Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 54

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 54

Language
Sanskrit

54.1

atha gaṇḍamālānidānamāha
karkandhukolāmalakapramāṇaiḥ kakṣāṃsamanyāgalavaṅkṣaṇeṣu
medaḥ kaphābhyāṃ ciramandapākaḥ syādgaṇḍamālābahubhistu gaṇḍaiḥ

54.2

te granthayaḥ kecidavāptapākā sravanti naśyanti bhavanti cānye
kālānubandhaṃ ciramādadhāti saivāpacīti pravadanti kecit

54.3

sādhyāḥ smṛtāḥ pīnasapārśvaśūlakāsajvaracchardiyutāstva'sādhyā

54.4

atha cikitsāmāha
sarṣapāriṣṭapatrāṇi dagdhvā bhallātakaiḥ saha
chāgamūtreṇa sampaṣṭamapacīghnaṃ pralepanam

54.5

aśvatthakāṣṭhaṃ niculaṃ gavāṃ dantañca dāhayet
vārāhamajjasaṃyuktaṃ bhasma hantyapacīvraṇān

54.6

vanakarpāsajaṃ mūlaṃ taṇḍulaiḥ saha yojitam
pakkājye polikāṃ khāde dapacīnāśanāya ca

54.7

alambuṣādalodbhūtaṃ svarasaṃ dvipalaṃ pivet
apacyā gaṇḍamālāyāḥ kāmbalāyāśca nāśanam

54.8

maṇibandhopariṣṭādvā kuryādrekhātrayaṃ bhiṣak
aṅgulyantaritaṃ samyagapacīnāṃ nivṛttaye

54.9

candanaṃ sābhayā lākṣā vacā kaṭukarohiṇī
etaistailaṃ śṛtaṃ pīta samūlāmapacīṃ jayet

54.10

iti candanādya tailam
vyoṣaṃ viḍaṅgaṃ madhukaṃ saindhavaṃ devadāru ca
ebhistailaṃ śṛtaṃ nasyāt kṛcchrāmapyapacīṃ jayet

54.11

iti vyoṣādya tailam
kākādanī śiphākalkairnirguṇḍyāḥ svarasaiḥ śṛtam
āranālaiśca kaṭukaṃ tailaṃ syādapacīharam

54.12

iti kākādanyādi tailam
ajamodā sasindūraṃ śrīvāsa rajanīdvayam
kṣāradvayamapāmārgaṃ haritālaṃ manaḥśilāḥ

54.13

ārdrakāguru vā śuṇṭhī jālinī sendravāruṇī
sarve dṛvyāḥ samānāḥ syurbhāgāścārddhapalonmitāḥ

54.14

chāgenāṣṭaguṇenaiva mūtreṇa mṛduvahninā
kaṭutaila pacedebhiḥ snuhyarkapayasā saha

54.15

utpāvyamānāmapacīṃ nasyādviparyaye nṛṇām
utpannāmāmapakvāñca nasyābhyaṅgena nāśayet

54.16

viśīrṇakathitātyarthaṃ nirgandhā pūyavāhinī
cirajāsādhyakalpāpi tailenānena sādhyate

54.17

yuktācāravihāreṇa nasyadānena caiva hi
rohitākṣiprameva hi saptarātrāt na saṃśayaḥ

54.18

iti mahājamodādya tailam | iti apacī cikitsā
mākṣikāḍhyaḥ sakṛt pītaḥ kvātho varuṇamūlajaḥ
gaṇḍamālāṃ haratyāśu cirakālānuvandhinīm

54.16-2

piṣṭvā jyeṣṭhāsbunā peyāḥ kāñcanāratvacaḥ śubhāḥ
viśvabheṣajasaṃyuktā gaṇḍamālāharāḥ parāḥ

54.20

palamarddhapala vāpi piṣṭvā taṇḍulavāriṇā
kāñcanāratvacaḥ pītvā mucyate gaṇḍamālayā

54.21

jihvādhaḥpārśvayoḥ mūlācchirā dvādaśa kīrttitāḥ
tāsā sthūlaśire dve tu chidyate ca śanaiḥ śanaiḥ

54.22

vaḍiśenaiva saṃgṛhya kuśapatreṇa buddhimān
srute rakte vraṇe tasmin dadyāt saguḍamārdrakam

54.23

bhojanaṃ cānabhiṣyandi yūṣaḥ kaulatthamiṣyate
nasyaṃ vairecanaṃ yojyaṃ vamanañca prayojayet
gaṇḍamālāpraśāntyarthaṃ yavamudgādibhojanam

54.24

vacāśaṭīharidre dve devadārumahauṣadham
harītakī cātiviṣā mustakendrayavāḥ samāḥ

54.25

etān daśapalān bhāgāṃścaturdroṇe'mbhasaḥ pacet
pādaśeṣe jale tasmin ghṛtaprasthaṃ vipācayet

54.26

kalkaṃ dattvā palonmānaiḥ kvāthyadravyaiḥ supeṣitaiḥ
prakṣipya triguṇaṃ kṣaudraṃ vyoṣacūrṇāt palāni ṣaṭ

54.27

yathākāla pivenmātrāṃ yatheṣṭāhārameva ca
gaṇḍamālāṃ nihantyāśu bahuvarṣasamudbhavām

54.28

kāsa śvāsa pratiśyāya galagaṇḍa mukhāmayam
cakramardamūlasya kalkaṃ kṛtvā vipācayet
keśarājarase tailaṃ kaṭukaṃ mṛdunāgninā

54.26-2

pakvā śeṣe vinirkṣipya sindūramavatārayet
etat tailaṃ nihantyāśu gaṇḍamālāṃ sudāruṇām

54.30

nirguṇḍīsvarase tailaṃ lāṅgalīmūlakalkitam
taila nasyānnihantyāśu gaṇḍamālāṃ sudāruṇām

54.31

guñjāmūlaphalaistaila toye dviguṇite pacet
nasyābhyaṅgena śamayedgaṇḍamālāṃ sudāruṇām

54.32

viḍaṅgānalasindhūttha rāsnogvākṣāradārubhiḥ
taila caturguṇaṃ siddhaṃ kaṭutumbījalena vā
gaṇḍamālāpahaṃ śreṣṭhaṃ galagaṇḍaharaṃ param

54.33

gaṇḍamālāpahaṃ tailaṃ siddha śākhoṭakatvacā
bilvāśmamāranirguṇḍī sādhita cāpi nāvanam

54.34

kukundaryyā vipakvāntu caṇāntailavaraṃ dhruvam
abhyaṅgānnrāśayennṛṇā gaṇḍamālā sudāruṇām

54.35

triphalā trivṛtā dantī nīlinī caturaṅgalaiḥ
pañcaviṃśatimadbhāgakaiḥ pratyeka palamātrayā

54.36

kvathitaiḥ kuṭṭitairebhisturuddroṇe pramāṇataḥ
pacettu salile tāvadyāvaddroṇañca śeṣinam

54.37

pañcāśattatra nikṣipya guggu lostu palānyapi
kvāthayet saghana yāvat punastatpūrvavat pacet

54.38

tatastasmin ghanībhūte tvagailānāgakesaram
trikaṭu triphalāparṇī yavānī jīrakāṇi ca

54.36-2

pippalīmūladahana hapuṣākṛṣṇajīrakam
vāṣpikā cājamodā ca tintiḍīcāmlavetasam

54.40

sauvarcalayuta kṛtvā ślakṣṇācūrṇaṃ viniikṣipet
pratyekamarddhapalikairbhāgaiḥ samyagvicakṣaṇaḥ

54.41

tato'kṣamātrā guṭikāṃ bhakṣayecca dine dine
gaṇḍamālāvarudgranthi jaṅghāstambhodarārditaḥ

54.42

anenaiva vidhānena girija vā prayojayet

Linked texts (13)