścaya (Viśvanātha) — Viśvanātha, Sanskrit
- Añjananidāna — Agniveśa, Sanskrit