Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 53

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 53

Language
Sanskrit

53.1

atha galagaṇḍanidānamāha
nibaddhaḥ śvayathuryasya muṣkavallambate gale
mahān vā yadi hrasvo galagaṇḍaṃ tamādiśet

53.2

vātaṃ kaphaścāpi gale praduṣṭau madhye samāśritya tathaiva medaḥ
kurvanti gaṇḍaṃ kramaśaḥ svaliṅgaiḥ marmānvitaṃ taṃ galagaṇḍamāhuḥ

53.3

todānvitaḥ kṛṣṇaśirāvanaddhaḥ śyāvāruṇo vā pavanātmakastu
pāruṣyayuktaściravṛddhipāko yadṛcchayā pākamiyāt kadācit

53.4

vairasya māsyasya ca tasya jantorbhavet tathā tālugalapraśoṣaḥ
sthiraḥ savarṇo gurumugrakaṇḍūḥ śīto mahāṃścāpi kaphātmakastu

53.5

cirācca vṛddhiṃ bhajate cirādvā prapacyate mandarujaḥ kadācit
mādhuryyamāsyasya ca tasya jantorbhavet tathā tālugalapralepaḥ

53.6

snigdho mṛduḥ pāṇḍuraniṣṭagandho medoyutaḥ kaṇḍuyuto rujaśca
pralambate'lābuvadalpamūlo dehānurūpakṣayavṛddhiyuktaḥ

53.7

snigdhāsyatā tasya bhavecca jantorgalena śabdaṃ kurute ca nityam

53.8

kṛcchrācchrasantaṃ mṛdusarvvagātraṃ saṃvatsarātītamarocakāttaṃm
kṣīṇañca vaidyo galagaṇḍayuktaṃ bhinnasvarañcāpi vivarjayet tam

53.9

svedo'nilotye galagaṇḍakādau nādyānilaghnaiṣadhapatrabhaṅgaiḥ
svedopanāhaiḥ kaphasambhave tu saṃsvedya visrāvaṇameva kuryyāt

53.10

medaḥ samutthe tu yathopadiṣṭa vidhyecchirā snigdhatanornarasya
śyāmāsudhālohapurīṣadantī rasāñjanaiścāpi hitaḥ pralepaḥ
mūtreṇa vā loḍhya hitāya kālakaṃ prātaḥ pivetsāramahīruhāṇām

53.11

niculaṃ śigrubījāni daśamūlamathāpi vā
ālepanaṃ vātagaṇḍe sukhoṣṇa saṃpraśasyate

53.12

devadāruviśālā ca kaphagaṇḍe pralepanam
charddanaṃ śaurṣarekaśca sarvo recaniko hitaḥ

53.13

sarpapān śigrubījāni śaṇabījātasīyavān
mūlakasya ca bījāni takreṇāmlena peṣayet

53.14

gaṇḍāni granthayaścaiva gaṇḍamālāḥ sudāruṇāḥ
ālepādeva naśyanti vilayaṃ yānti cācirāt

53.15

rakṣoghnatailayuktena jalakumbhīkabhasmanā
lepana galagaṇḍasya cirotthasyāpi śasyate

53.16

dagdha varāhapucchāgraṃ kaṭutailasamanvitam
nasyena hanti tarugaṃ galagaṇḍamasaṃśayam

53.17

taṇḍulodakapiṣṭena mūlena parittepataḥ
hastikarṇapalāśasya galagaṇḍaḥ praśāmyati

53.18

śvetāparājitāmūla prātaḥ piṣṭvā pivennaraḥ
sarpiṣā niyatāhāro galagaṇḍapraśāntaye

53.18-2

tiktālavuphale pakke saptāhamuṣitaṃ jalam
madyaṃ vā galagaṇḍaghnaṃ pānātpathyānnasevinaḥ

53.20

karṇayugmavahiḥ sandhimadhyābhyāse sthitañca yat
uparyupari tacchindyādgalagaṇḍe śirālayam

53.21

hiṃstrā vacā guḍūcī triphalānaladārupippalīkalkaiḥ
śṛṅgarasaiḥ siddha taila galagaṇḍajit madhunā

53.22

tailaṃ piveccāmṛtavalli nimba hiṃsrāhvayā vṛkṣakapipyalībhiḥ
siddhaṃ balābhyāñca sadevadāru hitāya nityaṃ galagaṇḍarogī

53.23

priyaṅgayaṣṭīmadhukaṃ sakuṣṭhaṃ sapippalīcandanamustanimbam
kalkaṃ vinirkṣipya vipācya taila caturguṇe nasyavidhiprayuktam
śākhoṭavalkasvarase ca siddha hanyāt pravṛddha galagaṇḍarogam

53.24

triphalāyāḥ trayo bhāgā vyoṣastadviguṇo mataḥ
tasmācca dviguṇa deya kāñcanārasya valkalam

53.25

ekīkṛte tu cūrṇe'smin samo deyo'tha gugguluḥ
kṣaudrasya tu tato dadyāt daśabhāgān vicakṣaṇaḥ

53.26

nāḍīvraṇeṣu sarveṣu galagaṇḍe tathaiva ca
sarvāsu gaṇḍamālāsu guṭikeyaṃ praśasyate

53.27

yavamudgapaṭolādi kaṭurūkṣañca bhojanam
charddiśca raktamuktiśca galagaṇḍe prayojayet

Linked texts (10)